śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chatustriṃśassargaḥ ।
tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmō nirupamō mahān ।
uvācha rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti ॥ 1 ॥
sa rāmaprēṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣēndriyaḥ ।
praviśya nṛpatiṃ sūtō niśvasantaṃ dadarśa ha ॥ 2 ॥
uparaktamivādityaṃ bhasmachChannamivānalam ।
taṭākamiva nistōyamapaśyajjagatīpatim ॥ 3 ॥
ālōkya tu mahāprājñaḥ paramākulachētasam ।
rāmamēvānuśōchantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat ॥ 4 ॥
taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūtō jayāśiṣā ।
bhayaviklabayā vāchā mandayā ślakṣṇamabravīt ॥ 5 ॥
ayaṃ sa puruṣavyāghrō dvāri tiṣṭhati tē sutaḥ ।
brāhmaṇēbhyō dhanaṃ datvā sarvañchaivōpajīvinām ॥ 6 ॥
gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpatē ।
vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ ॥ 7 ॥
sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgarōpamaḥ ।
ākāśa iva niṣpaṅkō narēndraḥ pratyuvācha tam ॥ 8 ॥
sumanntrānaya mē dārān yē kēchidiha māmakāḥ ।
dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumichChāmi dhārmikam ॥ 9 ॥
sō'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt ।
āryāhvayati vō rājā gamyatāṃ tatra mā chiram ॥ 10 ॥
ēvamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantrēṇa nṛpājñayā ।
prachakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam ॥ 11 ॥
ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralōchanāḥ ।
kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ ॥ 12 ॥
āgatēṣu cha dārēṣu samavēkṣya mahīpatiḥ ।
uvācha rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya mē sutam ॥ 13 ॥
sa sūtō rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā ।
jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpatēḥ ॥ 14 ॥
sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim ।
utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ ॥ 15 ॥
sō'bhidudrāva vēgēna rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ ।
tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrChitaḥ ॥ 16 ॥
taṃ rāmō'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaścha mahārathaḥ ।
visañjñamiva duḥkhēna saśōkaṃ nṛpatiṃ tadā ॥ 17 ॥
strīsahasraninādaścha sañjajñē rājavēśmani ।
hā hā rāmēti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrChitaḥ ॥ 18 ॥
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau ।
paryaṃṅkē sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samavēśayan ॥ 19 ॥
atha rāmō muhūrtēna labdhasañjñaṃ mahīpatim ।
uvācha prāñjalirbhūtvā śōkārṇavapariplutam ॥ 20 ॥
āpṛchChē tvāṃ mahārāja sarvēṣāmīśvarō'si naḥ ।
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalēna mām ॥ 21 ॥
lakṣmaṇaṃ chānujānīhi sītā chānvēti māṃ vanam ।
kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na chēchChataḥ ॥ 22 ॥
anujānīhi sarvānnaḥ śōkamutsṛjya mānada ।
lakṣmaṇaṃ māṃ cha sītāṃ cha prajāpatiriva prajāḥ ॥ 23 ॥
pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpatēḥ ।
uvācha rājā samprēkṣya vanavāsāya rāghavam ॥ 24 ॥
ahaṃ rāghava kaikēyyā varadānēna mōhitaḥ ।
ayōdhyāyāstvamēvādya bhava rājā nigṛhya mām ॥ 25 ॥
ēvamuktō nṛpatinā rāmō dharmabhṛtāṃ varaḥ ।
pratyuvāchāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakōvidaḥ ॥ 26 ॥
bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpatē patiḥ ।
ahaṃ tvaraṇyēvatsyāmi na mē kāryaṃ tvayā'nṛtam ॥ 27 ॥
nava pañcha cha varṣāṇi vanavāsē vihṛtya tē ।
punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñāntē narādhipa ॥ 28 ॥
rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśēna saṃyataḥ ।
kaikēyyā chōdyamānastu mithō rājā tamabravīt ॥ 29 ॥
śrēyasē vṛddhayē tāta punarāgamanāya cha ।
gachChasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutōbhayam ॥ 30 ॥
na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava ।
vinivartayituṃ buddhiḥ śakyatē raghunandana ॥ 31 ॥
adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gachCha sarvathā ।
ēkāhadarśanēnāpi sādhu tāvachcharāmyaham ॥ 32 ॥
mātaraṃ māṃ cha sampaśyan vasēmāmadya śarvarīm ।
tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kālē sādhayiṣyasi ॥ 33 ॥
duṣkaraṃ kriyatē putra sarvathā rāghava tvayā ।
matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam ॥ 34 ॥
na chaitanmē priyaṃ putra śapē satyēna rāghava ।
Channayā chalitastvasmi striyā Channāgnikalpayā ॥ 35 ॥
vañchanā yā tu labdhā mē tāṃ tvaṃ nistartumichChasi ।
anayā vṛttasādinyā kaikēyyā'bhiprachōditaḥ ॥ 36 ॥
na chaitadāścharyatamaṃ yattajyēṣṭhassutō mama ।
apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumichChasi ॥ 37 ॥
atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam ।
lakṣmaṇēna saha bhrātrā dīnō vachanamabravīt ॥ 38 ॥
prāpsyāmi yānadya guṇānkō mē śvastān pradāsyati ।
apakramaṇamēvātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇē ॥ 39 ॥
iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā ।
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām ॥ 40 ॥
vanavāsakṛtā buddhirna cha mē'dya chaliṣyati ।
yastuṣṭēna varō dattaḥ kaikēyyai varada tvayā ॥ 41 ॥
dīyatāṃ nikhilēnaiva satyastvaṃ bhava pārthiva ।
ahaṃ nidēśaṃ bhavatō yathōktamanupālayan ॥ 42 ॥
chaturdaśa samā vatsyē vanē vanacharaissaha ।
mā vimarśō vasumatī bharatāya pradīyatām ॥ 43 ॥
na hi mē kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam ।
yathānidēśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana ॥ 44 ॥
apagachChatu tē duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ ।
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ ॥ 45 ॥
naivāhaṃ rājyamichChāmi na sukhaṃ na cha mēdinīm ।
naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam ॥ 46 ॥
tvāmahaṃ satyamichChāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha ।
pratyakṣaṃ tava satyēna sukṛtēna cha tē śapē ॥ 47 ॥
na cha śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabhō ।
sa śōkaṃ dhārayasvēmaṃ na hi mē'sti viparyayaḥ ॥ 48 ॥
arthitō hyasmi kaikēyyā vanaṃ gachChēti rāghava ।
mayā chōktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālayē ॥ 49 ॥
mā chōtkaṇṭhāṃ kṛthā dēva vanē raṃsyāmahē vayam ।
praśāntahariṇākīrṇē nānāśakunināditē ॥ 50 ॥
pitā hi daivataṃ tāta dēvatānāmapi smṛtam ।
tasmāddaivatamityēva kariṣyāmi piturvachaḥ ॥ 51 ॥
chaturdaśasu varṣēṣu gatēṣu narasattama ।
punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpō'yaṃ vimuchyatām ॥ 52 ॥
yēna saṃstambhanīyō'yaṃ sarvō bāṣpagalō janaḥ ।
sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ ॥ 53 ॥
puraṃ cha rāṣṭraṃ cha mahī cha kēvalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām ।
ahaṃ nidēśaṃ bhavatō'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi chirāya sēvitum ॥ 54 ॥
mayā nisṛṣṭāṃ bharatō mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām ।
śivāṃ susīmāmanuśāstu kēvalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpatē tathāstu tat ॥ 55 ॥
na mē tathā pārthiva dhīyatē manō mahatsu kāmēṣu na chātmanaḥpriyē ।
yathā nidēśē tava śiṣṭasammatē vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛtē'nagha ॥ 56 ॥
tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm ।
na jīvitaṃ tvāmanṛtēna yōjayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu tē tathā ॥ 57 ॥
phalāni mūlāni cha bhakṣayanvanē girīṃścha paśyan saritassarāṃsi cha ।
vanaṃ praviśyaiva vichitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ ॥ 58 ॥
ēvaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śōkēna duḥkhēna cha tāmyamānaḥ ।
āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjñō mōhaṃ gatō naiva chichēṣṭa kiṃñchit ॥ 59 ॥
dēvyastata ssaṃrurudussamētā stāṃ varjayitvā naradēvapatnīm ।
rudan sumantrō''pi jagāma mūrChāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam ॥ 60 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chatustriṃśassargaḥ ॥