śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha tryāśītitamassargaḥ ।
rāghavaśchāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām ।
śrutvāsaṅgrāmanirghōṣañjāmbavantamuvācha ha ॥ 1 ॥
saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram ।
śrūyatē cha yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ ॥ 2 ॥
tadgachChakurusāhāyyaṃsvabalēnābhisamvṛtaḥ ।
kṣipramakṣapatētasyakapiśrēṣṭhasyayudhyataḥ ॥ 3 ॥
ṛkṣarākṣastathōktastusvēnānīkēnasamvṛtaḥ ।
āgachChatpaśchimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ ॥ 4 ॥
athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi ।
vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam ॥ 5 ॥
dṛṣṭāpathihanūmāṃśchatadṛkṣabalamudyatam ।
nīlamēghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata ॥ 6 ॥
sa tēnasahasainyēnasannikarṣammahāyaśāḥ ।
śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitōvākyamabravīt ॥ 7 ॥
samarēyudhyamānānāmasmākamprēkṣatāmpuraḥ ।
jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ ॥ 8 ॥
udbhrāntachittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇō'hamarindamaḥ ।
tadahambhavatōvṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ ॥ 9 ॥
tasyatadvachanaṃśrutvārāghavaśśōkamūrchitaḥ ।
nipapātatadābhūmauChinnamūlaṃivadrumaḥ ॥ 10 ॥
tambhūmaudēvasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam ।
abhipētussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ ॥ 11 ॥
āsiñchan salilaiśchainampadmōtpalasugandhibhiḥ ।
pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivōdyatam ॥ 12 ॥
taṃlakṣmaṇō'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ ।
uvācharāmamasvasthaṃvākyaṃhētvarthasamyutam ॥ 13 ॥
śubhēvartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitēndriyam ।
anarthēbhyō na śaknōtitrātundharmōnirarthakaḥ ॥ 14 ॥
bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ cha jaṅgamānāṃ cha darśanam ।
yathāsti na tathādharmastēnanāstītimēmatiḥ ॥ 15 ॥
yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham ।
nāyamarthastathāyuktastvadvidhō na vipadyatē ॥ 16 ॥
yadyadharmōbhavēdbhūtōrāvaṇōnarakaṃvrajēt ।
bhavāṃśchadharmasamyuktōnaivaṃvyasanamāpnuyāt ॥ 17 ॥
tasya cha vyasanābhāvādvyasanañchāgatētvayi ।
dharmōbhavatyadharmaśchaparasparavirōdhinau ॥ 18 ॥
dharmēṇōpalabhēddharmamadharmañchāpyadharmataḥ ।
yadyadharmēṇayujyēyuryēṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ ॥ 19 ॥
yadidharmēṇaviyujyērannadharmaruchayōjanāḥ ।
dharmēṇacharatāndharmañchaiṣāndharmaphalambhavēt ॥ 20 ॥
yasmādarthāvivardhantēyēṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ ।
kliśyantēdharmaśīlāśchatasmādētaunirarthakau ॥ 21 ॥
vadhyantēpāpakarmāṇōyadyadharmēṇarāghava ।
vadhakarmahatō'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati ॥ 22 ॥
athavāvihitēnāyaṃhanyatēhantivāparam ।
vidhirālipyatētēna na sa pāpēnakarmaṇā ॥ 23 ॥
adṛṣṭapratikārēṇatvavyaktēnāsatāsatā ।
kathaṃśakyamparamprāptundharmēṇārivikarṣaṇa ॥ 24 ॥
yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñchana ।
tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannōpapadyatē ॥ 25 ॥
balasya yadi chēddharmō guṇabhūtaḥ parākramē ।
dharmamutsṛjya vartasva yathā dharmē tathā balē ॥ 26 ॥
balasyayadichēddharmōguṇabhūtaḥparākramē ।
dharmamutsṛjyavartasvayathādharmētathābalē ॥ 27 ॥
athachētsatyavachanandharmaḥ kilaparantapa ।
anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā ॥ 28 ॥
adharmasaṃśritō dharmō vināśayati rāghava ।
sarvamētadyathākāmaṃ kākutstha kurutē naraḥ ॥ 29 ॥
adharmasaṃśritōdharmōvināśayatirāghava ।
sarvamētadyathākāmaṅkākutsthakurutēnaraḥ ॥ 30 ॥
mamachēdammatantātadharō'yamitirāghava ।
dharmamūlantvayāChinnaṃrājyamutsṛjatātadā ॥ 31 ॥
arthēbhyōhipravṛddhēbhyaḥsamvṛttēbhyastatastataḥ ।
kriyāḥsarvāḥpravartantēparvatēbhyaḥivāpagāḥ ॥ 32 ॥
arthēnahivimuktasyapuruṣasyālpachētasaḥ ।
vichChidyantēkriyāssarvāgrīṣmēkusaritōyathā ॥ 33 ॥
sō'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ ।
pāpamārabhatēkartuntadādōṣaḥpravartatē ॥ 34 ॥
yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ ।
yasyārthāssapumānlōkēyasyārthāḥ sa cha paṇḍitaḥ ॥ 35 ॥
yasyārthāssa cha vikrāntōyasyārthāssa cha buddhimān ।
yasyārthāssamahābhāgōyasyārthāssamahāguṇaḥ ॥ 36 ॥
arthasyaitēparityāgēdōṣāḥpravyāhṛtāmayā ।
rājyamutsṛjatāvīrayēnabuddhistvayākṛtā ॥ 37 ॥
yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam ।
adhanēnārthakāmēnanārthaśśakyōvichinvatā ॥ 38 ॥
harṣaḥkāmaśchadarpaśchadharmaḥkrōdhaśśamōdamaḥ ।
arthādētānisarvāṇipravartantēnarādhipa ॥ 39 ॥
yēṣānnaśyatyayaṃlōkaścharatāndharmachāriṇām ।
tē'rthāstvayi na dṛśyantēdurdinēṣuyathāgrahāḥ ॥ 40 ॥
tvayipravrajitēvīragurōśchavachanēsthitē ।
rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava ॥ 41 ॥
tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam ।
karmaṇāvyapanēṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava ॥ 42 ॥
utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhōdhṛtavrata ।
kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyasē ॥ 43 ॥
ayamanaghatavōditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ ।
sarathagajahayāṃsarākṣasēndrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām ॥ 44 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē tryāśītitamassargaḥ ॥