śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ।
saha tārāṅgadābhyāṃ tu gatvā sa hanumānkapiḥ ।
sugrīvēṇa yathōddiṣṭaṃ taṃ dēśamupachakramē ॥ 1 ॥
sa tu dūramupāgamya sarvaistaiḥ kapisattamaiḥ ।
vichinōti sma vindhyasya guhāścha gahanāni cha ॥ 2 ॥
parvatāgrānnadīdurgānsarāṃsi vipulāndrumān ।
vṛkṣaṣaṇḍāṃścha vividhānparvatānghanapādapān ॥ 3 ॥
anvēṣamāṇāstē sarvē vānarāssarvatō diśam ।
na sītāṃ dadṛśurvīrā maithilīṃ janakātmajām ॥ 4 ॥
tē bhakṣayantō mūlāni phalāni vividhāni cha ।
anvēṣamāṇā durdharṣānyavasaṃ statra tatra ha ॥ 5 ॥
sa tu dēśō duranvēṣō guhāgahanavānmahān ।
nirjalaṃ nirjanaṃ śūnyaṃ gahanaṃ rōmaharṣaṇam ॥ 6 ॥
tyaktvā tu taṃ tadā dēśaṃ sarvē vai hariyūthapāḥ ।
tādṛśānyapyaraṇyāni vichitya bhṛśapīḍitāḥ ॥ 7 ॥
dēśamanyaṃ durādharṣaṃ viviśu śchākutō bhayāḥ ।
yatra vandhyaphalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇavarjitāḥ ॥ 8 ॥
nistōyāssaritō yatra mūlaṃ yatra sudurlabham ।
na santi mahiṣā yatra na mṛgā na cha hastinaḥ ॥ 9 ॥
śārdūlāḥ pakṣiṇō vāpi yē chānyē vanagōcharāḥ ।
na yatravṛkṣā nauṣadhyō na vallyō nāpi vīrudhaḥ ॥ 10 ॥
snigdhapatrāssthalē yatra padminyaḥ phullapaṅkajāḥ ।
prēkṣaṇīyāssugandhāścha bhramaraiśchāpivarjitāḥ ॥ 11 ॥
kaṇḍurnāma mahābhāgassatyavādī tapōdhanaḥ ।
maharṣiḥ paramāmarṣī niyamairduṣpradharṣaṇaḥ ॥ 12 ॥
tasya tasminvanē putrō bālaṣṣōḍaśavārṣikaḥ ।
praṇaṣṭō jīvitāntāya kruddhastatra mahāmuniḥ ॥ 13 ॥
tēna dharmātmanā śaptaṃ kṛtsnaṃ tatramahadvanam ।
aśaraṇyaṃ durādharṣaṃ mṛgapakṣivivarjitam ॥ 14 ॥
tasya tē kānanāntāścha girīṇāṃ kandarāṇi cha ।
prabhavani nadīnāṃ cha vichinvanti samāhitāḥ ॥ 15 ॥
tatra chāpi mahātmānō nāpaśyañjanakātmajām ।
hartāraṃ rāvaṇaṃ vāpi sugrīvapriyakāriṇaḥ ॥ 16 ॥
tē praviśyā'śu taṃ bhīmaṃ latāgulmasamāvṛtam ।
daddṛśuḥ krūrakarmāṇamasuraṃ suranirbhayam ॥ 17 ॥
taṃ dṛṣṭvā vānarā ghōraṃ sthitaṃ śailamivāparam ।
gāḍhaṃ parihitāssarvē dṛṣṭvā tānparvatōpamamān ॥ 18 ॥
sō'pi tānvānarānsarvān naṣṭā ssthētyabravīdbalī ।
abhyadhāvata saṅkṛddhō muṣṭimudyamya saṃhitam ॥ 19 ॥
tamāpatantaṃ sahasā vāliputrō'ṅgadastadā ।
rāvaṇō'yamiti jñātvā talēnābhijaghāna ha ॥ 20 ॥
sa vāliputrābhihatō vaktrāchChōṇitamudvaman ।
asurō'bhyapatadbhūmau paryasta iva parvataḥ ॥ 21 ॥
tē'pi tasminniruchChavāsē vānarā jitakāśinaḥ ।
vyachinvanprāyaśastatra sarvaṃ tadgirigahvaram ॥ 22 ॥
vichitaṃ tu tataḥ kṛtvā sarvē tē kānanaṃ punaḥ ।
anyadēvāparaṃ ghōraṃ viviśurgirigahvaram ॥ 23 ॥
tē vichitya punaḥ khinnā viniṣpatya samāgatāḥ ।
ēkāntē vṛkṣamūlē tu niṣēdurdīnamānasāḥ ॥ 24 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ॥