śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha chaturdaśādhikaśatatamassargaḥ ।
tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayōṣitām ।
jyēṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata ॥ 1 ॥
daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmēṇāchintyakarmaṇā ।
patimmaṇḍōdarītatrakṛpaṇāparyadēvayat ॥ 2 ॥
nanunāmamahābāhōtavavaiśravaṇānuja ।
kruddhasyapramukhēsthātuntrasyatyapipurandaraḥ ॥ 3 ॥
ṛṣayaśchamahāntō'pigandharvāśchayaśasvinaḥ ।
nanunāmatavōdvēgāchchāraṇāśchadiśōgatāḥ ॥ 4 ॥
sa tvammānuṣamātrēṇarāmēṇayudhinirjitaḥ ।
na vyapatrapasērājan kimidaṃrākṣasēśvara ॥ 5 ॥
kathantrailōkyamākramyaśriyāvīryēṇachānvitam ।
aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣōvanagōcharaḥ ॥ 6 ॥
mānuṣāṇāmaviṣayēcharataḥkāmarūpiṇaḥ ।
vināśastavarāmēṇasamyugēnōpapadyatē ॥ 7 ॥
na chaitatkarmarāmasyaśraddhadhāmichamūmukhē ।
sarvatassamupētasyatavatēnābhimarṣaṇam ॥ 8 ॥
yadaiva cha janasthānērākṣasairbhahunirvavṛtaḥ ।
kharastavahatōbhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ ॥ 9 ॥
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpravēśāṃsurairapi ।
praviṣṭōhanumānvīryāttadaivavyathitāvayam ॥ 10 ॥
yadaivavānarairghōrairbaddhassēturmahārṇavē ।
tadaivahṛdayēnāhaṃśaṅkērāmamamānuṣam ॥ 11 ॥
athavārāmarūpēṇakṛtāntassvayamāgataḥ ।
māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām ॥ 12 ॥
athavāvāsavēnatvandharṣitō'pimahābala ।
vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyugē ॥ 13 ॥
vyaktamēṣamahāyōgīparamātmāsanātanaḥ ।
anādimadhyanidhanōmahatamparamōmahān ॥ 14 ॥
tamasaḥparamōdhātāśaṅkhachakragadādharaḥ ।
śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatōdhruvaḥ ॥ 15 ॥
mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ ।
sarvaiḥparivṛtōdēvairvānaratvamupāgataiḥ ॥ 16 ॥
sarvalōkēśvarśrīmānlōkānāṃhitakāmyayā ।
sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ ॥ 17 ॥
indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā ।
smaradbhirivatadvairamindriyairēvanirjitaḥ ॥ 18 ॥
yadaivahijanasthānērākṣasairbhahubhirvṛtaḥ ।
kharastunihatōbhrātātadārāmō na mānuṣaḥ ॥ 19 ॥
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpravēśāṃsurairapi ।
praviṣṭōhanumānvīryāttadaivavyathitāvayam ॥ 20 ॥
kriyatāmavirōdhaścharāghavēṇētiyanmayā ।
uchyamānaṃ na gṛhṇāsitasyēyaṃvyuṣṭirāgatā ॥ 21 ॥
akasmāchChābhikāmō'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ ।
aiśvaryasyavināśāyadēhasyasvajanasya cha ॥ 22 ॥
arundhatyāviśiṣṭāntāṃrōhiṇyāśchāpidurmatē ।
sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam ॥ 23 ॥
vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām ।
sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyēvijanēśubhām ॥ 24 ॥
ānayitvātutāndīnāñChadmanātmasvadūṣaṇa ।
aprāpyatañchaivakāmammaithilīsaṅgamēkṛtam ॥ 25 ॥
pativratāyāstapasānūnandagdhō'simēprabhō ।
tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām ।
dēvābhibhyatētēsarvēsēndrāḥsānāgnīpurōgamāḥ ॥ 26 ॥
avaśyamēvalabhatēphalampāpasyakarmaṇaḥ ।
ghōramparyāgatēkālēkartānāstyatrasaṃśayaḥ ॥ 27 ॥
na kulēna na rūpēṇa na dākṣiṇyēnamaithilī ।
mayādhikāvātulyāvātattvammōhānnabudhyasē ॥ 28 ॥
sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ ।
tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ ॥ 29 ॥
sītānimittajōmṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ ।
maithilīsaharāmēṇaviśōkāvihariṣyati ॥ 30 ॥
alpapuṇyātvahaṅghōrēpatitāśōkasāgarē ।
kailāsēmandarēmērautathāchaitrarathēvanē ॥ 31 ॥
dēvōdyānēṣusarvēṣuvihṛtyasahitātvayā ।
vimānēnānurūpēṇayāyāmyatulayāśriyā ॥ 32 ॥
paśyantivividhāndēśāṃstāṃstāṃśchitrasragambarā ।
bhramśitākāmabhōgēbhyaḥsāsmivīravadhāttava ॥ 33 ॥
saivānyēvāsmisamvṛttādhigrājñāñchañchalāḥśriyaḥ ।
hārājan sukumārantēsubhrusutvaksamunnasam ॥ 34 ॥
kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ ।
kirīṭakūṭōjjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam ॥ 35 ॥
madavyākulalōlākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu ।
vividhasragdharañchāruvalgusmitakathaṃśubham ॥ 36 ॥
tadēvādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājatēprabhō ।
rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ ॥ 37 ॥
vīśīrṇamēdōmastiṣkaṃrūkṣasyandanarēṇubhiḥ ।
hāpaśchimāmēsamprāptādaśāvaidhavyadāyinī ॥ 38 ॥
yāmayāsīnnasumbaddhākadāchidapimandayā ।
patādānavarājōmēbhartāmērākṣasēśvaraḥ ॥ 39 ॥
putrōmēśakranirjētāityahaṅgarvitābhṛśam ।
dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ ॥ 40 ॥
akutaśchidbhayānāthāmamētyāsīnmatirdṛḍhā ।
tēṣāmēvamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ ॥ 41 ॥
kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam ।
snigdhēndranīlanīlantuprāṃśuśailōpamammahat ॥ 42 ॥
kēyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam ।
kāntaṃvihārēṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu ॥ 43 ॥
bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatōyadaḥ ।
tadēvādyaśarīrantētīkṣṇairnaikaśaraiśchitam ॥ 44 ॥
punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyatē ।
śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram ॥ 45 ॥
svarpitairmarmasubhṛśaṃsañChinnasnāyubandhanam ।
kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhirachChavi ॥ 46 ॥
vajraprahārābhihatōvikīrṇaivaparvataḥ ।
hāsvapnassatyamēvēdantvaṃrāmēṇakathaṃhataḥ ॥ 47 ॥
tvammṛtyōrapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailōkyavasubhōktārantrailōkyōdvēgadammahat ॥ 48 ॥
jētāraṃlōkapālānāṅkṣēptārāṃśaṅkarasya cha ।
dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam ॥ 49 ॥
lōkakṣōbhayitāraṃ cha nādairbhūtavirāviṇam ।
ōjasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau ॥ 50 ॥
svayūthabhṛtyagōptāraṃhantārambhīmakarmaṇām ।
hantārandānavēndrāṇāṃyakṣāṇāṃ cha sahasraśaḥ ॥ 51 ॥
nivātakavachānāṃ cha saṅgrahītāramāhavē ।
naikayajñavilōptārantrātāraṃsvajanasya cha ॥ 52 ॥
dharmavyavasthābhēttārammāyāsraṣṭāramāhavē ।
dēvāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ ॥ 53 ॥
śatrustrīśōkadātāraṃ nētāraṃ svajanasya cha ।
laṅkādvīpasyagōptāraṅkartārambhīmakarmaṇām ॥ 54 ॥
asmākaṅkāmabhōgānāndātāraṃrathināṃvaram ।
ēvamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmēṇapātitam ॥ 55 ॥
sthirāsmiyādēhamimandhārayāmihatapriyā ।
śayanēṣumahārhēṣuśayitvārākṣasēśvara ॥ 56 ॥
ihakarmātprasuptō'sidharaṇyāṃrēṇuguṇṭhitaḥ ।
yadātētanayaśśastōlakṣmaṇēnēndrajidyudhi ॥ 57 ॥
tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā ।
sāhambandhujanairhīnāhīnānāthēna cha tvayā ॥ 58 ॥
vihīnākāmabhōgaiśchaśōchiṣyēśāśvatīssamāḥ ।
prapannōdīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam ॥ 59 ॥
nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyētvayāvinā ।
kasmāttvammāṃvihāyēhakṛpaṇāṅgantumichChasi ॥ 60 ॥
dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣasē ।
dṛṣṭavā na khalvabhikruddhōmāmihānavakuṇṭhitām ॥ 61 ॥
nirgatānnagaradvārātpadbhyāmēvāgatāmprabhō ।
paśyēṣṭadāradārāṃstēbhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān ॥ 62 ॥
bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi ।
ayaṅkrīḍāsahāyastē'nāthēlālapyatējanaḥ ॥ 63 ॥
na chaivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyasē ।
yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ ॥ 64 ॥
pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇēratāḥ ।
tābhiśśōkābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ ॥ 65 ॥
tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam ।
pravādassatyaēvāyantvāmpratiprāyaśōnṛpa ॥ 66 ॥
prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtalē ।
kathaṃ cha nāmatērājan lōkānākramyatējasā ॥ 67 ॥
nārīchauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā ।
apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgachChadmanātvayā ॥ 68 ॥
ānītārāmapanatīsātattēkātaryalakṣaṇam ।
kātaryaṃ na cha tēyuddhēkadāchitsaṃsmarāmyaham ॥ 69 ॥
tattubhāgyaviparyāsānnūnantēpakvalakṣaṇam ।
atītānāgatārthajñōvartamānavichakṣaṇaḥ ॥ 70 ॥
maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyachāyatam ।
satyavākyamahābāhō dēvarōmēyadabravīt ॥ 71 ॥
ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ ।
kāmakrōdhasamutthēnavyasanēnaprasaṅginā ॥ 72 ॥
nirvṛttastvatkṛtē'narthaḥsō'yammūlaharōmahān ।
tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam ॥ 73 ॥
hitvaṃśōchitavyōmēprakhyātabalapauruṣaḥ ।
strīsvabhāvāttumēbuddhiḥkāruṇyēparivartatē ॥ 74 ॥
sukṛtanduṣkṛtaṃ cha tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ ।
ātmānamanuśōchāmitvadvināśēnaduḥkhitām ॥ 75 ॥
suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvachanantvayā ।
bhrātrūṇāñchaivakārtnsanahitamuktandaśānana ॥ 76 ॥
hētvarthayuktaṃvidhivachChrēyaskaramadāruṇam ।
vibhīṣaṇēnābhihitaṃ na kṛtaṃhētumattvayā ॥ 77 ॥
mārīchakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā ।
na śrutaṃvīryamattēnatasyēdamphalamīdṛśam ॥ 78 ॥
nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada ।
svagātrāṇivinikṣipyakiṃśēṣērudhirāplutaḥ ॥ 79 ॥
prasuptaivaśōkārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣasē ।
mahāvīryasyadakṣasyasamyugēṣvapalāyinaḥ ॥ 80 ॥
yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣasē ।
uttiṣṭhōttiṣṭhakiṃśēṣēnavēparibhavēkṛtē ॥ 81 ॥
adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ ।
yēnasūdayasēśatrūn samarēsūryavarchasā ॥ 82 ॥
vajraṃvajradharasyēvasō'yantēsatatārchitaḥ ।
raṇēbahupraharaṇōhēmajāpariṣkṛtaḥ ॥ 83 ॥
parighōvyavakīrṇastēbāṇaiśchinnaiḥsahasradhā ।
apriyāmivōpasaṅgṛhyakiṃśēṣēraṇamēdinīm ॥ 84 ॥
apriyāmivakasmāchChamānnēchChasyabhibhāṣitum ।
dhigastuhṛdayaṃyasyāmamēdaṃ na sahasradhā ॥ 85 ॥
tvayipañchatvamāpannēphalatēśōkapīḍitam ।
ityēvaṃvilapantisābāṣpaparyākulēkṣaṇā ॥ 86 ॥
snēhōpaskannahṛdayā tadā mōhāmupāgamat ।
kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇōrasi ॥ 87 ॥
snadhyānuraktējaladēdīptāvidyudivōjjvalā ।
tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ ॥ 88 ॥
paryavasthāpayāmāsūrudantyōrudatīmbhṛśam ।
na tēsuviditādēvilōkānāṃsthitiradhruvā ॥ 89 ॥
daśāvibhāgaparyāyērājñāṃvaichañchalāḥśriyaḥ ।
ityēvamuchyamānāsāsaśabdamprarurōda ha ॥ 90 ॥
snāpayantītadāsrēṇastanauvakraṃsunirmalam ।
ētasminnantarērāmōvibhīṣaṇamuvācha ha ॥ 91 ॥
saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām ।
tamuvāchatatōdhīmān vibhīṣaṇaidaṃvachaḥ ॥ 92 ॥
vimṛśyabuddhyādharmajñōdharmārthasahitaṃhitam ।
tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā ॥ 93 ॥
nāhamarhō'smisaṃskartumparadārābhimarśinam ।
bhrātṛrūpaḥhimēśatrurēṣasarvāhitērataḥ ॥ 94 ॥
rāvaṇōnārhatēpūjāmpūjyō'pigurugauravāt ।
nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi ॥ 95 ॥
śrutvātasyāguṇānsarvēvakṣyantisukṛtampunaḥ ।
tachChrutvāparamaprītōrāmōdharmabhṛtāṃvaraḥ ॥ 96 ॥
vibhīṣaṇamuvāchēdaṃvākyajñaṃvākyakōvidaḥ ।
tavāpimēpriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam ॥ 97 ॥
avaśyantukṣamaṃvāchyōmayātvāṃrākṣasēśvara ।
adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantvēṣaniśācharaḥ ॥ 98 ॥
tējasvībalavān śūraḥsaṅgrāmēṣu cha nityaśaḥ ।
śatakratumukhairvīraiḥśrūyatē na parājitaḥ ॥ 99 ॥
mahātmābalasampannōrāvaṇōlōkarāvaṇaḥ ।
maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayōjanam ॥ 100 ॥
kriyatāmasyasaṃskārōmamāpyēṣayathātava ।
tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam ॥ 101 ॥
kṣipramarhatidharmēṇatvaṃyaśōbhāgbhaviṣyasi ।
rāghavasyavachśrutvātvaramāṇōvibhīṣaṇaḥ ॥ 102 ॥
saṃskārayitumārēbhēbhrātaraṃrāvaṇaṃhatam ।
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasēndrōvibhīṣaṇaḥ ॥ 103 ॥
rāvaṇasyāagnihōtrantuniryāpayatisatvaram ।
śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā ॥ 104 ॥
tathāchandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni cha ।
agarūṇisugadhanīnigandhāṃśchasurabhīṃstathā ॥ 105 ॥
maṇimuktāpravāḻāniniryāpayatirākṣasaḥ ।
ājagāmamuhūrtēnarākṣasaiḥparivāritaḥ ॥ 106 ॥
tatōmālyavatāsārthaṅkriyāmēvachakārasaḥ ।
sauvarṇīṃśibikāndivyāmārōpyakṣaumavāsanam ॥ 107 ॥
rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ ।
tūryaghōṣaiśchavividhaisstuvadbhiśchābhinanditam ॥ 108 ॥
ptākābhiśchachitrābhissumanōbhiśchachitritām ।
utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurōgamāḥ ॥ 109 ॥
dakṣiṇābhimukhāssarvēgṛhyakāṣṭhānibhējirē ।
agnayōdīpyamānāstētadādhvaryusamīritāḥ ॥ 110 ॥
śaraṇābhigatāḥsarvēpurastāttasyatēyayuḥ ।
antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram ॥ 111 ॥
pṛṣṭhatō'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ ।
rāvaṇamprayatēdēśēsthāpyatēbhṛśaduḥkhitāḥ ॥ 112 ॥
chitāñchandanakāṣṭhaiśchapadmakōśīsaṃvṛtām ।
brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām ॥ 113 ॥
vartatēvēdavihitōrājñōvaipaśchimaḥkratuḥ ।
prachakruḥrākṣasēndrasyapitṛmēdhamanukramam ॥ 114 ॥
vēdiṃ cha dakṣiṇaprāchyāṃyathāsthānaṃ cha pāvakam ।
pṛṣadājyēnasampūrṇaṃsruvaṃsarvēprachikṣipuḥ ॥ 115 ॥
pādayōśśakaṭamprādurantarūrvōrulūkhalantadā ।
dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñchōttārāraṇim ॥ 116 ॥
dattvātumusalañchānyathāsthānaṃvichakṣaṇāḥ ।
śāstrādṛṣṭēnavidhināmaharṣivihitēna cha ॥ 117 ॥
tatramēdhyampaśuṃhatvārākṣasēndrasyarākṣasāḥ ।
paristaraṇikāṃrājñōghṛtāktāṃsamavēśayan ॥ 118 ॥
gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ ॥ 119 ॥
vibhīṣaṇasahāyāstēvastraiśchavividhairapi ।
lājairaśchāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā ॥ 120 ॥
dadau cha pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ ।
snātvāchaivārdravastrēṇatilāndūrvābhimiśritān ॥ 121 ॥
udakēna cha sammiśrānpradāyavidhipūrvakam ।
pradāyachōdakantasmaimūrdhnāchainannamasya cha ॥ 122 ॥
tāḥstriyō'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ ।
gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā ॥ 123 ॥
praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ ।
rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat ॥ 124 ॥
rāmō'pisahasainyēnasasugrīvassalakṣmaṇaḥ ।
harṣaṃlēbhēripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ ॥ 125 ॥
tatōvimuktvāsaśaraṃśarāsanammahēndradattaṅkavachaṃ cha tanmahat ।
vimyucharōṣaṃripunigrahāttatōrāmaḥsusaumyatvamupāgatō'rihā ॥ 126 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē chaturdaśādhikaśatatamassargaḥ ॥