śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ēkachatvāriṃśassargaḥ ।
athatasminnimittānidṛṣṭavālakṣmaṇapūrvajaḥ ।
sugrīvaṃsampariṣvajyatathāvachanamabravīt ॥ 1 ॥
asantRyamayāsārthantadidaṃsāhasaṅkṛtam ।
ēvaṃsāhasuktāninakurvantijanēśvarāḥ ॥ 2 ॥
saṃśayēsthāpyamāñchēdambalañchasavibhīṣaṇam ।
kaṣṭaṅkṛtamidaṃvīra sāhasaṃsāhasapriya ॥ 3 ॥
idānīmmākṛthāvīra ēvaṃvidhamachintitam ।
tvayikiñchitsamāpannēkiṅkāryaṃsītayāmama ॥ 4 ॥
bharatēnamahābāhō lakṣmaṇēnayavīyasā ।
śatrughnēnachaśatrughnasvaśarīrēṇavāpunaḥ ॥ 5 ॥
tvayichānāgatēpūrvamitimēniśchitāmatiḥ ।
jānataśchāpitēvīryammahēndravaruṇōsama ॥ 6 ॥
hatvā'haṃrāvaṇaṃyuddhēsaputrabalavāhanam ।
abhiṣichyachalaṅkāyāṃvibhīṣaṇamathāpicha ॥ 7 ॥
bharatērājyamāvēśyatyakṣyēdēhammahābala ।
tamēvaṃvādinaṃrāmaṃsugrīvaḥpratyabhāṣata ॥ 8 ॥
tavabhāryāpahartārandṛṣṭavārāghava rāvaṇam ।
marṣayāmikathaṃvīrajānapauruṣamātmanaḥ ॥ 9 ॥
ityēvaṃvādinaṃvīramabhinandyacharāghavaḥ ।
lakṣmaṇaṃlakṣīsampannamidaṃvachanamabravīt ॥ 10 ॥
parigṛhyōdakaṃśītaṃvanāniphalavanticha ।
balaughaṃsaṃvibhajyēmaṃvyūhyatiṣṭhēmalakṣmaṇa ॥ 11 ॥
lōkakṣayakarambhīmambhayampaśyāmyupasthitam ।
nibarhaṇampravīrāṇāmṛkṣavānararakṣasām ॥ 12 ॥
vātāśchahiparuṣāṃvāntikampatēchavasundharā ।
parvatāgrāṇivēpantēpatantidharaṇīdharāḥ ॥ 13 ॥
mēghāḥkravādasaṅkāśāḥparuṣāḥparuṣasvanāḥ ।
krūrāḥkrūrampravarṣantimiśraṃśōṇitabindubhiḥ ॥ 14 ॥
raktachandanasaṅkāśāsandhyāparamadāruṇā ।
jvalachchanipatatyētadādityādagnimaṇḍalam ॥ 15 ॥
ādityamabhivāśyantijanayantōmahadbhayam ।
dīnādīnasvarāḥghōrānapraśastāmṛgadvijāḥ ॥ 16 ॥
rajanyāmaprakāśaśchasantāpayatichandramāḥ ।
kṛṣṇaraktāṃśuparyantōyathālōkasyasaṅkṣyē ॥ 17 ॥
hrasvōrūkṣō'praśastaśchaparivēṣassulōhitaḥ ।
ādityamaṇḍalēnīlaṃlakṣmalakṣmaṇa dṛśyatē ॥ 18 ॥
dṛśyantēnayathāvachChanakṣatrāṇyabhivartatē ।
yugāntamivalōkasyapaśyalakṣmaṇa śaṃsati ॥ 19 ॥
kākāśyēnāstathāgṛdhrānīchaiḥparipatanticha ।
śivāśchāpyaśivāvāchaḥpravadantimahāsvanāḥ ॥ 20 ॥
kṣipramadyadurādharṣāṃlaṅkāṃrāvaṇapālitām ।
abhiyāmajavēnaivasarvatōharibhirvṛtāḥ ॥ 21 ॥
śailaiḥśūlaiśchakhaḍagaiśchavimukssaiḥkapirākṣasaiḥ ।
bhaviṣyatyāvṛtābhūmirmāṃsaśōṇitakardamā ॥ 22 ॥
ityēvantuvadavanīrvōlakṣmaṇaṃlakṣmaṇāgrajaḥ ।
tasmādavātarachChīghramparvatāgrānmahābalaḥ ॥ 23 ॥
avatīryachadharmātmātasmāchChailātsarāghavaḥ ।
paraiḥparamadurdharṣandadarśabalamātmanaḥ ॥ 24 ॥
sannahyatusasugrīvaḥkapirājabalammahat ।
kālajñōrāghavaḥkālēsaṃyugāyābhyachōdayat ॥ 25 ॥
tataḥkālēmahābāhurbalēnamahatāvṛtaḥ ।
prasthitaḥpuratōdhavanīlaṅkāmabhimukhaḥpurīm ॥ 26 ॥
taṃ vibhīṣaṇa sugrīvau hanūmān jāmbavān nalaḥ ।
ṛkṣa rājas tathā nīlō lakṣmaṇaś cha anyayus tadā ॥ 27 ॥
tataḥpaśachātsumahatīpṛtanar kṣavanaukasām ।
prachChādyamahatīmbhūmimanuyātismarāghavam ॥ 28 ॥
śailaśṛṅgāṇiśataśaḥpravṛddhāṃśchamahīruhān ।
jagṛhuḥkuñjaraprakhyāvānarāḥparavāraṇāḥ ॥ 29 ॥
tautvadīrghēṇakālēnabhrātaraurāmalakṣmaṇau ।
rāvaṇasyapurīṃlaṅkāmasēdaturarindamau ॥ 30 ॥
patākāmālinīṃramyāmudyānavanaśōbhitām ।
chitravaprāsuduṣprāpamuchchaiḥprākāratōraṇām ॥ 31 ॥
tāṃsurairapidurdharṣāṃrāmavākyaprachōditāḥ ।
yathānidēśaṃsampīḍyanyaviśantavanaukasaḥ ॥ 32 ॥
laṅkāyāstūttarandvāraṃśailaśṛṅgamivōnnatam ।
rāmaḥsahānujōdhanvījugōpacharurōdhacha ॥ 33 ॥
laṅkāmupaniviṣṭasturāmōdaśarathātmajaḥ ।
lakṣmaṇānucharōvīraḥpurīṃrāvaṇapālitām ॥ 34 ॥
uttaradvāramāsādyayatratiṣṭhatirāvaṇaḥ ।
nānyōrāmāddhitad dvāraṃsamarthaḥparirakṣitum ॥ 35 ॥
rāvaṇa adhiṣṭhitaṃ bhīmaṃ varuṇēna iva sāgaram ।
sāyudhau rākṣasair bhīmair abhiguptaṃ samantataḥ ॥ 36 ॥
vinyastānichayōdhānāmbahūnivividhānicha ।
dadarśā'yudhajālānitatraivakavachānicha ॥ 37 ॥
pūrvantudvāramāsādyanīlōharichamūpatiḥ ।
atiṣṭhatsahamaindēnadvividēnachavīryavān ॥ 38 ॥
aṅgadōdakṣiṇadvārañjagrāhasumahābalaḥ ।
ṛṣabhēṇagavākṣēṇagajēnagavayēnacha ॥ 39 ॥
hanumān paśchimadvāraṃrarakṣabalavānkapiḥ ।
pramāthipraṣubhyāñchavīrairanyaiśchasaṅgataḥ ॥ 40 ॥
madhyamēchasvayaṅgulmēsugrīvassamatiṣṭhata ।
sahasarvairhariśrēṣṭhaissuparṇaśvasanōpamaiḥ ॥ 41 ॥
vānarāṇāntuṣaṭitraṃśatkōṭyaḥprakhyātayūthapāḥ ।
nipīḍyōpaniviṣṭāśchasugrīvōyatravānaraḥ ॥ 42 ॥
śāsanēnaturāmasyalakṣmaṇassavibhīṣaṇaḥ ।
dvārēdvārēharīṇāntukōṭiṅkōṭinnyavēśayēt ॥ 43 ॥
paśchimēnaturāmasyasuṣēṇaḥsahajāmbavān ॥ 44 ॥
ādūrānmadhyamēgulmētasthaubahubalānugaḥ ।
tētuvānaraśārdhūlāḥśārdūlāivadaṃṣṭriṇaḥ ॥ 45 ॥
gṛhītvādrumaśailāgrānhṛṣṭāyuddhāyatasthirē ।
sarvēvikṛtalāṅgūlāssarvēdaṃṣṭrānakhāyudhāḥ ॥ 46 ॥
sarvēvikṛtachitrāṅgāssarvēchavikṛtānanāḥ ।
daśanāgabalāḥkēchitkēchiddhaśaguṇōttarāḥ ॥ 47 ॥
kēchinnāgasahasrasyababhūvustulyavikramāḥ ।
santichaughabalāḥkēchitkēchichChataguṇōttarāḥ ॥ 48 ॥
apramēyabalāśchānyētatrāsanhariyūthapāḥ adbhutaśchavichitraśchatēṣāmāsītsamāgamaḥ ॥ 49 ॥
tatravānarasainyānāṃśalabhānāmivōdyamaḥ ।
pratipūrṇamivākāśaṃsañChannēvachamēdinī ॥ 50 ॥
laṅkāpumaniviṣṭaiśchasampatadbhiśchavānaraiḥ ।
śataṃśatasahasrāṇāmpṛthagṛkṣavanaukasām ॥ 51 ॥
laṅkādvārāṅayupājagmuranyēyōddhuṃsamantataḥ ।
āvṛtassagirissarvaissaissamantāt plavaṅgamaiḥ ॥ 52 ॥
ayutānāṃsahasrañchapurīntāmabhyavartata ।
vānarairbalavadbhiśchababhūvadrumapāṇibhiḥ ॥ 53 ॥
samvṛtāsarvatōlaṅkāduṣpravēśā'pivāyunā ।
rākṣasāvismayañjagmuḥsahasā'bhinipīḍitāḥ ॥ 54 ॥
vānarairmēghasaṅkāśaiśśakratulyaparākramaiḥ ।
mahān śabdō'bhavattatrabalaughasyābhivartataḥ ॥ 55 ॥
sāgarasyēvabhinnasyayathāsyātsalilasvanaḥ ।
tēnaśabdēnamahatāsaprākārāsatōraṇā ॥ 56 ॥
laṅkāprachalitāsarvāsaśailavanakānanā ।
rāmalakṣmaṇaguptāsāsugrīvēṇachavāhinī ॥ 57 ॥
babhūvadurdharṣatarāsarvairapisurāsuraiḥ ।
rāghavaḥsannivēśyaivaṃsvasainyaṃrakṣasāṃvadhē ॥ 58 ॥
sammantRyamantribhissārthanniśchityachapunaḥpunaḥ ।
ānantaryamabhiprēpsuḥkramayōgārthatattvavit ॥ 59 ॥
vibhīṣaṇasyānumatērājadharmamanusmaran ।
aṅgadaṃvālitanayaṃsamāhūyēdamabravīt ॥ 60 ॥
gatvāsaumya daśagrīvambrūhimadvachanātkapē ।
laṅghayitvāpurīṃlaṅkāmbhayantyaktvāgatavyadhaḥ ॥ 61 ॥
bhraṣṭaśrīka gataiśvarya mumūrṣō naṣṭachētanaḥ ।
ṛṣīṇāndēvatānāñchagandharvāpsarasāntathā ॥ 62 ॥
nāgānāmathayakṣāṇāṃrājñāñcharajanīchara ।
yachchapāpaṅkṛtammōhādavaliptēnarākṣasa ॥ 63 ॥
nūnantēvigatōdarpaḥsvayambhuvaradānajaḥ ।
tasyapāpasyasamprāptāvyuṣṭiradyadurasadā ॥ 64 ॥
tasyadaṇḍadharastē'handārāharakarśitaḥ ।
daṇḍandhārayamāṇastulaṅkādvārēvyavasthitaḥ ॥ 65 ॥
padavīndēvatānāñchamaharṣīṇāñcharākṣasa ।
rājarṣīṇāñchasarvēṣāṅgamiṣyasimayāhataḥ ॥ 66 ॥
balēnayēnavaisītāmmāyayārākṣasādhama ।
yāmatikrāmayitvātvaṃhṛtavāṃstadvidarśaya ॥ 67 ॥
arākṣasamimaṃlōkaṅkartāsminiśitaiḥśaraiḥ ।
nachēchCharaṇamabhyēṣitāmādāyatumaithilīm ॥ 68 ॥
dharmātmārākṣasaśrēṣṭhaḥsamprāptō'yaṃvibhīṣaṇaḥ ।
laṅkaiśvaryandhṛvaṃśrīmānayamprāpnōtyakaṇḍakam ॥ 69 ॥
nahirājyamadharmēṇabhōktuṅkṣaṇamapitvayā ।
śakyammūrkhasahāyēnapāpēnāviditātmanā ॥ 70 ॥
yudhyasvavādhṛtiṅkṛtvāśauryamālambyarākṣasa ।
machCharaistvaṃraṇēśāntastataḥśāntōbhaviṣyasi ॥ 71 ॥
yadvāviśasilōkāṃstrīnpakṣībhūtōmanōjavaḥ ।
mamachakṣuṣpathamprāpyanajīvanpratiyāsyasi ॥ 72 ॥
bravīmitvāṃhitaṃvākyaṅkriyatāmaurdhvadaihikam ।
sudṛṣṭākriyatāṃlaṅkājīvitantēmayisthitam ॥ 73 ॥
ityuktaḥsatutārēyōrāmēṇākliṣṭakarmaṇā ।
jagāmākāśāmāviśyamūrtimānivahavyavāṭ ॥ 74 ॥
sō'tipatyamuhūrtēnaśrīmānrāvaṇamandiram ।
dadarśāsīnamavyagraṃrāvaṇaṃsachivaiḥsaha ॥ 75 ॥
tatas tasya avidūrēṇa nipatya hari pumgavaḥ ।
dīpta agni sadṛśas tasthāv angadah kanaka angadaḥ ॥ 76 ॥
tadrāmavachanaṃsarvamanyūnādhikamuttamam ।
sāmātyaṃśrāvayāmāsanivēdyātmānamātmanā ॥ 77 ॥
dūtō'haṅkōśalēndrasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ ।
vāliputrō'ṅgadōnāmayaditēśrōtramāgataḥ ॥ 78 ॥
ahatvāṃrāghavōrāmaḥkausalyānandavardhanaḥ ।
niṣpatyapratiyudhyasvanṛśaṃsa puruṣōbhava ॥ 79 ॥
hantāsmitvāṃsahāmātyaṃsaputrajñātibāndhavam ।
nirudvignāstrayōlōkābhaviṣyantihatētvayi ॥ 80 ॥
dēvadānavayakṣāṇāṅgandharvōragarakṣasām ।
śatrumadyōddhariṣyāmitvāmṛṣīṇāñchakaṇṭakam ॥ 81 ॥
vibhīṣaṇasyachaiśvaryambhaviṣyatihatētvayi ।
nachētsatkṛtyavaidēhīmpraṇipatyapradāsyasi ॥ 82 ॥
ityēvamparuṣaṃvākyambruvāṇēharipuṅgavē ।
amarṣavaśamāpannōniśācharagaṇēśvaraḥ ॥ 83 ॥
tatassarōṣatāmrākṣaśśaśāpasachivānnnōstadā ।
gṛhyatāmēṣadurmēdhāvadhyatāmitichāsakṛt ॥ 84 ॥
rāvaṇasyavachśutvādīptāgnisamatējasā ।
jagṛhustantatōghōrāśchatvārōrajanīcharāḥ ॥ 85 ॥
grāhayāmāsatārēyassvayamātmanamātmavān ।
balandarśayituṃvīrōyātudhānagaṇētadā ॥ 86 ॥
satānbāhudvayāsaktānādāyapatagāniva ।
prāsādaṃśailasaṅkāmutpapātāṅgadastadā ॥ 87 ॥
tēntarikṣādvinirdhūtāstasyavēgēnarākṣasāḥ ।
bhūmaunipatitāḥsarvērākṣasēndrasyapaśyataḥ ॥ 88 ॥
tataḥprāsādaśikharaṃśailaśṛṅgamivōnnatam ।
dadarśarākṣasēndrasyavāliputraḥpratāpavān ॥ 89 ॥
tatpaphālapadākrāntandaśagrīvasyapaśyataḥ ।
purāhimavataśśṛṅgaṃvajriṇēvavidāritam ॥ 90 ॥
bhaṅ ktvāprāsādaśikharannāmaviśrāvyachātmanaḥ ।
vinadyasumahānādamutpapātavihāyasam ॥ 91 ॥
vyathayanrākṣasānsarvānharṣayaṃśchāpivānarān ।
savānarāṇāmmadhyēturāmapārśvamupāgataḥ ॥ 92 ॥
rāvaṇastuparañchakrēkrōdhamprāsādadharṣaṇāt ।
vināśañchātmanaḥpaśyanniśśvāsaparamō'bhavat ॥ 93 ॥
rāmastubahubhirhṛṣṭarninadadbhiḥplavaṅgamaiḥ ।
vṛtōripuvadhākāṅkṣīyuddhāyaivābhyavartata ॥ 94 ॥
suṣēṇastumahāvīryōgirikūṭōpamōhariḥ ।
bahubhiḥsamvṛtastatravānaraiḥkāmarūpibhiḥ ॥ 95 ॥
sachaturdvārāṇisarvāṇisugrīvavachanātkapiḥ ।
paryakrāmatadurdharṣōnakṣatrāṇīvachandramāḥ ॥ 96 ॥
tēṣāmakṣauhiṇiśataṃsamavēkṣyavanaukasām ।
laṅkāmupaniviṣṭānāṃsāgarañchānivartatām ॥ 97 ॥
rākṣasāvismayañjagmustrāsañjagmustathāparē ।
aparēsamarōdhdharṣāddharṣamēvaprapēdirē ॥ 98 ॥
kṛtsnaṃhikapibhirvyāptamprākāraparikhāntaram ।
dadṛśūrākṣasādīnāḥprākārannānarīkṛtam ॥ 99 ॥
hāhākāramprakurvantirākṣasābhayamōhitāḥ ।
tasmin mahābhīṣaṇakēpravṛttēkōlāhalērākṣasarājadhānyām ।
pragṛhyarakṣāṃsimahāyudhāniyugāntavātāivasaṃvichēruḥ ॥ 100 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkachatvāriṃśassargaḥ ॥