View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.14 Ayodhya Kanda - Sarga 14

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chaturdaśassargaḥ ।

putraśōkārditaṃ pāpā visañjñaṃ patitaṃ bhuvi ।
vivēṣṭamānamudvīkṣya saikṣvākamidamabravīt ॥ 1 ॥

pāpaṃ kṛtvaiva kimidaṃ mama saṃśrutya saṃśravam ।
śēṣē kṣititalē sannaḥ sthityāṃ sthātuṃ tvamarhasi ॥ 2 ॥

āhu ssatyaṃ hi paramaṃ dharmaṃ dharmavidō janāḥ ।
satyamāśritya hi mayā tvaṃ cha dharmaṃ prabōdhitaḥ ॥ 3 ॥

saṃśrutya śaibyaśśyēnāya svāṃ tanuṃ jagatīpatiḥ ।
pradāya pakṣiṇē rāja njagāma gatimuttamām ॥ 4 ॥

tathā hyalarkastējasvī brāhmaṇē vēdapāragē ।
yāchamānē svakē nētrē uddhṛtyāvimanā dadau ॥ 5 ॥

saritāṃ tu patissvalpāṃ maryādāṃ satyamanvitaḥ ।
satyānurōdhātsamayē svāṃ vēlāṃ nātivartatē ॥ 6 ॥

satyamēkapadaṃ brahma satyē dharmaḥ pratiṣṭitaḥ ।
satyamēvākṣayā vēdā satyēnaivāpyatē sparam ॥ 7 ॥

satyaṃ samanuvartasva yadi dharmē dhṛtā matiḥ ।
saphalassa varō mē'stu varadō hyasi sattama ॥ 8 ॥

dharmasyaihābhikāmārthaṃ mama chaivābhichōdanāt ।
pravrājaya sutaṃ rāmaṃ triḥkhalu tvāṃ bravīmyaham ॥ 9 ॥

samayaṃ cha mamāryēmaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi ।
agratastē parityaktā parityakṣyāmi jīvitam ॥ 10 ॥

ēvaṃ prachōditō rājā kaikēyyā nirviśaṅkayā ।
nāśakatpāśamunmōktuṃ balirindrakṛtaṃ yathā ॥ 11 ॥

udbhrāntahṛdayaśchāpi vivarṇavadanō'bhavat ।
sa dhuryōvaiparispandanyugachakrāntaraṃ yathā ॥ 12 ॥

vihvalābhyāṃ cha nētrābhyāmapaśyanniva bhūpatiḥ ।
kṛchChrāddhairyēṇa saṃstabhya kaikēyīmidamabravīt ॥ 13 ॥

yastē mantrakṛtaḥ pāṇiragnau pāpē mayā dhṛtaḥ ।
taṃ tyajāmi svajaṃ chaiva tava putraṃ tvayā saha ॥ 14 ॥

prayātā rajanī dēvi sūryasyōdayanamprati ।
abhiṣēkaṃ gurujanastvarayiṣyati māṃ dhruvam ॥ 15 ॥

rāmābhiṣēkasambhāraistadarthamupakalpitaiḥ ।
rāmaḥ kārayitavyō mē mṛtasya salilakriyām ॥ 16 ॥

tvayā saputrayā naiva kartavyā salilakriyā ।
vyāhantā'syaśubhāchārē yadi rāmābhiṣēchanam ॥ 17 ॥

na cha śaktō'smyahaṃ draṣṭuṃ dṛṣṭvā pūrvaṃ tathāsukham ।
hataharṣaṃ nirānandaṃ punarjanamavāṅmukham ॥ 18 ॥

tāṃ tathā bruvatastasya bhūmipasya mahātmanaḥ ।
prabhātā śarvarī puṇyā chandranakṣatraśālinī ॥ 19 ॥

tataḥ pāpasamāchārā kaikēyī pārthivaṃ punaḥ ।
uvācha paruṣaṃ vākyaṃ vākyajñā rōṣamūrChitā ॥ 20 ॥

kimidaṃ bhāṣasē rājanvākyaṃ gararujōpamam ।
ānāyayitumakliṣṭaṃ putraṃ rāmamihārhasi ॥ 21 ॥

sthāpya rājyē mama sutaṃ kṛtvā rāmaṃ vanēcharam ।
nissapatnāṃ cha māṃ kṛtvā kṛtakṛtyō bhaviṣyasi ॥ 22 ॥

sa nunna iva tīkṣṇēna pratōdēna hayōttamaḥ ।
rājā prachōditō'bhīkṣṇaṃ kaikēyīmidamabravīt ॥ 23 ॥

dharmabandhēna badhdō'smi naṣṭā cha mama chētanā ।
jyēṣṭhaṃ putraṃ priyaṃ rāmaṃ draṣṭumichChāmi dhārmikam ॥ 24 ॥

tataḥ prabhātāṃ rajanīmuditē cha divākarē ।
puṇyē nakṣatrayōgē cha muhūrtē cha samāhitē ॥ 25 ॥

vasiṣṭhō guṇasampanna śśiṣyai parivṛtastadā ।
upagṛhyāśu sambhārānpravivēśa purōttamam ॥ 26 ॥

siktasammārjitapathāṃ patākōttama bhūṣitām ।
vichitrakusumākīrṇāṃ nānāsragbhirvirājitām ॥ 27 ॥

saṃhṛṣṭamanujōpētāṃ samṛddhavipaṇāpaṇām ।
mahōtsavasamākīrṇāṃ rāghavārthē samutsukām ॥ 28 ॥

chandanāgarudhūpaiścha sarvataḥ pratidhūpitām ।
tāṃ purīṃ samatikramya purandarapurōpamām ॥ 29 ॥

dadarśāntaḥpuraśrēṣṭhaṃ nānādvijagaṇāyutam ।
paurajānapadākīrṇaṃ brāhmaṇairupaśōbhitam ॥ 30 ॥

yajñavidbhi ssusampūrṇaṃ sadasyaiḥ paramadvijaiḥ ।
tadantaḥpuramāsādya vyatichakrāma taṃ janam ॥ 31 ॥

vasiṣṭhaḥ paramaprītaḥ paramarṣirvivēśa cha ।
satvapaśyadviniṣkrāntaṃ sumantraṃ nāma sārathim ॥ 32 ॥

dvārē manujasiṃhasya sachivaṃ priyadarśanam ।
tamuvācha mahātējā ssūtaputraṃ viśāradam ॥ 33 ॥

vasiṣṭhaḥ kṣipramāchakṣva nṛpatērmāmihāgatam ।
imē gaṅgōdakaghaṭā ssāgarēbhyaścha kāñchanāḥ ॥ 34 ॥

audumbaraṃ bhadrapīṭhamabhiṣēkārthamāgatam ।
sarvabījāni gandhāścha ratnāni vividhāni cha ॥ 35 ॥

kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ lājā darbhāssumanasaḥ payaḥ ।
aṣṭau cha kanyā ruchirā mattaścha varavāraṇaḥ ॥ 36 ॥

chaturaśvō rathaśśrīmānnistriṃśō dhanuruttamam ।
vāhanaṃ narasaṃyuktaṃ Chatraṃ cha śaśisannibham ॥ 37 ॥

śvētē cha vālavyajanē bhṛṅgāruścha hiraṇmayaḥ ।
hēmadāmapinadhdaścha kakudmānpāṇḍurō vṛṣaḥ ॥ 38 ॥

kēsarī cha chaturdaṃṣṭrō hariśrēṣṭhō mahābalaḥ ।
siṃhāsanaṃ vyāghratanu ssamiddhaścha hutāśanaḥ ॥ 39 ॥

sarvavāditrasaṅghāścha vēśyāśchālaṅkṛtā sstrayaḥ ।
āchāryā brāhmaṇā gāvaḥ puṇyāścha mṛgapakṣiṇaḥ ॥ 40 ॥

paurajānapadaśrēṣṭhā naigamāścha gaṇai ssaha ।
ētē chānyē cha bahavō nīyamānāḥ priyaṃvadāḥ ॥ 41 ॥

abhiṣēkāya rāmasya saha tiṣṭhanti pārthivaiḥ ।
tvarayasva mahārājaṃ yathā samuditē'hani ॥ 42 ॥

puṣyē nakṣatrayōgē cha rāmō rājyamavāpnuyāt ।
iti tasya vacha śśrutvā sūtaputrō mahātmanaḥ ॥ 43 ॥

stuvannṛpatiśārdūlaṃ pravivēśa nivēśanam ।
taṃ tu pūrvōditaṃ vṛdhdaṃ dvārasthā rāja sammatam ॥ 44 ॥

na śēkurabhisaṃrōdhduṃ rājñaḥ priyachikīrṣavaḥ ।
sa samīpasthitō rājñastāmavasthāmajajñivān ॥ 45 ॥

vāgbhiḥ paramatuṣṭābhirabhiṣṭōtuṃ prachakramē ।
tata ssūtō yathākālaṃ pārthivasya nivēśanē ॥ 46 ॥

sumantraḥ prāñjalirbhūtvā tuṣṭāva jagatīpatim ।
yathā nandati tējasvī sāgarō bhāskarōdayē ॥ 47 ॥

prītaḥ prītēna manasā tathā'nandaghana ssvataḥ ।
indramasyāṃ tu vēlāyāmabhituṣṭāva mātaliḥ ॥ 48 ॥

sō'jayaddānavānsarvāṃstathā tvāṃ bōdhayāmyaham ।
vēdāssahāṅgavidyāścha yathāhyātmabhuvaṃ vibhum ॥ 49 ॥

brahmāṇaṃ bōdhayantyadya tathā tvāṃ bōdhayāmyaham ।
ādityassaha chandrēṇa yathā bhūtadharāṃ śubhām ॥ 50 ॥

bōdhayatyadya pṛthivīṃ tathā tvāṃ bōdhayāmyaham ।
uttiṣṭhāśu mahārāja kṛtakautukamaṅgalaḥ ॥ 51 ॥

virājamānō vapuṣā mērōriva divākaraḥ ।
sōmasūryau cha kākutstha śivavaiśravaṇāvapi ॥ 52 ॥

varuṇaśchāgnirindraścha vijayaṃ pradiśantu tē ।
gatā bhagavatī rātriḥ kṛtaṃ kṛtyamidaṃ tava ॥ 53 ॥

buddhyasva nṛpaśārdūla kuru kāryamanantaram ।
udatiṣṭhata rāmasya samagramabhiṣēchanam ॥ 54 ॥

paurajānāpadaiśchāpi naigamaiścha kṛtāñjaliḥ ।
svayaṃ vaśiṣṭhō bhagavānbrāhmaṇai ssaha tiṣṭhati ॥ 55 ॥

kṣipramājñāpyatāṃ rājanrāghavasyābhiṣēchanam ।
yathā hyapālāḥ paśavō yathā sēnā hyanāyakā ॥ 56 ॥

yathā chandraṃ vinā rātriryathā gāvō vinā vṛṣam ।
ēvaṃ hi bhavitā rāṣṭraṃ yatra rājā na dṛśyatē ॥ 57 ॥

iti tasya vacha śśṛtvā sāntvapūrvamivārthavat ।
abhyakīryata śōkēna bhūya ēva mahīpatiḥ ॥ 58 ॥

tata ssarājā taṃ sūtaṃ sannaharṣa ssutaṃ prati ।
śōkaraktēkṣaṇa śśrīmānudvīkṣyōvācha dhārmikaḥ ॥ 59 ॥

vākyaistu khalu marmāṇi mama bhūyō nikṛntasi ।
sumantraḥ karuṇaṃ śrutvā dṛṣṭvā dīnaṃ cha pārthivam ।
pragṛhītāñjaliḥ kiñchittasmāddēśādapākramat ॥ 60 ॥

yadā vaktuṃ svayaṃ dainyānna śaśāka mahīpatiḥ ॥ 61 ॥

tadā sumantraṃ mantrajñā kaikēyī pratyuvācha ha ।
sumantra rājā rajanīṃ rāmaharṣasamutsukaḥ ॥ 62 ॥

prajāgarapariśrāntō nidrāyā vaśamupēyivān ।
tadgachCha tvaritaṃ sūta rājaputraṃ yaśasvinam ॥ 63 ॥

rāmamānaya bhadraṃ tē nātra kāryā vichāraṇā ।
sa manyamānaḥ kalyāṇaṃ hṛdayēna nananda cha ॥ 64 ॥

nirjagāma cha samprītyā tvaritō rājaśāsanāt ।
sumantraśchintayāmāsa tvaritaṃ chōditastayā ॥ 65 ॥

vyaktaṃ rāmō'bhiṣēkārthamihāyāsyati dharmavit ।
iti sūtō matiṃ kṛtvā harṣēṇa mahatā''vṛtaḥ ॥ 66 ॥

nirjagāma mahābāhō rāghavasya didṛkṣayā ।
sāgarahradasaṅkāśātsumantrō'ntaḥpurāchChubhāt ॥ 67 ॥

niṣkramya janasambādhaṃ dadarśa dvāramagrataḥ ।
tataḥ purastātsahasā vinirgatō mahīpatīndvāragatō vilōkayan ।
dadarśa paurānvividhānmahādhanā nupasthitāndvāramupētya viṣṭhitān ॥ 68 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chaturdaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: