śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ṣaṭsaptatitamassargaḥ ।
pravṛttēsaṅkulētasmin ghōrēvīrajanakṣyē ।
aṅgadaḥkampanaṃvīramāsasādaraṇōtsukaḥ ॥ 1 ॥
āhūyasōṅgadaṅkōpāttāḍayāmāsavēgitaḥ ।
gadayākampanaḥpūrvaṃ sa chachālabhṛśāhataḥ ॥ 2 ॥
sa sañjñāmprāpyatējasvīchikṣēpaśikharaṅgirēḥ ।
arditastatprahārēṇakampanaḥpatitōbhuvi ॥ 3 ॥
tatastukampanandṛṣṭavāśōṇitākṣōhataṃraṇē ।
rathēnābhyapatat kṣiprantatrāṅgadamabhītavat ॥ 4 ॥
sōṅgadanniśitairbāṇaistadāvivyādhavēgitaḥ ।
śarīradāraṇaistīkṣṇaiḥkālāgnisamavigrahaiḥ ॥ 5 ॥
kṣurakṣuraprairnārāchairvatsadantaiśśilīmukhaiḥ ।
karṇiśalyavipāṭhaiśchabahubhiśchaśitaiśśaraiḥ ॥ 6 ॥
aṅgadaḥpratividdhāṅgōvāliputraḥpratāpavān ।
dhanuragyraṃrathambāṇānmamardatarasābalī ॥ 7 ॥
śōṇitākṣastataḥkṣipramasicharmasamādadē ।
utpapātadivaṅkruddhōvēgavānavichārayan ॥ 8 ॥
taṅkṣiprataramāphlutyaparāmṛśyāṅgadōbalī ।
karēṇatasyataṅkhaṅgaṃsamāchChidyananāda cha ॥ 9 ॥
tasyāṃsaphalakēkhaḍagannijaghānatatō'ṅgadaḥ ।
yajñōpavītavachchainañchichChēdakapikuñjaraḥ ॥ 10 ॥
tampragṛhyamahākhaḍagaṃvinadya cha punaḥpunaḥ ।
vāliputrō'bhidudrāvaraṇaśīrṣēparānarīn ॥ 11 ॥
āyasīntugadāmpragṛhya sa vīraḥkanakāṅgadaḥ ।
śōṇitākṣassamāvidhyatamēvānupapāta ha ॥ 12 ॥
prajaṅghasahitōvīrōyūpākṣastutatōbalī ।
rathēnābhiyayaukruddōvāliputrammahābalam ॥ 13 ॥
prajaṅghastu mahāvīrō yūpākṣasahitō balī ।
gadayābhiyayau kruddhō vāliputraṃ mahābalam ॥ 14 ॥
aṅgadamparirakṣantaumaindōdvividaēva cha ।
tasyatasthaturabhyāśēparasparadidṛkṣyā ॥ 15 ॥
bhipēturmahākāyāḥpratiyattāmahābalāḥ ।
rākṣasāvānarān rōṣādasicharmagadādharāḥ ॥ 16 ॥
trayāṇāṃvānarēndrāṇāntribhīrākṣasapuṅgavaiḥ ।
saṃsaktānāmmahadyuddhamabhavadrōmaharṣaṇam ॥ 17 ॥
tētuvṛkṣān samādāyasamprachipurāhavē ।
khaḍagēnapratichichChēdatān prajaṅghōmahābalaḥ ॥ 18 ॥
rathānaśvān drumaiśśailaistēprachikṣipurāhavē ।
śaraughaiḥpratichichChēdatānyūpākṣōniśācharaḥ ॥ 19 ॥
sṛṣṭāvnividamaindābhyāndrumānutpāṭyavīryavān ।
babhañjagadayāmadhyēśōṇitākṣaḥpratāpavān ॥ 20 ॥
sṛṣṭān dvivadamaindābhyāṃ drumānutpāṭya vīryvān ।
babhañja gadayā madya śōṇitākṣaḥ pratāpavān ॥ 21 ॥
tamabhyāśagatandṛṣṭavāvānarēndrōmahābalaḥ ।
ājaghānāśvakarṇēnadrumēṇātibalastadā ॥ 22 ॥
bāhuñchāsyasanistriṃśamājaghāna sa muṣṭinā ।
vāliputrasyaghātēna sa papātakṣitāvasiḥ ॥ 23 ॥
tandṛṣṭavāpatitambhūmaukhaṅgamulasannibham ।
muṣṭiṃsamvartayāmāsavajrakalpammahābalaḥ ॥ 24 ॥
sa lalāṭēmahāvīryamaṅgadaṃvānararṣabham ।
ājaghānamahātējāssamuhūrtañchachāla ha ॥ 25 ॥
sa sañjñāmprāpyatējasvīvāliputraḥpratāpavān ।
prajaṅghasyaśiraḥkāyātakhaṅgēnapātayatkṣitau ॥ 26 ॥
sa yūpākṣō'śrupūrṇākṣaḥpitṛvyēnihatēraṇē ।
avaruhyarathātkṣipraṅkṣīṇēṣukhaṅgamādadē ॥ 27 ॥
tamāpatantaṃsamprēkṣyayūpākṣandvividastvaran ।
ājaghānōrasikruddhōjagrāha cha balādbalī ॥ 28 ॥
gṛhītambhrātarandṛṣṭavāśōṇitākṣōmahābalaḥ ।
ājaghānagadāgrēṇavakṣasidvividantataḥ ॥ 29 ॥
sa gadābhihatastēnasañchachālamahābalaḥ ।
udyatā cha punastasyajahāradvividōgadām ॥ 30 ॥
tasminnantarēmaindōvīrōvānarayūthapaḥ ।
yūpākṣantāḍayāmāsatalēnōrasivīryavān ॥ 31 ॥
tauśōṇitākṣyūpākṣauplavaṅgābhyāntarasvinau ।
chakratussamarētīvramākarṣōtpāṭanambhṛśam ॥ 32 ॥
dvividaśśōṇitākṣantuvidadāranakhairmukhai ।
niṣpipēṣa cha vēgēnakṣitāvāvidhyavīryavān ॥ 33 ॥
pākṣamabhisaṅkṛddhō maindō vānarayūthapaḥ ।
pīḍayāmāsabāhubhyāṃsapapātahataḥkṣitau ॥ 34 ॥
hatapravīrāvyathitārākṣasēndrachamūstadā ।
jagāmābhimukhīsātukumbhakarṇasutōyataḥ ॥ 35 ॥
āpatatanīṃ cha vēgēnakumbhastāṃsāntvayachchamūm ।
athōtkaṣṭammahāvīryairlabdhalakṣyaiḥplavaṅgamaiḥ ॥ 36 ॥
nipātitamahāvīrāndṛṣṭavārakṣaśchamūntataḥ ।
kumbhaḥprachakrētējasvīraṇēkarmasuduṣkaram ॥ 37 ॥
sa dhanurdhanvināṃśrēṣṭhaḥpragṛhyasusamāhitaḥ ।
mumōchāśīviṣaprakhyānśarāndēhavidāraṇān ॥ 38 ॥
sa dhanurdhanvināṃ śrēṣṭhaḥ pragṛhya susamāhitaḥ ।
mumōchāśīviṣaprakhyāñśarāndēhavidāraṇān ॥ 39 ॥
ākarṇākṛṣṭamuktēnajaghānadvividantadā ।
tēnahāṭakapuṅkhēnapatratiṇāpattravāsasā ॥ 40 ॥
sahasābhihatastēnavipramuktapadassphuran ।
nipapātādrikūṭābhōvihvalan plavagōttamaḥ ॥ 41 ॥
mandastubhrātarambhagnandṛṣṭavātatramahāhavē ।
labhidudrāvavēgēnapragṛhyamahatīṃśilām ॥ 42 ॥
tāṃśilāntuprachikṣēparākṣasāyamahābalaḥ ।
bibhēdatāṃśilāṅkumbhaḥprasannaiḥpañchabhiśśaraiḥ ॥ 43 ॥
sandhāyachānyaṃsumukhaṃśaramāśīviṣōpamam ।
ājaghānamahātējāvakṣasidvividāgrajam ॥ 44 ॥
sa tutēnaprahārēṇamaindōvānarayūthapaḥ ।
marmaṇyabhihatastēnapapā ta bhuvimūrChitaḥ ॥ 45 ॥
aṅgadōmātulaudṛṣṭavāpathitautumahābalau ।
abhidudrāvavēgēnakumbhamudyatakārmukam ॥ 46 ॥
tamāpatantaṃvivyādhakumbhaḥpañchabhirāyasaiḥ ।
tribhiśchānyaiśśitairbāṇairmātaṅgamivatōmaraiḥ ॥ 47 ॥
sō'ṅgadaṃvividhaibhirbāṇaiḥkumbhōvivyāthavīryavān ।
akuṇṭhadhārairniśitaistīkṣṇaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ ॥ 48 ॥
aṅgadaḥpratividdhāṅgōvāliputrō na kampatē ।
śilāpādapavarṣāṇitasyamūrdhnivavarṣa ha ॥ 49 ॥
sa prachichChēdatān sarvān bibhēda cha punaśśilāḥ ।
kumbhakarṇātmajaśraśīmān vāliputtrasamīritān ॥ 50 ॥
āpatantaṃ cha sasamprēkṣyakumbhōvānarayūthapam ।
bhruvōrvivyāthabāṇābhyāmulkābhyāmivakuñjaram ॥ 51 ॥
tasyasusrāvarudhirampihitēchāsyalōchanē ।
aṅgadaḥpāṇinānētrēpidhāyarudhirōkṣitē ॥ 52 ॥
sālamāsannamēkēnaparijagrāhapāṇivā ।
sampīḍyarasichāskandhaṃ karēṇābhinivēśya cha ॥ 53 ॥
kiñchidabhyavanamyainamunmamāthayathāgajaḥ ।
tamindrakētupratimaṃvṛkṣammandarasannibham ॥ 54 ॥
samutsṛjantaṃvēgēnapaśyatāṃsarvarakṣasām ।
sabibhēdaśitairbāṇaissaptabhiḥkāyabhēdanaiḥ ॥ 55 ॥
aṅgadōvivyadhē'bhīkṣaṇaṃsasādachamumōha cha ।
aṅgadaṃvyathitandṛṣṭavāsīdantamivasāgaram ॥ 56 ॥
durāsadaṃhariśrēṣṭhaṃrāmāyanyēnyavēdayan ।
rāmastuvyathitaṃśrutvāvāliputtraṃraṇājarē ॥ 57 ॥
vyādidēśahariśrēṣṭhānjāmbavatpramukhāṃstataḥ ।
tētuvānaraśārdūlāśśrutvārāmasyaśāsanam ॥ 58 ॥
abhipētussusaṅkṛddhāḥkumbhamudyatakārmukam ।
tatōdrumaśilāhastāḥkōpasaṃraktalōchanāḥ ॥ 59 ॥
rirakṣiṣantō'bhyapatannaṅgadaṃvānararṣabhāḥ ।
jāmbavāṃśchasuṣēṇaśchavēgadarśī cha vānaraḥ ॥ 60 ॥
kumbhakarṇātmajaṃvīraṅkruddhāssamabhidudruvuḥ ।
samīkṣyāpatatastāṃstuvānarēndrān mahābalān ॥ 61 ॥
āvavāraśaraughēṇanagēnēvajalāśayam ।
tasyabāṇapathamprāpya na śēkurativartitum ॥ 62 ॥
vānarēndrāmahātmānōvēlāmivamahādadhiḥ ।
tāṃstudṛṣṭavāharigaṇān śaravṛṣṭibhirarditān ॥ 63 ॥
aṅgadampṛṣṭhataḥkṛtvābhrātṛjamplavagēśvaraḥ ।
bhidudrāvavēgēnasugrīvaḥkumbhamāhavē ॥ 64 ॥
śailasānucharannāgaṃvēgavānivakēsarī ।
utpāṭya cha mahāśailanaśvakarṇāndavānbahūn ॥ 65 ॥
anyāṃśchavividhānvavṛkṣāchikṣēpachimahābalaḥ ।
tāñChādayantīmākāśaṃvṛkṣavṛṣṭindurāsadām ॥ 66 ॥
kumbhakarṇātmajaśśīghrañchichChēdaniśitaiśśaraiḥ ।
abhilakṣēṇatīvrēṇakumbhēnaniśitaiśśaraiḥ ॥ 67 ॥
achitāstēdrumārējuryathāghōrāṣataghnayaḥ ।
drumavarṣantusañChinnandṛṣṭavākumbhōnavīryavān ॥ 68 ॥
vānarādhipatiḥ śīmānmahāsattvō na vivyathē ।
nirbhidyamānassahasāsahamānaśchatān śarān ॥ 69 ॥
kumbhasyadhanurākṣipyababhañjēndradhanuṣprabham ।
avaphlutyatataśśīghraṅkṛtvākarmasuduṣkaram ॥ 70 ॥
abravītkupitaḥkumbhambhagnaśṛṅgamivadvipam ।
nikumbhāgrajavīryantēbāṇavēgavadadbhutam ॥ 71 ॥
sannatiśchaprabhāvaśchatavavārāvaṇasyavā ।
prahlādabalivṛtraghnakubhēravaruṇōpama ॥ 72 ॥
ēkastvamanujātō'sipitarambalavṛttataḥ ।
tvāmēvaikammahābāhuñchāpahastamarindamam ॥ 73 ॥
tridaśānātivartantējitēndriyamivādhayaḥ ।
vikramasvamahābuddhē karmāṇimamapaśyataḥ ॥ 74 ॥
varadānāpatitṛvyastēsahatēdēvadānavān ।
kumbhakarṇastuvīryēṇasahatē cha surāsurān ॥ 75 ॥
tataḥkumbhastusugrīvambāhubhyāñjagṛhētadā ।
gajāvivāhitamadauniśśvasantaumuhurmuhu 76.81 ।
anyōnyagātragrathitaukarṣantāvitarētaram ।
sadhūmāmmukhatōjvālāṃvisṛjantaupariśramāt ॥ 76 ॥
mahāvimardaṃsamarēmayāsahatavādbhutam ।
adyabhūtānipaśyantuśakraśambarayōriva ॥ 77 ॥
kṛtamapratimaṅkarmadarśitañchāstrakauśalam ।
pātitāharivīrāśchatvayāvaibhīmavikramāḥ ॥ 78 ॥
upālambhabhayāchchāpināsivīramayāhataḥ ।
kṛtakarmapariśrāntōviśrāntaḥpaśyamēbalam ॥ 79 ॥
tēnasugrīvavākyēnasāvamānēnamānitaḥ ।
agnērājyāhutasyēvatējastasyābhyavardhata ॥ 80 ॥
tayōḥpādābhighātāchchanimagnāchābhavanmahi ।
vyāghūrṇitataraṅgaśchachukṣubhēvaruṇālayaḥ ॥ 81 ॥
tataḥkumbhaṃsamutkṣipyasugrīvōlavaṇāmbhasi ।
pātayāmāsavēgēnadarśayannudadhēstalam ॥ 82 ॥
tataḥkumbhanipātēnajalarāśissamutthitaḥ ।
vnidhyamandarasaṅkāśōvisasarpasamantataḥ ॥ 83 ॥
tataḥkumbhassamutpatyasugrīvamabhipadya cha ।
ājaghānōrasikruddhōvajravēgēnamuṣṭinā ॥ 84 ॥
tasyachacharmacha pusphōṭabahususrāvaśōṇitam ।
sa cha muṣṭirmahāvēgaḥpratijaghnē'sthimaṇḍalē ॥ 85 ॥
tdāvēgēnatatrāsīttējaḥprajvalitammahat ।
vajraniṣpēṣasañjātājvālāmērōryathāgirēḥ ॥ 86 ॥
sa tatrābhihatastēnasugrīvōvānararṣabhaḥ ।
muṣṭiṃsamvartayāmāsavajrakalpammahābalaḥ ॥ 87 ॥
archissahasravikacharavimaṇḍalasaprabham ।
sa muṣṭimpātayāmāsakumbhasyōrasivīryavān ॥ 88 ॥
sa tutēnaprahārēṇavihvalōbhṛśatāḍitaḥ ।
nipapātatadākumbhōgatārchirivapāvakaḥ ॥ 89 ॥
archiḥsahasravikachaṃ ravimaṇḍalasaprabham ।
sa muṣṭiṃ pātayāmāsa kumbhasyōrasi vīryavān ॥ 90 ॥
kumbhasyapatatōrūpambhagnasyōrasimuṣṭīnā ।
babhaurudrābhipannasyayathārūpaṅgavāmpatēḥ ॥ 91 ॥
tasminhatēbhīmaparākramēṇaplavaṅgamānāmṛṣabhēṇayuddhē ।
mahīsaśailāsavanāchachālabhayaṃ cha rakṣāṃsyadhikaṃvivēśa ॥ 92 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ṣaṭsaptatitamassargaḥ ॥