View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.114 Yuddha Kanda - Sarga 114

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha chaturdaśādhikaśatatamassargaḥ ।

tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayōṣitām ।
jyēṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata ॥ 1 ॥

daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmēṇāchintyakarmaṇā ।
patimmaṇḍōdarītatrakṛpaṇāparyadēvayat ॥ 2 ॥

nanunāmamahābāhōtavavaiśravaṇānuja ।
kruddhasyapramukhēsthātuntrasyatyapipurandaraḥ ॥ 3 ॥

ṛṣayaśchamahāntō'pigandharvāśchayaśasvinaḥ ।
nanunāmatavōdvēgāchchāraṇāśchadiśōgatāḥ ॥ 4 ॥

sa tvammānuṣamātrēṇarāmēṇayudhinirjitaḥ ।
na vyapatrapasērājan kimidaṃrākṣasēśvara ॥ 5 ॥

kathantrailōkyamākramyaśriyāvīryēṇachānvitam ।
aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣōvanagōcharaḥ ॥ 6 ॥

mānuṣāṇāmaviṣayēcharataḥkāmarūpiṇaḥ ।
vināśastavarāmēṇasamyugēnōpapadyatē ॥ 7 ॥

na chaitatkarmarāmasyaśraddhadhāmichamūmukhē ।
sarvatassamupētasyatavatēnābhimarṣaṇam ॥ 8 ॥

yadaiva cha janasthānērākṣasairbhahunirvavṛtaḥ ।
kharastavahatōbhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ ॥ 9 ॥

yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpravēśāṃsurairapi ।
praviṣṭōhanumānvīryāttadaivavyathitāvayam ॥ 10 ॥

yadaivavānarairghōrairbaddhassēturmahārṇavē ।
tadaivahṛdayēnāhaṃśaṅkērāmamamānuṣam ॥ 11 ॥

athavārāmarūpēṇakṛtāntassvayamāgataḥ ।
māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām ॥ 12 ॥

athavāvāsavēnatvandharṣitō'pimahābala ।
vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyugē ॥ 13 ॥

vyaktamēṣamahāyōgīparamātmāsanātanaḥ ।
anādimadhyanidhanōmahatamparamōmahān ॥ 14 ॥

tamasaḥparamōdhātāśaṅkhachakragadādharaḥ ।
śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatōdhruvaḥ ॥ 15 ॥

mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ ।
sarvaiḥparivṛtōdēvairvānaratvamupāgataiḥ ॥ 16 ॥

sarvalōkēśvarśrīmānlōkānāṃhitakāmyayā ।
sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ ॥ 17 ॥

indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā ।
smaradbhirivatadvairamindriyairēvanirjitaḥ ॥ 18 ॥

yadaivahijanasthānērākṣasairbhahubhirvṛtaḥ ।
kharastunihatōbhrātātadārāmō na mānuṣaḥ ॥ 19 ॥

yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpravēśāṃsurairapi ।
praviṣṭōhanumānvīryāttadaivavyathitāvayam ॥ 20 ॥

kriyatāmavirōdhaścharāghavēṇētiyanmayā ।
uchyamānaṃ na gṛhṇāsitasyēyaṃvyuṣṭirāgatā ॥ 21 ॥

akasmāchChābhikāmō'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ ।
aiśvaryasyavināśāyadēhasyasvajanasya cha ॥ 22 ॥

arundhatyāviśiṣṭāntāṃrōhiṇyāśchāpidurmatē ।
sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam ॥ 23 ॥

vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām ।
sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyēvijanēśubhām ॥ 24 ॥

ānayitvātutāndīnāñChadmanātmasvadūṣaṇa ।
aprāpyatañchaivakāmammaithilīsaṅgamēkṛtam ॥ 25 ॥

pativratāyāstapasānūnandagdhō'simēprabhō ।
tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām ।
dēvābhibhyatētēsarvēsēndrāḥsānāgnīpurōgamāḥ ॥ 26 ॥

avaśyamēvalabhatēphalampāpasyakarmaṇaḥ ।
ghōramparyāgatēkālēkartānāstyatrasaṃśayaḥ ॥ 27 ॥

na kulēna na rūpēṇa na dākṣiṇyēnamaithilī ।
mayādhikāvātulyāvātattvammōhānnabudhyasē ॥ 28 ॥

sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ ।
tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ ॥ 29 ॥

sītānimittajōmṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ ।
maithilīsaharāmēṇaviśōkāvihariṣyati ॥ 30 ॥

alpapuṇyātvahaṅghōrēpatitāśōkasāgarē ।
kailāsēmandarēmērautathāchaitrarathēvanē ॥ 31 ॥

dēvōdyānēṣusarvēṣuvihṛtyasahitātvayā ।
vimānēnānurūpēṇayāyāmyatulayāśriyā ॥ 32 ॥

paśyantivividhāndēśāṃstāṃstāṃśchitrasragambarā ।
bhramśitākāmabhōgēbhyaḥsāsmivīravadhāttava ॥ 33 ॥

saivānyēvāsmisamvṛttādhigrājñāñchañchalāḥśriyaḥ ।
hārājan sukumārantēsubhrusutvaksamunnasam ॥ 34 ॥

kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ ।
kirīṭakūṭōjjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam ॥ 35 ॥

madavyākulalōlākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu ।
vividhasragdharañchāruvalgusmitakathaṃśubham ॥ 36 ॥

tadēvādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājatēprabhō ।
rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ ॥ 37 ॥

vīśīrṇamēdōmastiṣkaṃrūkṣasyandanarēṇubhiḥ ।
hāpaśchimāmēsamprāptādaśāvaidhavyadāyinī ॥ 38 ॥

yāmayāsīnnasumbaddhākadāchidapimandayā ।
patādānavarājōmēbhartāmērākṣasēśvaraḥ ॥ 39 ॥

putrōmēśakranirjētāityahaṅgarvitābhṛśam ।
dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ ॥ 40 ॥

akutaśchidbhayānāthāmamētyāsīnmatirdṛḍhā ।
tēṣāmēvamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ ॥ 41 ॥

kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam ।
snigdhēndranīlanīlantuprāṃśuśailōpamammahat ॥ 42 ॥

kēyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam ।
kāntaṃvihārēṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu ॥ 43 ॥

bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatōyadaḥ ।
tadēvādyaśarīrantētīkṣṇairnaikaśaraiśchitam ॥ 44 ॥

punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyatē ।
śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram ॥ 45 ॥

svarpitairmarmasubhṛśaṃsañChinnasnāyubandhanam ।
kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhirachChavi ॥ 46 ॥

vajraprahārābhihatōvikīrṇaivaparvataḥ ।
hāsvapnassatyamēvēdantvaṃrāmēṇakathaṃhataḥ ॥ 47 ॥

tvammṛtyōrapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailōkyavasubhōktārantrailōkyōdvēgadammahat ॥ 48 ॥

jētāraṃlōkapālānāṅkṣēptārāṃśaṅkarasya cha ।
dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam ॥ 49 ॥

lōkakṣōbhayitāraṃ cha nādairbhūtavirāviṇam ।
ōjasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau ॥ 50 ॥

svayūthabhṛtyagōptāraṃhantārambhīmakarmaṇām ।
hantārandānavēndrāṇāṃyakṣāṇāṃ cha sahasraśaḥ ॥ 51 ॥

nivātakavachānāṃ cha saṅgrahītāramāhavē ।
naikayajñavilōptārantrātāraṃsvajanasya cha ॥ 52 ॥

dharmavyavasthābhēttārammāyāsraṣṭāramāhavē ।
dēvāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ ॥ 53 ॥

śatrustrīśōkadātāraṃ nētāraṃ svajanasya cha ।
laṅkādvīpasyagōptāraṅkartārambhīmakarmaṇām ॥ 54 ॥

asmākaṅkāmabhōgānāndātāraṃrathināṃvaram ।
ēvamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmēṇapātitam ॥ 55 ॥

sthirāsmiyādēhamimandhārayāmihatapriyā ।
śayanēṣumahārhēṣuśayitvārākṣasēśvara ॥ 56 ॥

ihakarmātprasuptō'sidharaṇyāṃrēṇuguṇṭhitaḥ ।
yadātētanayaśśastōlakṣmaṇēnēndrajidyudhi ॥ 57 ॥

tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā ।
sāhambandhujanairhīnāhīnānāthēna cha tvayā ॥ 58 ॥

vihīnākāmabhōgaiśchaśōchiṣyēśāśvatīssamāḥ ।
prapannōdīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam ॥ 59 ॥

nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyētvayāvinā ।
kasmāttvammāṃvihāyēhakṛpaṇāṅgantumichChasi ॥ 60 ॥

dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣasē ।
dṛṣṭavā na khalvabhikruddhōmāmihānavakuṇṭhitām ॥ 61 ॥

nirgatānnagaradvārātpadbhyāmēvāgatāmprabhō ।
paśyēṣṭadāradārāṃstēbhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān ॥ 62 ॥

bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi ।
ayaṅkrīḍāsahāyastē'nāthēlālapyatējanaḥ ॥ 63 ॥

na chaivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyasē ।
yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ ॥ 64 ॥

pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇēratāḥ ।
tābhiśśōkābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ ॥ 65 ॥

tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam ।
pravādassatyaēvāyantvāmpratiprāyaśōnṛpa ॥ 66 ॥

prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtalē ।
kathaṃ cha nāmatērājan lōkānākramyatējasā ॥ 67 ॥

nārīchauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā ।
apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgachChadmanātvayā ॥ 68 ॥

ānītārāmapanatīsātattēkātaryalakṣaṇam ।
kātaryaṃ na cha tēyuddhēkadāchitsaṃsmarāmyaham ॥ 69 ॥

tattubhāgyaviparyāsānnūnantēpakvalakṣaṇam ।
atītānāgatārthajñōvartamānavichakṣaṇaḥ ॥ 70 ॥

maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyachāyatam ।
satyavākyamahābāhō dēvarōmēyadabravīt ॥ 71 ॥

ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ ।
kāmakrōdhasamutthēnavyasanēnaprasaṅginā ॥ 72 ॥

nirvṛttastvatkṛtē'narthaḥsō'yammūlaharōmahān ।
tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam ॥ 73 ॥

hitvaṃśōchitavyōmēprakhyātabalapauruṣaḥ ।
strīsvabhāvāttumēbuddhiḥkāruṇyēparivartatē ॥ 74 ॥

sukṛtanduṣkṛtaṃ cha tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ ।
ātmānamanuśōchāmitvadvināśēnaduḥkhitām ॥ 75 ॥

suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvachanantvayā ।
bhrātrūṇāñchaivakārtnsanahitamuktandaśānana ॥ 76 ॥

hētvarthayuktaṃvidhivachChrēyaskaramadāruṇam ।
vibhīṣaṇēnābhihitaṃ na kṛtaṃhētumattvayā ॥ 77 ॥

mārīchakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā ।
na śrutaṃvīryamattēnatasyēdamphalamīdṛśam ॥ 78 ॥

nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada ।
svagātrāṇivinikṣipyakiṃśēṣērudhirāplutaḥ ॥ 79 ॥

prasuptaivaśōkārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣasē ।
mahāvīryasyadakṣasyasamyugēṣvapalāyinaḥ ॥ 80 ॥

yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣasē ।
uttiṣṭhōttiṣṭhakiṃśēṣēnavēparibhavēkṛtē ॥ 81 ॥

adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ ।
yēnasūdayasēśatrūn samarēsūryavarchasā ॥ 82 ॥

vajraṃvajradharasyēvasō'yantēsatatārchitaḥ ।
raṇēbahupraharaṇōhēmajāpariṣkṛtaḥ ॥ 83 ॥

parighōvyavakīrṇastēbāṇaiśchinnaiḥsahasradhā ।
apriyāmivōpasaṅgṛhyakiṃśēṣēraṇamēdinīm ॥ 84 ॥

apriyāmivakasmāchChamānnēchChasyabhibhāṣitum ।
dhigastuhṛdayaṃyasyāmamēdaṃ na sahasradhā ॥ 85 ॥

tvayipañchatvamāpannēphalatēśōkapīḍitam ।
ityēvaṃvilapantisābāṣpaparyākulēkṣaṇā ॥ 86 ॥

snēhōpaskannahṛdayā tadā mōhāmupāgamat ।
kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇōrasi ॥ 87 ॥

snadhyānuraktējaladēdīptāvidyudivōjjvalā ।
tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ ॥ 88 ॥

paryavasthāpayāmāsūrudantyōrudatīmbhṛśam ।
na tēsuviditādēvilōkānāṃsthitiradhruvā ॥ 89 ॥

daśāvibhāgaparyāyērājñāṃvaichañchalāḥśriyaḥ ।
ityēvamuchyamānāsāsaśabdamprarurōda ha ॥ 90 ॥

snāpayantītadāsrēṇastanauvakraṃsunirmalam ।
ētasminnantarērāmōvibhīṣaṇamuvācha ha ॥ 91 ॥

saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām ।
tamuvāchatatōdhīmān vibhīṣaṇaidaṃvachaḥ ॥ 92 ॥

vimṛśyabuddhyādharmajñōdharmārthasahitaṃhitam ।
tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā ॥ 93 ॥

nāhamarhō'smisaṃskartumparadārābhimarśinam ।
bhrātṛrūpaḥhimēśatrurēṣasarvāhitērataḥ ॥ 94 ॥

rāvaṇōnārhatēpūjāmpūjyō'pigurugauravāt ।
nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi ॥ 95 ॥

śrutvātasyāguṇānsarvēvakṣyantisukṛtampunaḥ ।
tachChrutvāparamaprītōrāmōdharmabhṛtāṃvaraḥ ॥ 96 ॥

vibhīṣaṇamuvāchēdaṃvākyajñaṃvākyakōvidaḥ ।
tavāpimēpriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam ॥ 97 ॥

avaśyantukṣamaṃvāchyōmayātvāṃrākṣasēśvara ।
adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantvēṣaniśācharaḥ ॥ 98 ॥

tējasvībalavān śūraḥsaṅgrāmēṣu cha nityaśaḥ ।
śatakratumukhairvīraiḥśrūyatē na parājitaḥ ॥ 99 ॥

mahātmābalasampannōrāvaṇōlōkarāvaṇaḥ ।
maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayōjanam ॥ 100 ॥

kriyatāmasyasaṃskārōmamāpyēṣayathātava ।
tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam ॥ 101 ॥

kṣipramarhatidharmēṇatvaṃyaśōbhāgbhaviṣyasi ।
rāghavasyavachśrutvātvaramāṇōvibhīṣaṇaḥ ॥ 102 ॥

saṃskārayitumārēbhēbhrātaraṃrāvaṇaṃhatam ।
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasēndrōvibhīṣaṇaḥ ॥ 103 ॥

rāvaṇasyāagnihōtrantuniryāpayatisatvaram ।
śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā ॥ 104 ॥

tathāchandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni cha ।
agarūṇisugadhanīnigandhāṃśchasurabhīṃstathā ॥ 105 ॥

maṇimuktāpravāḻāniniryāpayatirākṣasaḥ ।
ājagāmamuhūrtēnarākṣasaiḥparivāritaḥ ॥ 106 ॥

tatōmālyavatāsārthaṅkriyāmēvachakārasaḥ ।
sauvarṇīṃśibikāndivyāmārōpyakṣaumavāsanam ॥ 107 ॥

rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ ।
tūryaghōṣaiśchavividhaisstuvadbhiśchābhinanditam ॥ 108 ॥

ptākābhiśchachitrābhissumanōbhiśchachitritām ।
utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurōgamāḥ ॥ 109 ॥

dakṣiṇābhimukhāssarvēgṛhyakāṣṭhānibhējirē ।
agnayōdīpyamānāstētadādhvaryusamīritāḥ ॥ 110 ॥

śaraṇābhigatāḥsarvēpurastāttasyatēyayuḥ ।
antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram ॥ 111 ॥

pṛṣṭhatō'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ ।
rāvaṇamprayatēdēśēsthāpyatēbhṛśaduḥkhitāḥ ॥ 112 ॥

chitāñchandanakāṣṭhaiśchapadmakōśīsaṃvṛtām ।
brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām ॥ 113 ॥

vartatēvēdavihitōrājñōvaipaśchimaḥkratuḥ ।
prachakruḥrākṣasēndrasyapitṛmēdhamanukramam ॥ 114 ॥

vēdiṃ cha dakṣiṇaprāchyāṃyathāsthānaṃ cha pāvakam ।
pṛṣadājyēnasampūrṇaṃsruvaṃsarvēprachikṣipuḥ ॥ 115 ॥

pādayōśśakaṭamprādurantarūrvōrulūkhalantadā ।
dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñchōttārāraṇim ॥ 116 ॥

dattvātumusalañchānyathāsthānaṃvichakṣaṇāḥ ।
śāstrādṛṣṭēnavidhināmaharṣivihitēna cha ॥ 117 ॥

tatramēdhyampaśuṃhatvārākṣasēndrasyarākṣasāḥ ।
paristaraṇikāṃrājñōghṛtāktāṃsamavēśayan ॥ 118 ॥

gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ ॥ 119 ॥

vibhīṣaṇasahāyāstēvastraiśchavividhairapi ।
lājairaśchāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā ॥ 120 ॥

dadau cha pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ ।
snātvāchaivārdravastrēṇatilāndūrvābhimiśritān ॥ 121 ॥

udakēna cha sammiśrānpradāyavidhipūrvakam ।
pradāyachōdakantasmaimūrdhnāchainannamasya cha ॥ 122 ॥

tāḥstriyō'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ ।
gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā ॥ 123 ॥

praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ ।
rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat ॥ 124 ॥

rāmō'pisahasainyēnasasugrīvassalakṣmaṇaḥ ।
harṣaṃlēbhēripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ ॥ 125 ॥

tatōvimuktvāsaśaraṃśarāsanammahēndradattaṅkavachaṃ cha tanmahat ।
vimyucharōṣaṃripunigrahāttatōrāmaḥsusaumyatvamupāgatō'rihā ॥ 126 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē chaturdaśādhikaśatatamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: