View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.131 Yuddha Kanda - Sarga 131

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ēkatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ।

śirasyañjalimādhāyakaikēyyānandavardhanaḥ ।
babhāṣēbharatōjyēṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam ॥ 1 ॥

pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama ।
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama ॥ 2 ॥

dhuramēkākinānyastāṃvṛṣabhēṇabalīyasā ।
kiśōravadgurumbhāraṃ na vōḍhumahamutsahē ॥ 3 ॥

vārivēgēnamahatābhinnassēturivakṣaran ।
durbandhanamidammanyērājyachChridamasamvṛtam ॥ 4 ॥

gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyēva cha vāyasaḥ ।
nānvētumutsahērāma tavamārgamarindama ॥ 5 ॥

yathāchārōpitōvṛkṣōjātaśchārnntivēśanē ।
mahāṃśchasudurārōhōmahāskandaḥpraśākhavān ॥ 6 ॥

śīryētapuṣpitōbhūtvā na phalānipradarśayan ।
tasyanānubhavēdarthaṃyasyahētōssarōpitaḥ ॥ 7 ॥

ēṣōpamāmahābāhōtvamarthaṃvēttumarhasi ।
yadyasmānmanujēndratvambhartābhṛtyānnaśādhihi ॥ 8 ॥

jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava ।
pratapantamivādityammadhyāhnēdīptatējasam ॥ 9 ॥

tūryasaṅghāntirghōṣaiḥkāñchīnūpuraniḥsvanaiḥ ।
madhurairgītaśabdaiśchapratibudhyasvaśēṣva cha ॥ 10 ॥

yāvadāvartatēchakraṃyāvatī cha vasundharā ।
tāvattvamihalōkasyasvāmitvamanuvartaya ॥ 11 ॥

bharatasyavachśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ ।
tathētipratijagrāhaniṣasādāsanēśubhē ॥ 12 ॥

tataśśatrughnavachanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ ।
sukhahastāḥsuśīghrāścharāghavamparyavārayan ॥ 13 ॥

pūrvantubharatēsnātēlakṣmaṇē cha mahābalē ।
sugrīvēvānarēndrē cha rākṣasēndrēvibhīṣaṇē ॥ 14 ॥

viśōdhitajaṭassnātaśchitramālyānulēpanaḥ ।
mahārhavasanōpētastasthautatraśriyājvalan ॥ 15 ॥

pratikarma cha rāmasyakārayāmāsavīryavāna ।
lakṣmaṇasya cha lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ ॥ 16 ॥

pratikarmachasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ ।
ātmanaivatadāchakrurmanasvinyōmanōharam ॥ 17 ॥

tatōvānarapatnīnāṃsarvāsāmēvaśōbhanam ।
chakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā ॥ 18 ॥

tataḥ śśatrughnavachanātsumantrōnāmasārathiḥ ।
yōjayitvābhichakrāmarathaṃsarvāṅgaśōbhanam ॥ 19 ॥

arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam ।
ārurōhamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ ॥ 20 ॥

sugrīvōhanumāṃśchaivamahēndrasadṛśadyutī ।
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau ॥ 21 ॥

sarvābharaṇajuṣṭāśchayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ ।
sugrīvapatnayaḥsītā cha draṣṭunnagaramutsukāḥ ॥ 22 ॥

ayōdhyāyāntusachivārājñōdaśarathasya cha ।
purōhitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat ॥ 23 ॥

aśōkōvijayaśchaivasiddhārthaśchasamāhitāḥ ।
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya cha ॥ 24 ॥

sarvamēvābhiṣēkārthañjayārhasyamahātmanaḥ ।
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam ॥ 25 ॥

ititēmantriṇassarvēsandiśya cha purōhitam ।
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ ॥ 26 ॥

hariyuktaṃsahasrākṣōrathamindraivānaghaḥ ।
prayayaurathamāsthāyarāmōnagaramuttamam ॥ 27 ॥

jagrāhabharatōramaśīnśatrughnaśchatramādadē ।
lakṣmaṇōvyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat ॥ 28 ॥

śvētaṃ cha vālavyajanañjagṛhēparitassthitaḥ ।
aparañchandrasaṅkāśaṃrākṣasēndrōvibhīṣaṇaḥ ॥ 29 ॥

ṛṣisaṅghaistadākāśēdēvaiśchasamarudgaṇaiḥ ।
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ ॥ 30 ॥

tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatōpamam ।
ārurōhamahātējāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ ॥ 31 ॥

navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ ।
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ ॥ 32 ॥

śaṅkhaśabdapraṇādaiśchadundubhīnāṃ cha nissvanaiḥ ।
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm ॥ 33 ॥

dadṛśustēsamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram ।
virājamānaṃvapuṣārathēnātirathantadā ॥ 34 ॥

tēvarthayitvākākutsthaṃrāmēṇapratinanditāḥ ।
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam ॥ 35 ॥

amātyairbrāhmaṇaiśchaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ ।
śriyāviruruchērāmōnakṣatrarivachandramāḥ ॥ 36 ॥

sa purōgāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ ।
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtōyayau ॥ 37 ॥

akṣatañjātarūpaṃ cha gāvaḥkanyāssahadvijāḥ ।
narāmōdakahastāścharāmasyapuratōyayuḥ ॥ 38 ॥

sakhyaṃ cha rāmassugrīvēprabhāvañchānilātmajē ।
vānarāṇāṃ cha tatkarmahyāchachakṣē''thamantriṇām ॥ 39 ॥

śrutvā cha vismayañjagmurayōdhyāpuravāsinaḥ ।
vānarāṇāṃ cha tatakarmarākṣasānāṃ cha tadbalam ॥ 40 ॥

vibhīṣaṇasyasamyōgamāchachakṣē'thamantriṇām ।
dyutimānētadākhyāyarāmōvānarasamyutaḥ ॥ 41 ॥

hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayōdhyāmpravivēśasaḥ ।
tatōhyabhyuchChrayanpaurāḥpatākāśchagṛhēgṛhē ॥ 42 ॥

aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham ।
athābravīdrājaputrōbharatandharmiṇāṃvaram ॥ 43 ॥

ardhōpahitayāvāchāmadhuraṃraghunandanaḥ ।
piturbhavanamāsādyapraviśya cha mahātmanaḥ ॥ 44 ॥

kausalyāṃ cha sumitrāṃ cha kaikēyīmabhivādya cha ।
yachChamadbhavanaṃśrēṣṭhaṃsāśōkavanikammahat ॥ 45 ॥

muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivēdaya ।
tasyatadvachanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ ॥ 46 ॥

hastēgṛhītvāsugrīvampravivēśatamālayam ।
tataḥ sssailapradīpāṃśchaparyaṅkāstaraṇāni cha ॥ 47 ॥

gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnēprachōditāḥ ।
uvācha cha mahātējāssugrīvaṃrāghavānujaḥ ॥ 48 ॥

abhiṣēkāyarāmasyadūtānājñāpayaprabhō ।
sauvarṇānvānarēndrāṇāñchaturṇāñchaturōghaṭān ॥ 49 ॥

dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān ।
yathāpratyūṣasamayēchaturṇāṃsāgarāmbasām ॥ 50 ॥

pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ ।
ēvamuktāmahātmānōvānarāvāraṇōpamāḥ ॥ 51 ॥

utpēturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ ।
jāmbavāṃśchahanūmāṃśchavēgadarśī cha vānaraḥ ॥ 52 ॥

ṛṣabhaśchaivakalaśānjalapūrṇānathānayan ।
nadīśatānāmpañchānāñjalaṅkumbhairupāharan ॥ 53 ॥

pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat ।
suṣēṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam ॥ 54 ॥

ṛṣabhōdakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat ।
raktachandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñchanaṅghaṭam ॥ 55 ॥

gavayaḥpaśchimāttōyamājahāramahārṇavāt ।
ratnakumbhēnamahatāśītammārutavikramaḥ ॥ 56 ॥

uttarāchchajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ ।
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ ॥ 57 ॥

tatastairvānaraśrēṣṭhairānītamprēkṣyatajjalam ।
abhiṣēkāyarāmasyaśatrughnassachivaissaha ॥ 58 ॥

purōhitāyaśrēṣṭhāyasuhṛdbhyaśchanyavēdayat ।
tatassaprayatōvṛddhōvasiṣṭhōbrāhmaṇaiḥsaha ॥ 59 ॥

rāmaṃratnamayēpīṭhēsasītaṃsannayavēśayat ।
vasiṣṭhōvāmadēvaśchajābālirathakāśyapaḥ ॥ 60 ॥

kātyāyanōsuyajñaśchagautamōvijayastathā ।
abhyaṣiñchannaravyāghramprasannēnasugandhinā ॥ 61 ॥

salilēnasahasrākṣaṃvasavōvāsavaṃyathā ।
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā ॥ 62 ॥

yōthauśchaivābhyaṣiñchaṃstēsamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ ।
sarvauṣadhīnasaiśchāpidaivatairnabhasisthitaiḥ ॥ 63 ॥

chaturbhirlōkapālaiśchasarvairdēvaiśchasaṅgataiḥ ।
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśōbhitam ॥ 64 ॥

abhiṣiktaḥpurāyēvamanustandīptatējasam ।
tasyānvavāyērājānaḥkramādyēnābhiṣēchitāḥ ॥ 65 ॥

sabhāyāṃhēmakluptāyāṃśōbhitāyāmmahādhanaiḥ ।
ratnairnānāvidhaiśchavachitritāyāṃsuśōbhanaiḥ ॥ 66 ॥

nānāratnamayēpīṭhēkalpayitvāyathāvidhi ।
kirīṭēnatataḥpaśchādvasiṣṭhēnamahātmanā ॥ 67 ॥

ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiśchaivasamayōkṣyatarāghavaḥ ।
Chatrantasya cha jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham ॥ 68 ॥

śvētaṃ cha vālavyajanaṃsugrīvōvānarēśvaraḥ ।
aparañchandrasaṅkāśaṃrākṣasēndrōvibhīṣaṇaḥ ॥ 69 ॥

mālāñjvalantīṃvapuṣākāñchanīṃśatapuṣkarām ।
rāghavāyadadauvāyurvāsavēnaprachōditaḥ ॥ 70 ॥

sarvaratnasamāyuktammaṇibhiśchavibhūṣitam ।
muktāhārannarēndrāyadadauśakraprachōditaḥ ॥ 71 ॥

prajagurdhēvagandharvānanṛtuśchāpsarōgaṇāḥ ।
abhiṣēkētadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ ॥ 72 ॥

bhūmiḥsasyavatīchaivaphalavantaśchapādapāḥ ।
gandhavanti cha puṣpāṇibabhūvūrāghavōtsavē ॥ 73 ॥

sahasraśatamaśvānāndhēnūnāṃ cha gavāntathā ।
dadauśatavṛṣānpūrvandvijēbhyōmanujarṣabhaḥ ॥ 74 ॥

triṃśatkōṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇēbhyōdadaupunaḥ ।
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi cha rāghavaḥ ॥ 75 ॥

arkaraśmipratīkāśāṅkāñchanīmmaṇivigrahām ।
sugrīvāyasrajandivyāmprāyachChanmanujādhipaḥ ॥ 76 ॥

vaidūryamayachitrē cha maṇiratnavibhūṣitē ।
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadēdadau ॥ 77 ॥

maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam ।
sītāyaipradadaurāmaśchandraraśmisamaprabham ॥ 78 ॥

arajēvāsasīdivyēśubhānyābharaṇāni cha ।
avēkṣamāṇāvaidēhīpradadauvāyusūnavē ॥ 79 ॥

avamuchyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī ।
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ cha muhurmuhuḥ ॥ 80 ॥

tāmiṅgitajñassamprēkṣya babhāṣē janakātmajām ।
pradēhisubhagēhāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini ॥ 81 ॥

tējōdhṛtiryaśōdākṣyaṃsāmarthyaṃvinayōnayaḥ ।
pauruṣaṃvikramōbuddhiryasminnētānisarvadā ॥ 82 ॥

dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitēkṣaṇā ।
hanūmāṃstēnahārēṇaśuśubhēvānararṣabhaḥ ॥ 83 ॥

chanrāṃśuchayagaurēṇaśvētābhrēṇayathāchalaḥ ।
tōdvividamaindhābhyānnīlāya cha parantapaḥ sarvēvānaravṛddhāśchayēchānyēvānarōttamāḥ ॥ 84 ॥

vāsōbhirbhūṣaṇaiśchaivayathārhampratipūjitāḥ ।
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ ॥ 85 ॥

vibhīṣaṇō'thasugrīvōhanumānjāmbavāṃstathā ॥ 86 ॥

sarvēvānaramukhyāścharāmēṇākliṣṭakarmaṇā ।
yathārhampūjitāḥsarvēkāmairatnaiśchapuṣkalaiḥ ॥ 87 ॥

prahṛṣṭamānasaḥsarvējagmurēvayathāgatam ।
dṛṣṭvāsarvēmahātmānastatastēvānararṣabhāḥ ॥ 88 ॥

visṛṣṭāḥpārthivēndrēṇakiṣkindhāṃsamupāgaman ।
sugrīvōvānaraśrēṣṭhō dṛṣṭavārāmabhiṣēchanam ॥ 89 ॥

pūjitaśchaivarāmēyakiṣkindhāmprāviśatpurīm ।
vibhīṣaṇō'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ ॥ 90 ॥

labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ ।
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ ॥ 91 ॥

rāghavaḥparamōdāraśśaśāsaparayāmudā ।
uvāchalakṣmaṇaṃrāmōdharmajñandharmavatsalaḥ ॥ 92 ॥

ātiṣṭhadharmajña mayāsahēmāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalēna ।
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyēdhuramudvahasva ॥ 93 ॥

sarvātmanāparyanunīyamānōyadā na saumitrirupaitiyōgam ।
niyujyamānō'pi cha yauvarājyētatō'bhyaṣiñchadbharatammahātmā ॥ 94 ॥

pauṇḍarīkāśvamēdhābhyāṃvājapēyēnachāsakṛt ।
anyaiśchavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ ॥ 95 ॥

rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ ।
śatāśvamēdhānājahrēsadaśvān bhūridakṣiṇān ॥ 96 ॥

ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān ।
lakṣmaṇānucharōrāmaḥśaśāsapṛthivīmimām ॥ 97 ॥

rāghavaśchāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam ।
ījēbahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ ॥ 98 ॥

sa paryadēvanvidhavā na cha vyālakṛtambhayam ।
na vyādhijambhayañchāsīdrāmērājyampraśāsati ॥ 99 ॥

nirdasyurabhavallōkōnānarthaṅkaśchidaspṛśat ।
na cha smavṛddhābālānāmprētakāryāṇikurvatē ॥ 100 ॥

sarvammuditamēvāsītsarvōdharmaparō'bhavat ।
rāmamēvānupaśyantōnābhyahiṃsan parasparam ॥ 101 ॥

āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ ।
nirāmayāviśōkāścharāmērājyampraśāsati ॥ 102 ॥

rāmōrāmōrāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ ।
rāmabhūtañjagadabhūdrāmērājyampraśāsati ॥ 103 ॥

nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ ।
kāmavarṣī cha parjanyassukhasparśaśchamārutaḥ ॥ 104 ॥

brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālōbhavivarjitāḥ ।
svakarmasupravartantētuṣṭāssvairēvakarmabhiḥ ॥ 105 ॥

āsanprajādharmaparārāmēśāsatinānṛtāḥ ।
sarvēlakṣaṇasampannāssarvēdharmaparāyaṇāḥ ॥ 106 ॥

daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni cha bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmōrājyamakārayat ।
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ cha viyāvaham ॥ 107 ॥

ādikāvyamidañchārṣampurāvālmīkinākṛtam ।
paṭhēdhyaḥśṛṇuyāllōkēnaraḥpāpātpramuchyatē ॥ 108 ॥

putrakāmaśchaputrānvaidhanakāmōdhanāni cha ।
labhatēmanujōlōkēśrutvārāmābhiṣēchanam ॥ 109 ॥

mahīṃvijayatērājāripūṃśchāpyadhitiṣṭhati ।
rāghavēṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇēna cha ॥ 110 ॥

bharatēna cha kaikēyījīvaputrāstathāstriyaḥ ।
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ ॥ 111 ॥

śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuśchavindati ।
rāmasyavijayañchaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ ॥ 112 ॥

śṛṇōti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam ।
śraddhadhānōjitakrōdhōdurgāṇyatitaratyasau ॥ 113 ॥

samāgamyapravāsāntēramantēsahabāndhavaiḥ ।
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam ॥ 114 ॥

tēprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt ।
śravaṇēnasurāssarvēprīyantēsampraśṛṇvatām ॥ 115 ॥

vināyakāśchaśāmyantigṛhētiṣṭhantiyasyavai ।
vijayētamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavēt ॥ 116 ॥

striyōrajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān ।
pūjayaṃśchapaṭhaṃśchaivamitihāsampurātanam ॥ 117 ॥

sarvapāpaiḥpramuchyētadīrghamāyuravāpnuyāt ।
praṇamyaśirasānityaṃśrōtavyaṅkṣatriyairdvijāt ॥ 118 ॥

aiśvaryamputralābhāśchabhaviṣyati na saṃśayaḥ ।
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā ॥ 119 ॥

prīyatēsatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ ।
ādidēvōmahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ ॥ 120 ॥

sākṣādrāmōraghuśrēṣṭhaśśēṣōlakṣmaṇauchyatē ।
ēvamētatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ ॥ 121 ॥

pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇōḥpravarthatām ।
dēvāśchasarvētuṣyantigrahaṇāchChravaṇāttathā ॥ 122 ॥

rāmāyaṇasyaśravaṇētuṣyantipitassadā ।
bhaktyārāmasyayēchēmāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām ॥ 123 ॥

yēlikhantī ha cha narāstēṣāṃvāsastriviṣṭapē ।
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaśchamukhyāssukhamuttamaṃ cha ।
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnōtisarvāmbhuvichārthasiddham ॥ 124 ॥

āyuṣyamārōgyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ cha ।
śrōtavyamētanniyamēnasadbhirākhyānamōjaskaramṛddhikāmaiḥ ॥ 125 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: