śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ēkatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ।
śirasyañjalimādhāyakaikēyyānandavardhanaḥ ।
babhāṣēbharatōjyēṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam ॥ 1 ॥
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama ।
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama ॥ 2 ॥
dhuramēkākinānyastāṃvṛṣabhēṇabalīyasā ।
kiśōravadgurumbhāraṃ na vōḍhumahamutsahē ॥ 3 ॥
vārivēgēnamahatābhinnassēturivakṣaran ।
durbandhanamidammanyērājyachChridamasamvṛtam ॥ 4 ॥
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyēva cha vāyasaḥ ।
nānvētumutsahērāma tavamārgamarindama ॥ 5 ॥
yathāchārōpitōvṛkṣōjātaśchārnntivēśanē ।
mahāṃśchasudurārōhōmahāskandaḥpraśākhavān ॥ 6 ॥
śīryētapuṣpitōbhūtvā na phalānipradarśayan ।
tasyanānubhavēdarthaṃyasyahētōssarōpitaḥ ॥ 7 ॥
ēṣōpamāmahābāhōtvamarthaṃvēttumarhasi ।
yadyasmānmanujēndratvambhartābhṛtyānnaśādhihi ॥ 8 ॥
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava ।
pratapantamivādityammadhyāhnēdīptatējasam ॥ 9 ॥
tūryasaṅghāntirghōṣaiḥkāñchīnūpuraniḥsvanaiḥ ।
madhurairgītaśabdaiśchapratibudhyasvaśēṣva cha ॥ 10 ॥
yāvadāvartatēchakraṃyāvatī cha vasundharā ।
tāvattvamihalōkasyasvāmitvamanuvartaya ॥ 11 ॥
bharatasyavachśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ ।
tathētipratijagrāhaniṣasādāsanēśubhē ॥ 12 ॥
tataśśatrughnavachanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ ।
sukhahastāḥsuśīghrāścharāghavamparyavārayan ॥ 13 ॥
pūrvantubharatēsnātēlakṣmaṇē cha mahābalē ।
sugrīvēvānarēndrē cha rākṣasēndrēvibhīṣaṇē ॥ 14 ॥
viśōdhitajaṭassnātaśchitramālyānulēpanaḥ ।
mahārhavasanōpētastasthautatraśriyājvalan ॥ 15 ॥
pratikarma cha rāmasyakārayāmāsavīryavāna ।
lakṣmaṇasya cha lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ ॥ 16 ॥
pratikarmachasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ ।
ātmanaivatadāchakrurmanasvinyōmanōharam ॥ 17 ॥
tatōvānarapatnīnāṃsarvāsāmēvaśōbhanam ।
chakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā ॥ 18 ॥
tataḥ śśatrughnavachanātsumantrōnāmasārathiḥ ।
yōjayitvābhichakrāmarathaṃsarvāṅgaśōbhanam ॥ 19 ॥
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam ।
ārurōhamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ ॥ 20 ॥
sugrīvōhanumāṃśchaivamahēndrasadṛśadyutī ।
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau ॥ 21 ॥
sarvābharaṇajuṣṭāśchayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ ।
sugrīvapatnayaḥsītā cha draṣṭunnagaramutsukāḥ ॥ 22 ॥
ayōdhyāyāntusachivārājñōdaśarathasya cha ।
purōhitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat ॥ 23 ॥
aśōkōvijayaśchaivasiddhārthaśchasamāhitāḥ ।
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya cha ॥ 24 ॥
sarvamēvābhiṣēkārthañjayārhasyamahātmanaḥ ।
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam ॥ 25 ॥
ititēmantriṇassarvēsandiśya cha purōhitam ।
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ ॥ 26 ॥
hariyuktaṃsahasrākṣōrathamindraivānaghaḥ ।
prayayaurathamāsthāyarāmōnagaramuttamam ॥ 27 ॥
jagrāhabharatōramaśīnśatrughnaśchatramādadē ।
lakṣmaṇōvyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat ॥ 28 ॥
śvētaṃ cha vālavyajanañjagṛhēparitassthitaḥ ।
aparañchandrasaṅkāśaṃrākṣasēndrōvibhīṣaṇaḥ ॥ 29 ॥
ṛṣisaṅghaistadākāśēdēvaiśchasamarudgaṇaiḥ ।
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ ॥ 30 ॥
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatōpamam ।
ārurōhamahātējāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ ॥ 31 ॥
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ ।
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ ॥ 32 ॥
śaṅkhaśabdapraṇādaiśchadundubhīnāṃ cha nissvanaiḥ ।
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm ॥ 33 ॥
dadṛśustēsamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram ।
virājamānaṃvapuṣārathēnātirathantadā ॥ 34 ॥
tēvarthayitvākākutsthaṃrāmēṇapratinanditāḥ ।
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam ॥ 35 ॥
amātyairbrāhmaṇaiśchaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ ।
śriyāviruruchērāmōnakṣatrarivachandramāḥ ॥ 36 ॥
sa purōgāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ ।
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtōyayau ॥ 37 ॥
akṣatañjātarūpaṃ cha gāvaḥkanyāssahadvijāḥ ।
narāmōdakahastāścharāmasyapuratōyayuḥ ॥ 38 ॥
sakhyaṃ cha rāmassugrīvēprabhāvañchānilātmajē ।
vānarāṇāṃ cha tatkarmahyāchachakṣē''thamantriṇām ॥ 39 ॥
śrutvā cha vismayañjagmurayōdhyāpuravāsinaḥ ।
vānarāṇāṃ cha tatakarmarākṣasānāṃ cha tadbalam ॥ 40 ॥
vibhīṣaṇasyasamyōgamāchachakṣē'thamantriṇām ।
dyutimānētadākhyāyarāmōvānarasamyutaḥ ॥ 41 ॥
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayōdhyāmpravivēśasaḥ ।
tatōhyabhyuchChrayanpaurāḥpatākāśchagṛhēgṛhē ॥ 42 ॥
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham ।
athābravīdrājaputrōbharatandharmiṇāṃvaram ॥ 43 ॥
ardhōpahitayāvāchāmadhuraṃraghunandanaḥ ।
piturbhavanamāsādyapraviśya cha mahātmanaḥ ॥ 44 ॥
kausalyāṃ cha sumitrāṃ cha kaikēyīmabhivādya cha ।
yachChamadbhavanaṃśrēṣṭhaṃsāśōkavanikammahat ॥ 45 ॥
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivēdaya ।
tasyatadvachanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ ॥ 46 ॥
hastēgṛhītvāsugrīvampravivēśatamālayam ।
tataḥ sssailapradīpāṃśchaparyaṅkāstaraṇāni cha ॥ 47 ॥
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnēprachōditāḥ ।
uvācha cha mahātējāssugrīvaṃrāghavānujaḥ ॥ 48 ॥
abhiṣēkāyarāmasyadūtānājñāpayaprabhō ।
sauvarṇānvānarēndrāṇāñchaturṇāñchaturōghaṭān ॥ 49 ॥
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān ।
yathāpratyūṣasamayēchaturṇāṃsāgarāmbasām ॥ 50 ॥
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ ।
ēvamuktāmahātmānōvānarāvāraṇōpamāḥ ॥ 51 ॥
utpēturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ ।
jāmbavāṃśchahanūmāṃśchavēgadarśī cha vānaraḥ ॥ 52 ॥
ṛṣabhaśchaivakalaśānjalapūrṇānathānayan ।
nadīśatānāmpañchānāñjalaṅkumbhairupāharan ॥ 53 ॥
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat ।
suṣēṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam ॥ 54 ॥
ṛṣabhōdakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat ।
raktachandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñchanaṅghaṭam ॥ 55 ॥
gavayaḥpaśchimāttōyamājahāramahārṇavāt ।
ratnakumbhēnamahatāśītammārutavikramaḥ ॥ 56 ॥
uttarāchchajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ ।
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ ॥ 57 ॥
tatastairvānaraśrēṣṭhairānītamprēkṣyatajjalam ।
abhiṣēkāyarāmasyaśatrughnassachivaissaha ॥ 58 ॥
purōhitāyaśrēṣṭhāyasuhṛdbhyaśchanyavēdayat ।
tatassaprayatōvṛddhōvasiṣṭhōbrāhmaṇaiḥsaha ॥ 59 ॥
rāmaṃratnamayēpīṭhēsasītaṃsannayavēśayat ।
vasiṣṭhōvāmadēvaśchajābālirathakāśyapaḥ ॥ 60 ॥
kātyāyanōsuyajñaśchagautamōvijayastathā ।
abhyaṣiñchannaravyāghramprasannēnasugandhinā ॥ 61 ॥
salilēnasahasrākṣaṃvasavōvāsavaṃyathā ।
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā ॥ 62 ॥
yōthauśchaivābhyaṣiñchaṃstēsamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ ।
sarvauṣadhīnasaiśchāpidaivatairnabhasisthitaiḥ ॥ 63 ॥
chaturbhirlōkapālaiśchasarvairdēvaiśchasaṅgataiḥ ।
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśōbhitam ॥ 64 ॥
abhiṣiktaḥpurāyēvamanustandīptatējasam ।
tasyānvavāyērājānaḥkramādyēnābhiṣēchitāḥ ॥ 65 ॥
sabhāyāṃhēmakluptāyāṃśōbhitāyāmmahādhanaiḥ ।
ratnairnānāvidhaiśchavachitritāyāṃsuśōbhanaiḥ ॥ 66 ॥
nānāratnamayēpīṭhēkalpayitvāyathāvidhi ।
kirīṭēnatataḥpaśchādvasiṣṭhēnamahātmanā ॥ 67 ॥
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiśchaivasamayōkṣyatarāghavaḥ ।
Chatrantasya cha jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham ॥ 68 ॥
śvētaṃ cha vālavyajanaṃsugrīvōvānarēśvaraḥ ।
aparañchandrasaṅkāśaṃrākṣasēndrōvibhīṣaṇaḥ ॥ 69 ॥
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñchanīṃśatapuṣkarām ।
rāghavāyadadauvāyurvāsavēnaprachōditaḥ ॥ 70 ॥
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiśchavibhūṣitam ।
muktāhārannarēndrāyadadauśakraprachōditaḥ ॥ 71 ॥
prajagurdhēvagandharvānanṛtuśchāpsarōgaṇāḥ ।
abhiṣēkētadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ ॥ 72 ॥
bhūmiḥsasyavatīchaivaphalavantaśchapādapāḥ ।
gandhavanti cha puṣpāṇibabhūvūrāghavōtsavē ॥ 73 ॥
sahasraśatamaśvānāndhēnūnāṃ cha gavāntathā ।
dadauśatavṛṣānpūrvandvijēbhyōmanujarṣabhaḥ ॥ 74 ॥
triṃśatkōṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇēbhyōdadaupunaḥ ।
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi cha rāghavaḥ ॥ 75 ॥
arkaraśmipratīkāśāṅkāñchanīmmaṇivigrahām ।
sugrīvāyasrajandivyāmprāyachChanmanujādhipaḥ ॥ 76 ॥
vaidūryamayachitrē cha maṇiratnavibhūṣitē ।
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadēdadau ॥ 77 ॥
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam ।
sītāyaipradadaurāmaśchandraraśmisamaprabham ॥ 78 ॥
arajēvāsasīdivyēśubhānyābharaṇāni cha ।
avēkṣamāṇāvaidēhīpradadauvāyusūnavē ॥ 79 ॥
avamuchyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī ।
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ cha muhurmuhuḥ ॥ 80 ॥
tāmiṅgitajñassamprēkṣya babhāṣē janakātmajām ।
pradēhisubhagēhāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini ॥ 81 ॥
tējōdhṛtiryaśōdākṣyaṃsāmarthyaṃvinayōnayaḥ ।
pauruṣaṃvikramōbuddhiryasminnētānisarvadā ॥ 82 ॥
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitēkṣaṇā ।
hanūmāṃstēnahārēṇaśuśubhēvānararṣabhaḥ ॥ 83 ॥
chanrāṃśuchayagaurēṇaśvētābhrēṇayathāchalaḥ ।
tōdvividamaindhābhyānnīlāya cha parantapaḥ sarvēvānaravṛddhāśchayēchānyēvānarōttamāḥ ॥ 84 ॥
vāsōbhirbhūṣaṇaiśchaivayathārhampratipūjitāḥ ।
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ ॥ 85 ॥
vibhīṣaṇō'thasugrīvōhanumānjāmbavāṃstathā ॥ 86 ॥
sarvēvānaramukhyāścharāmēṇākliṣṭakarmaṇā ।
yathārhampūjitāḥsarvēkāmairatnaiśchapuṣkalaiḥ ॥ 87 ॥
prahṛṣṭamānasaḥsarvējagmurēvayathāgatam ।
dṛṣṭvāsarvēmahātmānastatastēvānararṣabhāḥ ॥ 88 ॥
visṛṣṭāḥpārthivēndrēṇakiṣkindhāṃsamupāgaman ।
sugrīvōvānaraśrēṣṭhō dṛṣṭavārāmabhiṣēchanam ॥ 89 ॥
pūjitaśchaivarāmēyakiṣkindhāmprāviśatpurīm ।
vibhīṣaṇō'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ ॥ 90 ॥
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ ।
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ ॥ 91 ॥
rāghavaḥparamōdāraśśaśāsaparayāmudā ।
uvāchalakṣmaṇaṃrāmōdharmajñandharmavatsalaḥ ॥ 92 ॥
ātiṣṭhadharmajña mayāsahēmāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalēna ।
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyēdhuramudvahasva ॥ 93 ॥
sarvātmanāparyanunīyamānōyadā na saumitrirupaitiyōgam ।
niyujyamānō'pi cha yauvarājyētatō'bhyaṣiñchadbharatammahātmā ॥ 94 ॥
pauṇḍarīkāśvamēdhābhyāṃvājapēyēnachāsakṛt ।
anyaiśchavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ ॥ 95 ॥
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ ।
śatāśvamēdhānājahrēsadaśvān bhūridakṣiṇān ॥ 96 ॥
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān ।
lakṣmaṇānucharōrāmaḥśaśāsapṛthivīmimām ॥ 97 ॥
rāghavaśchāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam ।
ījēbahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ ॥ 98 ॥
sa paryadēvanvidhavā na cha vyālakṛtambhayam ।
na vyādhijambhayañchāsīdrāmērājyampraśāsati ॥ 99 ॥
nirdasyurabhavallōkōnānarthaṅkaśchidaspṛśat ।
na cha smavṛddhābālānāmprētakāryāṇikurvatē ॥ 100 ॥
sarvammuditamēvāsītsarvōdharmaparō'bhavat ।
rāmamēvānupaśyantōnābhyahiṃsan parasparam ॥ 101 ॥
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ ।
nirāmayāviśōkāścharāmērājyampraśāsati ॥ 102 ॥
rāmōrāmōrāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ ।
rāmabhūtañjagadabhūdrāmērājyampraśāsati ॥ 103 ॥
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ ।
kāmavarṣī cha parjanyassukhasparśaśchamārutaḥ ॥ 104 ॥
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālōbhavivarjitāḥ ।
svakarmasupravartantētuṣṭāssvairēvakarmabhiḥ ॥ 105 ॥
āsanprajādharmaparārāmēśāsatinānṛtāḥ ।
sarvēlakṣaṇasampannāssarvēdharmaparāyaṇāḥ ॥ 106 ॥
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni cha bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmōrājyamakārayat ।
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ cha viyāvaham ॥ 107 ॥
ādikāvyamidañchārṣampurāvālmīkinākṛtam ।
paṭhēdhyaḥśṛṇuyāllōkēnaraḥpāpātpramuchyatē ॥ 108 ॥
putrakāmaśchaputrānvaidhanakāmōdhanāni cha ।
labhatēmanujōlōkēśrutvārāmābhiṣēchanam ॥ 109 ॥
mahīṃvijayatērājāripūṃśchāpyadhitiṣṭhati ।
rāghavēṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇēna cha ॥ 110 ॥
bharatēna cha kaikēyījīvaputrāstathāstriyaḥ ।
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ ॥ 111 ॥
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuśchavindati ।
rāmasyavijayañchaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ ॥ 112 ॥
śṛṇōti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam ।
śraddhadhānōjitakrōdhōdurgāṇyatitaratyasau ॥ 113 ॥
samāgamyapravāsāntēramantēsahabāndhavaiḥ ।
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam ॥ 114 ॥
tēprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt ।
śravaṇēnasurāssarvēprīyantēsampraśṛṇvatām ॥ 115 ॥
vināyakāśchaśāmyantigṛhētiṣṭhantiyasyavai ।
vijayētamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavēt ॥ 116 ॥
striyōrajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān ।
pūjayaṃśchapaṭhaṃśchaivamitihāsampurātanam ॥ 117 ॥
sarvapāpaiḥpramuchyētadīrghamāyuravāpnuyāt ।
praṇamyaśirasānityaṃśrōtavyaṅkṣatriyairdvijāt ॥ 118 ॥
aiśvaryamputralābhāśchabhaviṣyati na saṃśayaḥ ।
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā ॥ 119 ॥
prīyatēsatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ ।
ādidēvōmahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ ॥ 120 ॥
sākṣādrāmōraghuśrēṣṭhaśśēṣōlakṣmaṇauchyatē ।
ēvamētatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ ॥ 121 ॥
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇōḥpravarthatām ।
dēvāśchasarvētuṣyantigrahaṇāchChravaṇāttathā ॥ 122 ॥
rāmāyaṇasyaśravaṇētuṣyantipitassadā ।
bhaktyārāmasyayēchēmāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām ॥ 123 ॥
yēlikhantī ha cha narāstēṣāṃvāsastriviṣṭapē ।
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaśchamukhyāssukhamuttamaṃ cha ।
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnōtisarvāmbhuvichārthasiddham ॥ 124 ॥
āyuṣyamārōgyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ cha ।
śrōtavyamētanniyamēnasadbhirākhyānamōjaskaramṛddhikāmaiḥ ॥ 125 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ॥