View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.71 Yuddha Kanda - Sarga 71

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ēkasaptatitamassargaḥ ।

svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃrōmaharṣaṇam ।
bhrātṛṃśchanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān ॥ 1 ॥

pitṛvyauchāpisanṛdṛśyasamarēsannighāditau ।
yuddhōnmattaṃ cha mattaṃ cha bhrātaraurākṣasarṣabhau ॥ 2 ॥

chukōpa cha mahātējābrahmadattavarōyudhi ।
atikāyō'drisaṅkāśōdēvadānavadarpahā ॥ 3 ॥

sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram ।
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān ॥ 4 ॥

sa visphāryamahāchāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ ।
nāmaviśrāvayāmāsananāda cha mahāsvanam ॥ 5 ॥

tēnasiṃhapraṇādēnanāmaviśrāvaṇēna cha ।
jyāśabdēna cha bhīmēnatrāsayāmāsavānarān ॥ 6 ॥

tēdṛṣṭavādēhamāhātmyaṅkumbhakarṇō'yamuthatitaḥ ।
bhayārtāvānarāssarvēsaṃśrayantēparasparam ॥ 7 ॥

tētasyarūpamālōkyayathāviṣṭōstrivikramē ।
bhayādvānarayūdhāstēvidravantitatastataḥ ॥ 8 ॥

tē'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhachētasaḥ ।
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhavē ॥ 9 ॥

tō'tikāyaṅkākutsthōrathasthamparvatōpamam ।
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālamēghavat ॥ 10 ॥

sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiyē ।
vānarān sāntvayitvā cha vibhīṣaṇamuvācha ha ॥ 11 ॥

kō'sauparvatasaṅkāśōdhanuṣmānharilōchanaḥ ।
yuktēhayasahasrēṇaviśālēsyandanēsthitaḥ ॥ 12 ॥

ya ēṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ ।
archiṣmadbhirvṛtōbhātibhūtairivamahēśvaraḥ ॥ 13 ॥

kālajihvāprakāśābhiryaēṣō'tivirājatē ।
āvṛtōrathaśaktībhirvidyudbhirivatōyadaḥ ॥ 14 ॥

dhanūṃṣichāsyasajjānihēmapṛṣṭhānisarvaśaḥ ।
śōbhayantirathaśrēṣṭhaṃśakrachāpamivāmbaram ॥ 15 ॥

ka ēṣarakṣaśśārdūlōraṇabhūmivirājayan ।
abhyētirathināṃśrēṣṭhōrathēnādityatējasā ॥ 16 ॥

dhvajaśṛṅgapratiṣṭhēnarāhuṇābhivirājatē ।
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśō daśa virājayan ॥ 17 ॥

triṇatammēghasannādaṃhēmapṛṣṭhamalaṅkṛtam ।
śatakratudhanuḥprakhyandhanuśchāsyavirājatē ॥ 18 ॥

sa dhvajassapatākaśchasānukarṣōmahārathaḥ ।
chatussādisamāyuktōmēghastanitāni ॥ 19 ॥

viṃśatirdaśa chāṣṭau cha tūṇīrarathamāsthitāḥ ।
kārmukāṇi cha bhīmāni jyāścha kāñchanapiṅgalāḥ ॥ 20 ॥

dvau cha khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśōbhitau ।
chaturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau ॥ 21 ॥

raktakaṇṭhaguṇō dhīrō mahāparvatasannibhaḥ ।
kālaḥ kālamahāvaktrō mēghastha iva bhāskaraḥ ॥ 22 ॥

kāñchanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmēṣaśōbhatē ।
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatōttamaḥ ॥ 23 ॥

kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhēkṣa ।
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam ॥ 24 ॥

āchakṣvamēmahābāhōtvamēnaṃrākṣasōttamam ।
yandṛṣṭavāvānarāssarvēbhayārtāvidrutādiśaḥ ॥ 25 ॥

sa pṛṣṭōrājaputrēṇarāmēṇāmitatējasā ।
āchachakṣēmahātējāraghavāyavibhīṣaṇaḥ ॥ 26 ॥

daśagrīvōmahātējārājāvaiśravaṇānujaḥ ।
bhīmakarmāmahōtsāhōrāvaṇōrākṣasādhipaḥ ॥ 27 ॥

tasyāsīdvīryavānputrōrāvaṇapratimōraṇē ।
vṛddhasēvīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ ॥ 28 ॥

aśvapṛṣṭhērathēnāgēkhaḍagēdhanuṣikarṣaṇē ।
bhēdēsāntvē cha dānē cha nayēmantrē cha sammataḥ ॥ 29 ॥

yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā ।
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ ॥ 30 ॥

ētēnārādhitōbrahmōtapasābhāvitātmanā ।
astrāṇichāpyavāptāniripavaśchaparājitāḥ ॥ 31 ॥

surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā ।
ētachchakavachandivyaṃradhaśchaiṣō'rabhāsvaraḥ ॥ 32 ॥

ētēnaśataśōdēvādānavāśchaparājitāḥ ।
rakṣitāni cha rakṣāṃsiyakṣāśchāpiniṣūditāḥ ॥ 33 ॥

vajraṃviṣṭambhitaṃyēnabāṇairindrasyadhīmataḥ ।
pāśassalilarājasyaraṇēpratihatastathā ॥ 34 ॥

ēṣō'tikāyōbalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ ।
rāvaṇasyatōdhīmāndēvadānavadarpahā ॥ 35 ॥

tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava ।
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ ॥ 36 ॥

tatōtikāyōbalavānpraviśyaharivāhinīm ।
viṣphārayāmāsadhanurnanāda cha punaḥpunaḥ ॥ 37 ॥

tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram ।
abhipēturmahātmānōyēpradhānāvanaukasaḥ ॥ 38 ॥

kumudōdvividōmaindōnīlaśśarabhaēva cha ।
pādapairgiriśṛṅgaiśchayugapatsamabhidravan ॥ 39 ॥

tēṣāṃvṛkṣāṃśchaśailāṃśchaśaraiḥkāñchanabhūṣaṇaiḥ ।
atikāyōmahātējāśchichChēdāstravidāṃvaraḥ ॥ 40 ॥

tāṃśchaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī ।
vivyāthābhimukhassaṅkhyēbhīmakāyōniśāchara ॥ 41 ॥

tē'rditāmbāṇavarṣēṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ ।
na śēkuratikāyasyapratikartummahāraṇē ॥ 42 ॥

tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ ।
mṛgayūthamivakruddhōhariryauvanadarpitaḥ ॥ 43 ॥

sarākṣasēndrōharisainyamadhyēnāyudhyamānannijaghānakañchit ।
upētyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣē ॥ 44 ॥

rathēsthitōhaṃśarachāpapāṇirnaprākṛtaṅkañchanayōdhayāmi ।
yasyāstikaśchidvyavasāyayuktōdadātumēkṣipramihādyayuddham ॥ 45 ॥

tattasyavākyambruvatōniśamyachukōpasaumitriramitrahantā ।
amṛṣyamāṇaśchasamutpapātajagrāhachāpaṃ cha tatassmayitvā ॥ 46 ॥

kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam ।
purastādatikāyasyavichakarṣamahaddhanuḥ ॥ 47 ॥

pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ ।
jyāśabdōlakṣmaṇasyōgrastrāsayan rajanīcharān ॥ 48 ॥

saumitrēśchāpanirghōṣaṃśrutvāpratibhayantadā ।
visiṣmiyēmahātējārākṣasēndrātmajōbalī ॥ 49 ॥

athātikāyaḥkupitōdṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam ।
ādāyaniśitambāṇamidaṃvachanamabravīt ॥ 50 ॥

bālastvamasisaumitrēvikramēṣvavichakṣaṇaḥ ।
gachChakiṅkālasadṛśammāṃyōdhayatumichChasi ॥ 51 ॥

na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi ।
sōḍhumutsahatēvēgamantarikṣamathōmahī ॥ 52 ॥

sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibōdhayitumichChasi ।
nyasyachāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ ॥ 53 ॥

athavātvampratiṣṭabdhō na nivartitumichChasi ।
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam ॥ 54 ॥

paśyamēniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān ।
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñchanabhūṣaṇān ॥ 55 ॥

ēṣa tē sarpasaṅkāśō bāṇaḥ pāsyati śōṇitam ।
mṛgarāja iva kruddhō nāgarājasya śōṇitam ॥ 56 ॥

ityēvamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhē ।
śrutvātikāyasyavachassarōṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ ।
sa sañchukōpātibalōmanasvīruvāchavākyaṃ cha tatōmahārtham ॥ 57 ॥

na vākyamātrēṇabhavān pradhānō na katthanātsatpuruṣābhavanti ।
mayisthitēdhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman ॥ 58 ॥

karmaṇā sūchayātmānaṃ na vikatthitumarhasi ।
pauruṣēṇa tu yō yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ ॥ 59 ॥

sarvāyudhasamāyuktōdhanvītvaṃrathamāsthitaḥ ।
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam ॥ 60 ॥

tataḥ śirastē niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ ।
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā ॥ 61 ॥

adyatēmāmakābāṇāstaptakāñchanabhūṣaṇāḥ ।
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarōtthitam ॥ 62 ॥

bālō'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi ।
bālōvāyadivāvṛddhōmṛtyuñjānīhisaṃyugē ॥ 63 ॥

bālēnaviṣṇunālōkāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ ।
lakṣmaṇasyavachaśśrutvāhētumatparamārthavat ॥ 64 ॥

atikāyaḥprachukrōdhabāṇañchōttamamādadē ।
tatōvidyādharābhūtādēvādaityāmaharṣayaḥ ॥ 65 ॥

guhyakāśchamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman ।
tō'tikāyaḥkupitaśchāpamārōpyasāyakam ॥ 66 ॥

lakṣmaṇāyaprachikṣēpasaṅkṣipannivachāmbaram ।
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣōpamam ॥ 67 ॥

ardhachandrēṇachichChēdalakṣmaṇaḥparavīrahā ।
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhōgamivōragam ॥ 68 ॥

atikāyōbhṛśaṅkruddhaḥpañchabāṇān samādadē ।
tānśarān samprachikṣēpalakṣmaṇāyaniśācharaḥ ॥ 69 ॥

tānaprāptān śaraistīkṣṇaiśchichChēdabharatānujaḥ ।
satān Chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā ॥ 70 ॥

ādadēniśitambāṇañjvalantamivatējasā ।
tamādāyadhanuśśrēṣṭhēyōjayāmāsalakṣmaṇaḥ ॥ 71 ॥

vichakarṣa cha vēgēnavisasarja cha vīryavān ।
pūrṇāyatavisṛṣēnaśarēṇanataparvaṇā ॥ 72 ॥

lalāṭērākṣasaśrēṣṭhamājaghāna sa vīryavān ।
salalāṭēśarōmagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ ॥ 73 ॥

dadṛśē śōṇitēnāktaḥ pannagēndra ivāhavē ।
rākṣasaḥ prachakampē cha lakṣmaṇēṣu prakampitaḥ ॥ 74 ॥

rudrabāṇahataṅghōraṃyathātripuragōpuram ।
chintayāmāsachāśvāsyavimṛśya cha mahābalaḥ ॥ 75 ॥

sādhubāṇanipātēnaślāghanīyō'simēripuḥ ।
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya cha bhujāvubhau ॥ 76 ॥

sa rathōpasthamāsthāyarathēnaprachachāra ha ।
kantrīnpañchasaptētisāyanrākṣasarṣabhaḥ ॥ 77 ॥

ādadēsandadhēchāpivichakarṣōtsasarja cha ।
tēbāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasēndradhunuśchyutāḥ ॥ 78 ॥

hēmapuṅkhāraviprakhyāśchakrurdīptamivāmbaram ।
tastānrākṣasōtsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ ॥ 79 ॥

asambrāntaḥprachichChēdaniśitairbahubhiśśaraiḥ ।
tān śarānyudhisamprēkṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ ॥ 80 ॥

chukōpatridaśēndrārirjagrāhaniśitaṃśaram ।
sasandhāyamahātējāstambāṇaṃsahasōtsṛjat ॥ 81 ॥

tēnassaumitrimāyāntamājaghānastanāntarē ।
atikāyēnasaumitristāḍitōyudhivakṣasi ॥ 82 ॥

susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ ।
sa chakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ ॥ 83 ॥

jagrāha cha śarantīkṣṇamastrēṇāpichasandadhē ।
āgnēyēnatadā'strēṇayōjayāmāsasāyakam ॥ 84 ॥

sa jajvālatadābāṇōdhanuṣyasyamahātmanaḥ ।
atikāyōtitējasvīsauramastraṃsamādadhē ॥ 85 ॥

tēnabāṇambhujaṅgābhaṃhēmapuṅkhamayōjayat ।
tadastrañjvalitaṅghōraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam ॥ 86 ॥

atikāyāyachikṣēpakāladaṇḍamivāntakaḥ ।
āgnēyēnābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācharaḥ ॥ 87 ॥

utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayōjitam ।
tāvubhāvambarēbāṇāvanyōnyamabhijaghnatuḥ ॥ 88 ॥

tējasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau ।
tāvanyōnyaṃvinirdahyapētaturdharaṇītalē ॥ 89 ॥

nirarchiṣaubhasmakṛtau na bhrājētēśarōttamau ।
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājētēmahītalē ॥ 90 ॥

tatō'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat ।
tatprachichChēdasaumitrirastramaindrēṇavīryavān ॥ 91 ॥

aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitōrāvaṇātmajaḥ ।
yāmyēnārstēṇasaṅkṛddhōyōjayāmāsasāyakam ॥ 92 ॥

tatastadastrañchikṣēpalakṣmaṇāyaniśācharaḥ ।
vāyavyēnatadastrēṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ ॥ 93 ॥

athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatōyadaḥ ।
abhyavarṣatsusaṅkṛddhōlakṣmaṇōrāvaṇātmajam ॥ 94 ॥

tē'tikāyaṃsamāsādyakavachēvajrabhūṣitē ।
bhagnāgraśalyāssahasāpēturbāṇāmahītalē ॥ 95 ॥

tānmōghānabhisamprēkṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā ।
abhyavarṣanmahēṣūṇāṃsahasrēṇamahāyaśāḥ ॥ 96 ॥

sa vṛṣyamāṇōbāṇaughairatikāyōmahābalaḥ ।
avadhyakavachassaṅkhyērākṣasōnaivavivyathē ॥ 97 ॥

śarañchāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat ।
sa tēnaviddhassaumitrirmarmadēśēśarēṇa ha ॥ 98 ॥

muhūrtamātrannissañjñōhyabhavachChatrutāpanaḥ ।
tataḥssañjñāmupālabhyachaturbhissāyakōttamaiḥ ॥ 99 ॥

nijaghānahayānsaṅkhyēsārathiṃ cha mahābalaḥ ।
dhvajasyōnmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ ॥ 100 ॥

asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān ।
mumōchalakṣmaṇōbāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ ॥ 101 ॥

na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarōttamaḥ ।
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvācha ha ॥ 102 ॥

brahmadattavarō hyēṣa avadhya kavachāvṛtaḥ ।
brāhmēṇāstrēṇa bhindhyēnamēṣa vadhyō hi nānyathā ॥ 103 ॥

avadhyaēṣahyanyēṣāmastrāṇāṅkavachībalī ।
tatastuvāyōrvachananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ ।
samādadēbāṇamamōghavēgantadbrāhmamastraṃsahasāniyōjya ॥ 104 ॥

niyujyamānēsaumitriṇābāṇavarēśitāgrē ।
diśaśchachandrarkamahāgrahāśchanabhaśchatatrāsachachālachōrvī ॥ 105 ॥

tambrahmaṇō'strēṇaniyujyachāpēśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam ।
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam ॥ 106 ॥

taṃlakṣmaṇōtsṛṣṭamamōghavēgaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam ।
suparṇavajrōttamachitrapuṅkhantadā'tikāyassamarēdadarśa ॥ 107 ॥

tamprēkṣamāṇassahasā'tikāyōjaghānabāṇairniśitairanēkaiḥ ।
sa sāyakastasyasuparṇavēgastadātikāyasyajagāmapārśvam ॥ 108 ॥

tamāgatamprēkṣyatadātikāyōbāṇampradīptāntakakālakalpam ।
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiśchāpyavipannachētā ॥ 109 ॥

tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimōghānikṛtvā sa śarō'gnidīptaḥ ।
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tatō'tikāyasyaśirōjahāra ॥ 110 ॥

taChachirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇēṣuprapīḍitam ।
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatōyathā ॥ 111 ॥

tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvēhataśēṣāniśācharāḥ ॥ 112 ॥

tēviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ ।
vinēduruchchairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ ॥ 113 ॥

tatastētvaritaṃyātānirapēkṣāniśācharāḥ ।
purīmabhimukhābhītādravantōnāyakēhatē ॥ 114 ॥

praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā ।
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhatēripaubhīmabalēdurāsadē ॥ 115 ॥

atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ ।
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiśchasupūjitōjagāma ॥ 116 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkasaptatitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: