View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.34 Ayodhya Kanda - Sarga 34

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chatustriṃśassargaḥ ।

tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmō nirupamō mahān ।
uvācha rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti ॥ 1 ॥

sa rāmaprēṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣēndriyaḥ ।
praviśya nṛpatiṃ sūtō niśvasantaṃ dadarśa ha ॥ 2 ॥

uparaktamivādityaṃ bhasmachChannamivānalam ।
taṭākamiva nistōyamapaśyajjagatīpatim ॥ 3 ॥

ālōkya tu mahāprājñaḥ paramākulachētasam ।
rāmamēvānuśōchantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat ॥ 4 ॥

taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūtō jayāśiṣā ।
bhayaviklabayā vāchā mandayā ślakṣṇamabravīt ॥ 5 ॥

ayaṃ sa puruṣavyāghrō dvāri tiṣṭhati tē sutaḥ ।
brāhmaṇēbhyō dhanaṃ datvā sarvañchaivōpajīvinām ॥ 6 ॥

gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpatē ।
vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ ॥ 7 ॥

sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgarōpamaḥ ।
ākāśa iva niṣpaṅkō narēndraḥ pratyuvācha tam ॥ 8 ॥

sumanntrānaya mē dārān yē kēchidiha māmakāḥ ।
dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumichChāmi dhārmikam ॥ 9 ॥

sō'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt ।
āryāhvayati vō rājā gamyatāṃ tatra mā chiram ॥ 10 ॥

ēvamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantrēṇa nṛpājñayā ।
prachakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam ॥ 11 ॥

ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralōchanāḥ ।
kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ ॥ 12 ॥

āgatēṣu cha dārēṣu samavēkṣya mahīpatiḥ ।
uvācha rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya mē sutam ॥ 13 ॥

sa sūtō rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā ।
jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpatēḥ ॥ 14 ॥

sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim ।
utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ ॥ 15 ॥

sō'bhidudrāva vēgēna rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ ।
tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrChitaḥ ॥ 16 ॥

taṃ rāmō'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaścha mahārathaḥ ।
visañjñamiva duḥkhēna saśōkaṃ nṛpatiṃ tadā ॥ 17 ॥

strīsahasraninādaścha sañjajñē rājavēśmani ।
hā hā rāmēti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrChitaḥ ॥ 18 ॥

taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau ।
paryaṃṅkē sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samavēśayan ॥ 19 ॥

atha rāmō muhūrtēna labdhasañjñaṃ mahīpatim ।
uvācha prāñjalirbhūtvā śōkārṇavapariplutam ॥ 20 ॥

āpṛchChē tvāṃ mahārāja sarvēṣāmīśvarō'si naḥ ।
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalēna mām ॥ 21 ॥

lakṣmaṇaṃ chānujānīhi sītā chānvēti māṃ vanam ।
kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na chēchChataḥ ॥ 22 ॥

anujānīhi sarvānnaḥ śōkamutsṛjya mānada ।
lakṣmaṇaṃ māṃ cha sītāṃ cha prajāpatiriva prajāḥ ॥ 23 ॥

pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpatēḥ ।
uvācha rājā samprēkṣya vanavāsāya rāghavam ॥ 24 ॥

ahaṃ rāghava kaikēyyā varadānēna mōhitaḥ ।
ayōdhyāyāstvamēvādya bhava rājā nigṛhya mām ॥ 25 ॥

ēvamuktō nṛpatinā rāmō dharmabhṛtāṃ varaḥ ।
pratyuvāchāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakōvidaḥ ॥ 26 ॥

bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpatē patiḥ ।
ahaṃ tvaraṇyēvatsyāmi na mē kāryaṃ tvayā'nṛtam ॥ 27 ॥

nava pañcha cha varṣāṇi vanavāsē vihṛtya tē ।
punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñāntē narādhipa ॥ 28 ॥

rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśēna saṃyataḥ ।
kaikēyyā chōdyamānastu mithō rājā tamabravīt ॥ 29 ॥

śrēyasē vṛddhayē tāta punarāgamanāya cha ।
gachChasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutōbhayam ॥ 30 ॥

na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava ।
vinivartayituṃ buddhiḥ śakyatē raghunandana ॥ 31 ॥

adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gachCha sarvathā ।
ēkāhadarśanēnāpi sādhu tāvachcharāmyaham ॥ 32 ॥

mātaraṃ māṃ cha sampaśyan vasēmāmadya śarvarīm ।
tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kālē sādhayiṣyasi ॥ 33 ॥

duṣkaraṃ kriyatē putra sarvathā rāghava tvayā ।
matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam ॥ 34 ॥

na chaitanmē priyaṃ putra śapē satyēna rāghava ।
Channayā chalitastvasmi striyā Channāgnikalpayā ॥ 35 ॥

vañchanā yā tu labdhā mē tāṃ tvaṃ nistartumichChasi ।
anayā vṛttasādinyā kaikēyyā'bhiprachōditaḥ ॥ 36 ॥

na chaitadāścharyatamaṃ yattajyēṣṭhassutō mama ।
apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumichChasi ॥ 37 ॥

atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam ।
lakṣmaṇēna saha bhrātrā dīnō vachanamabravīt ॥ 38 ॥

prāpsyāmi yānadya guṇānkō mē śvastān pradāsyati ।
apakramaṇamēvātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇē ॥ 39 ॥

iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā ।
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām ॥ 40 ॥

vanavāsakṛtā buddhirna cha mē'dya chaliṣyati ।
yastuṣṭēna varō dattaḥ kaikēyyai varada tvayā ॥ 41 ॥

dīyatāṃ nikhilēnaiva satyastvaṃ bhava pārthiva ।
ahaṃ nidēśaṃ bhavatō yathōktamanupālayan ॥ 42 ॥

chaturdaśa samā vatsyē vanē vanacharaissaha ।
mā vimarśō vasumatī bharatāya pradīyatām ॥ 43 ॥

na hi mē kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam ।
yathānidēśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana ॥ 44 ॥

apagachChatu tē duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ ।
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ ॥ 45 ॥

naivāhaṃ rājyamichChāmi na sukhaṃ na cha mēdinīm ।
naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam ॥ 46 ॥

tvāmahaṃ satyamichChāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha ।
pratyakṣaṃ tava satyēna sukṛtēna cha tē śapē ॥ 47 ॥

na cha śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabhō ।
sa śōkaṃ dhārayasvēmaṃ na hi mē'sti viparyayaḥ ॥ 48 ॥

arthitō hyasmi kaikēyyā vanaṃ gachChēti rāghava ।
mayā chōktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālayē ॥ 49 ॥

mā chōtkaṇṭhāṃ kṛthā dēva vanē raṃsyāmahē vayam ।
praśāntahariṇākīrṇē nānāśakunināditē ॥ 50 ॥

pitā hi daivataṃ tāta dēvatānāmapi smṛtam ।
tasmāddaivatamityēva kariṣyāmi piturvachaḥ ॥ 51 ॥

chaturdaśasu varṣēṣu gatēṣu narasattama ।
punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpō'yaṃ vimuchyatām ॥ 52 ॥

yēna saṃstambhanīyō'yaṃ sarvō bāṣpagalō janaḥ ।
sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ ॥ 53 ॥

puraṃ cha rāṣṭraṃ cha mahī cha kēvalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām ।
ahaṃ nidēśaṃ bhavatō'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi chirāya sēvitum ॥ 54 ॥

mayā nisṛṣṭāṃ bharatō mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām ।
śivāṃ susīmāmanuśāstu kēvalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpatē tathāstu tat ॥ 55 ॥

na mē tathā pārthiva dhīyatē manō mahatsu kāmēṣu na chātmanaḥpriyē ।
yathā nidēśē tava śiṣṭasammatē vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛtē'nagha ॥ 56 ॥

tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm ।
na jīvitaṃ tvāmanṛtēna yōjayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu tē tathā ॥ 57 ॥

phalāni mūlāni cha bhakṣayanvanē girīṃścha paśyan saritassarāṃsi cha ।
vanaṃ praviśyaiva vichitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ ॥ 58 ॥

ēvaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śōkēna duḥkhēna cha tāmyamānaḥ ।
āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjñō mōhaṃ gatō naiva chichēṣṭa kiṃñchit ॥ 59 ॥

dēvyastata ssaṃrurudussamētā stāṃ varjayitvā naradēvapatnīm ।
rudan sumantrō''pi jagāma mūrChāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam ॥ 60 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chatustriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: