śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha prathamassargaḥ ।
tatō rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ ।
iyēṣa padamanvēṣṭuṃ chāraṇācharitē pathi ॥ 1 ॥
duṣkaraṃ niṣpratidvandvaṃ chikīrṣan karma vānaraḥ ।
samudagraśirōgrīvō gavāmpatirivābabhau ॥ 2 ॥
atha vaiḍūryavarṇēṣu śādvalēṣu mahābalaḥ ।
dhīraḥ salilakalpēṣu vichachāra yathāsukham ॥ 3 ॥
dvijān vitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran ।
mṛgāṃścha subahūnnighnan pravṛddha iva kēsarī ॥ 4 ॥
nīlalōhitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ ।
svabhāvavihitaiśchitrairdhātubhiḥ samalaṅkṛtam ॥ 5 ॥
kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparichChadaiḥ ।
yakṣakinnaragandharvairdēvakalpaiścha pannagaiḥ ॥ 6 ॥
sa tasya girivaryasya talē nāgavarāyutē ।
tiṣṭhan kapivarastatra hradē nāga ivābabhau ॥ 7 ॥
sa sūryāya mahēndrāya pavanāya svayambhuvē ।
bhūtēbhyaśchāñjaliṃ kṛtvā chakāra gamanē matim ॥ 8 ॥
añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvan pavanāyātmayōnayē ।
tatō hi vavṛdhē gantuṃ dakṣiṇō dakṣiṇāṃ diśam ॥ 9 ॥
plavaṅgapravarairdṛṣṭaḥ plavanē kṛtaniśchayaḥ ।
vavṛdhē rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu ॥ 10 ॥
niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam ।
bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa charaṇābhyāṃ cha parvatam ॥ 11 ॥
sa chachālāchalaśchāpi muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ ।
tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat ॥ 12 ॥
tēna pādapamuktēna puṣpaughēṇa sugandhinā ।
sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailō babhau puṣpamayō yathā ॥ 13 ॥
tēna chōttamavīryēṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ ।
salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ ॥ 14 ॥
pīḍyamānastu balinā mahēndrastēna parvataḥ ।
rītīrnirvartayāmāsa kāñchanāñjanarājatīḥ ॥ 15 ॥
mumōcha cha śilāḥ śailō viśālāḥ samanaḥśilāḥ ।
madhyamēnārchiṣā juṣṭā dhūmarājīrivānalaḥ ॥ 16 ॥
giriṇā pīḍyamānēna pīḍyamānāni sarvataḥ ।
guhāviṣṭāni bhūtāni vinēdurvikṛtaiḥ svaraiḥ ॥ 17 ॥
sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ ।
pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaśchōpavanāni cha ॥ 18 ॥
śirōbhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ ।
vamantaḥ pāvakaṃ ghōraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ ॥ 19 ॥
tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ ।
jajjvaluḥ pāvakōddīptā bibhiduścha sahasradhā ॥ 20 ॥
yāni chauṣadhajālāni tasmin jātāni parvatē ।
viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śēkuḥ śamituṃ viṣam ॥ 21 ॥
bhidyatē'yaṃ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ ।
trastā vidyādharāstasmādutpētuḥ strī gaṇaiḥ saha ॥ 22 ॥
pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsavabhājanam ।
pātrāṇi cha mahārhāṇi karakāṃścha hiraṇmayān ॥ 23 ॥
lēhyānuchchāvachān bhakṣyān māṃsāni vividhāni cha ।
ārṣabhāṇi cha charmāṇi khaḍagāṃścha kanakatsarūn ॥ 24 ॥
kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulēpanāḥ ।
raktākṣāḥ puṣkarākṣāścha gaganaṃ pratipēdirē ॥ 25 ॥
hāranūpurakēyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ ।
vismitāḥ sasmitāstasthurākāśē ramaṇaiḥ saha ॥ 26 ॥
darśayantō mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ ।
sahitāstasthurākāśē vīkṣāñchakruścha parvatam ॥ 27 ॥
śuśruvuścha tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ।
chāraṇānāṃ cha siddhānāṃ sthitānāṃ vimalē'mbarē ॥ 28 ॥
ēṣa parvatasaṅkāśō hanumān mārutātmajaḥ ।
titīrṣati mahāvēgassamudraṃ makarālayam ॥ 29 ॥
rāmārthaṃ vānarārthaṃ cha chikīrṣan karma duṣkaram ।
samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumichChati ॥ 30 ॥
iti vidyādharāḥ śrutvā vachastēṣāṃ mahātmanām ।
tamapramēyaṃ dadṛśuḥ parvatē vānararṣabham ॥ 31 ॥
dudhuvē cha sa rōmāṇi chakampē chāchalōpamaḥ ।
nanāda sumahānādaṃ sumahāniva tōyadaḥ ॥ 32 ॥
ānupūrvyēṇa vṛttaṃ cha lāṅgūlaṃ lōmabhiśchitam ।
utpatiṣyan vichikṣēpa pakṣirāja ivōragam ॥ 33 ॥
tasya lāṅgūlamāviddhamāttavēgasya pṛṣṭhataḥ ।
dadṛśē garuḍēnēva hriyamāṇō mahōragaḥ ॥ 34 ॥
bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasannibhau ।
sasāda cha kapiḥ kaṭyāṃ charaṇau sañchukōcha cha ॥ 35 ॥
saṃhṛtya cha bhujau śrīmāṃstathaiva cha śirōdharām ।
tējaḥ sattvaṃ tathā vīryamāvivēśa sa vīryavān ॥ 36 ॥
mārgamālōkayandūrādūrdhvaṃ praṇihitēkṣaṇaḥ ।
rurōdha hṛdayē prāṇānākāśamavalōkayan ॥ 37 ॥
padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ ।
nikuñchya karṇau hanumānutpatiṣyan mahābalaḥ ।
vānarān vānaraśrēṣṭha idaṃ vachanamabravīt ॥ 38 ॥
yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ ।
gachChēttadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām ॥ 39 ॥
na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām ।
anēnaiva hi vēgēna gamiṣyāmi surālayam ॥ 40 ॥
yadi vā tridivē sītāṃ na drakṣyāmyakṛtaśramaḥ ।
baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam ॥ 41 ॥
sarvathā kṛtakāryō'hamēṣyāmi saha sītayā ।
ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām ॥ 42 ॥
ēvamuktvā tu hanumānvānarānvānarōttamaḥ ॥ 43 ॥
utpapātātha vēgēna vēgavānavichārayan ।
suparṇamiva chātmānaṃ mēnē sa kapikuñjaraḥ ॥ 44 ॥
samutpatati tasmiṃstu vēgāttē nagarōhiṇaḥ ।
saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpētuḥ samantataḥ ॥ 45 ॥
sa mattakōyaṣṭimakān pādapān puṣpaśālinaḥ ।
udvahannūruvēgēna jagāma vimalē'mbarē ॥ 46 ॥
ūruvēgōddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ ।
prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ ॥ 47 ॥
tamūruvēgōnmathitāḥ sālāśchānyē nagōttamāḥ ।
anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim ॥ 48 ॥
supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ ।
hanumān parvatākārō babhūvādbhutadarśanaḥ ॥ 49 ॥
sāravantō'tha yē vṛkṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi ।
bhayādiva mahēndrasya parvatā varuṇālayē ॥ 50 ॥
sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakōrakaiḥ ।
śuśubhē mēghasaṅkāśaḥ khadyōtairiva parvataḥ ॥ 51 ॥
vimuktāstasya vēgēna muktvā puṣpāṇi tē drumāḥ ।
avaśīryanta salilē nivṛttāḥ suhṛdō yathā ॥ 52 ॥
laghutvēnōpapannaṃ tadvichitraṃ sāgarē'patat ।
drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam ॥ 53 ॥
tārāchitamivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ ।
puṣpaughēṇānubaddhēna nānāvarṇēna vānaraḥ ।
babhau mēgha ivākāśē vidyudgaṇa vibhūṣitaḥ ॥ 54 ॥
tasya vēgasamādhūtaiḥ puṣpaistōyamadṛśyata ॥ 55 ॥
tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram ।
tasyāmbaragatau bāhū dadṛśātē prasāritau ॥ 56 ॥
parvatāgrādviniṣkrāntau pañchāsyāviva pannagau ।
pibanniva babhau chāpi sōrmimālaṃ mahārṇavam ॥ 57 ॥
pipāsuriva chākāśaṃ dadṛśē sa mahākapiḥ ।
tasya vidyutprabhākārē vāyumārgānusāriṇaḥ ॥ 58 ॥
nayanē viprakāśētē parvatasthāvivānalau ।
piṅgē piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍalē ॥ 59 ॥
chakṣuṣī samprākāśētē chandrasūryāvivōditau ।
mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau ॥ 60 ॥
sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tatsūryamaṇḍalam ।
lāṅgūlaṃ cha samāviddhaṃ plavamānasya śōbhatē ॥ 61 ॥
ambarē vāyuputrasya śakradhvaja ivōchChritam ।
lāṅgūlachakrēṇa mahān śukladaṃṣṭrō'nilātmajaḥ ॥ 62 ॥
vyarōchata mahāprājñaḥ parivēṣīva bhāskaraḥ ।
sphigdēśēnābhitāmrēṇa rarāja sa mahākapiḥ ॥ 63 ॥
mahatā dāritēnēva girirgairikadhātunā ।
tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram ॥ 64 ॥
kakṣāntaragatō vāyurjīmūta iva garjati ।
khē yathā nipatatyulkā hyuttarāntādviniḥsṛtā ॥ 65 ॥
dṛśyatē sānubandhā cha tathā sa kapikuñjaraḥ ।
patatpataṅgasaṅkāśō vyāyataḥ śuśubhē kapiḥ ॥ 66 ॥
pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā ।
upariṣṭāchCharīrēṇa Chāyayā chāvagāḍhayā ॥ 67 ॥
sāgarē mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ ।
yaṃ yaṃ dēśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ ।
sa sa tasyōruvēgēna sōnmāda iva lakṣyatē ॥ 68 ॥
sāgarasyōrmijālānāmurasā śailavarṣmaṇām ।
abhighnaṃstu mahāvēgaḥ pupluvē sa mahākapiḥ ॥ 69 ॥
kapivātaścha balavān mēghavātaścha niḥsṛtaḥ ।
sāgaraṃ bhīmanirghōṣaṃ kampayāmāsaturbhṛśam ॥ 70 ॥
vikarṣannūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi ।
pupluvē kapiśārdūlō vikiranniva rōdasī ॥ 71 ॥
mērumandarasaṅkāśānuddhatān sa mahārṇavē ।
atyakrāmanmahāvēgastaraṅgān gaṇayanniva ॥ 72 ॥
tasya vēgasamuddhūtaṃ jalaṃ sajaladaṃ tadā ।
ambarasthaṃ vibabhrāja śāradābhramivātatam ॥ 73 ॥
timinakrajhaṣāḥ kūrmā dṛśyantē vivṛtāstadā ।
vastrāpakarṣaṇēnēva śarīrāṇi śarīriṇām ॥ 74 ॥
plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ ।
vyōmni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇa iti mēnirē ॥ 75 ॥
daśayōjanavistīrṇā triṃśadyōjanamāyatā ।
Chāyā vānarasiṃhasya jalē chārutarābhavat ॥ 76 ॥
śvētābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī ।
tasya sā śuśubhē Chāyā vitatā lavaṇāmbhasi ॥ 77 ॥
śuśubhē sa mahātējā mahākāyō mahākapiḥ ।
vāyumārgē nirālambē pakṣavāniva parvataḥ ॥ 78 ॥
yēnāsau yāti balavān vēgēna kapikuñjaraḥ ।
tēna mārgēṇa sahasā drōṇīkṛta ivārṇavaḥ ॥ 79 ॥
āpātē pakṣisaṅghānāṃ pakṣirāja iva vrajan ।
hanumān mēghajālāni prakarṣan mārutō yathā ॥ 80 ॥
pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni cha ।
kapinākṛṣyamāṇāni mahābhrāṇi chakāśirē ॥ 81 ॥
praviśannabhrajālāni niṣpataṃścha punaḥ punaḥ ।
prachChannaścha prakāśaścha chandramā iva lakṣyatē ॥ 82 ॥
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṅgaṃ tvaritaṃ tadā ।
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi dēvagandharvadānavāḥ ॥ 83 ॥
tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānarōttamam ।
siṣēvē cha tadā vāyū rāmakāryārthasiddhayē ॥ 84 ॥
ṛṣayastuṣṭuvuśchainaṃ plavamānaṃ vihāyasā ।
jaguścha dēvagandharvāḥ praśaṃsantō mahaujasam ॥ 85 ॥
nāgāścha tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ ।
prēkṣya sarvē kapivaraṃ sahasā vigataklamam ॥ 86 ॥
tasmin plavagaśārdūlē plavamānē hanūmati ।
ikṣvākukulamānārthī chintayāmāsa sāgaraḥ ॥ 87 ॥
sāhāyyaṃ vānarēndrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ ।
kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavāchyō vivakṣatām ॥ 88 ॥
ahamikṣvākunāthēna sagarēṇa vivardhitaḥ ।
ikṣvākusachivaśchāyaṃ nāvasīditumarhati ॥ 89 ॥
tathā mayā vidhātavyaṃ viśramēta yathā kapiḥ ॥ 90 ॥
śēṣaṃ cha mayi viśrāntaḥ sukhēnātipatiṣyati ।
iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃsamudra śChannamambhasi ॥ 91 ॥
hiraṇyanābhaṃ mainākamuvācha girisattamam ।
tvamihāsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām ॥ 92 ॥
dēvarājñā giriśrēṣṭha parighaḥ sannivēśitaḥ ।
tvamēṣāṃ jātavīryāṇāṃ punarēvōtpatiṣyatām ॥ 93 ॥
pātālasyāpramēyasya dvāramāvṛtya tiṣṭhasi ।
tiryagūrdhvamadhaśchaiva śaktistē śaila vardhitum ॥ 94 ॥
tasmātsañchōdayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama ।
sa ēṣa kapiśārdūlastvāmuparyēti vīryavān ॥ 95 ॥
hanūmānrāmakāryārthaṃ bhīmakarmā khamāplutaḥ ।
asya sāhyaṃ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ ॥ 96 ॥
mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamāstava ।
kuru sāchivyamasmākaṃ na naḥ kāryamatikramēt ॥ 97 ॥
kartavyamakṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyumudīrayēt ।
salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatvēṣa kapistvayi ॥ 98 ॥
asmākamatithiśchaiva pūjyaścha plavatāṃ varaḥ ।
chāmīkaramahānābha dēvagandharvasēvita ॥ 99 ॥
hanumāṃstvayi viśrāntastataḥ śēṣaṃ gamiṣyati ।
kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ cha maithilyāścha vivāsanam ॥ 100 ॥
śramaṃ cha plavagēndrasya samīkṣyōtthātumarhasi ।
hiraṇyanābhō mainākō niśamya lavaṇāmbhasaḥ ॥ 101 ॥
utpapāta jalāttūrṇaṃ mahādrumalatāyutaḥ ।
sa sāgarajalaṃ bhittvā babhūvābhyutthitastadā ॥ 102 ॥
yathā jaladharaṃ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ ।
sa mahātmā muhūrtēna sarvataḥ salilāvṛtaḥ ॥ 103 ॥
darśayāmāsa śṛṅgāṇi sāgarēṇa niyōjitaḥ ।
ādityōdayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram ।
śātakumbhamayaiḥ śṛṅgaiḥ sakinnaramahōragaiḥ ॥ 104 ॥
taptajāmbūnadaiḥ śṛṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ ॥ 105 ॥
ākāśaṃ śastrasaṅkāśamabhavatkāñchanaprabham ।
jātarūpamayaiḥ śṛṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ ॥ 106 ॥
ādityaśatasaṅkāśaḥ sō'bhavadgirisattamaḥ ।
tamutthitamasaṅgēna hanumānagrataḥ sthitam ॥ 107 ॥
madhyē lavaṇatōyasya vighnō'yamiti niśchitaḥ ।
sa tamuchChrratamatyarthaṃ mahāvēgō mahākapiḥ ॥ 108 ॥
urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ ।
sa tathā pātitastēna kapinā parvatōttamaḥ ॥ 109 ॥
buddhvā tasya kapērvēgaṃ jaharṣa cha nananda cha ।
tamākāśagataṃ vīramākāśē samupasthitaḥ ॥ 110 ॥
prītō hṛṣṭamānā vākyamabravītparvataḥ kapim ।
mānuṣaṃ dhārayan rūpamātmanaḥ śikharē sthitaḥ ॥ 111 ॥
duṣkaraṃ kṛtavānkarma tvamidaṃ vānarōttama ।
nipatya mama śṛṅgēṣu viśramasva yathāsukham ॥ 112 ॥
rāghavasya kulē jātairudadhiḥ parivardhitaḥ ।
sa tvāṃ rāmahitē yuktaṃ pratyarchayati sāgaraḥ ॥ 113 ॥
kṛtē cha pratikartavyamēṣa dharmaḥ sanātanaḥ ।
sō'yaṃ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati ॥ 114 ॥
tvannimittamanēnāhaṃ bahumānātprachōditaḥ ।
tiṣṭha tvaṃ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām ॥ 115 ॥
tava sānuṣu viśrāntaḥ śēṣaṃ prakramatāmiti ।
yōjanānāṃ śataṃ chāpi kapirēṣa samāplutaḥ ॥ 116 ॥
tadidaṃ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṃ bahu ।
tadāsvādya hariśrēṣṭha viśrāntō'nu gamiṣyasi ॥ 117 ॥
asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayāsti vai ।
prakhyātastriṣu lōkēṣu mahāguṇaparigrahaḥ ॥ 118 ॥
vēgavantaḥ plavantō yē plavagā mārutātmaja ।
tēṣāṃ mukhyatamaṃ manyē tvāmahaṃ kapikuñjara ॥ 119 ॥
atithiḥ kila pūjārhaḥ prākṛtō'pi vijānatā ।
dharmaṃ jijñāsamānēna kiṃ punastvādṛśō mahān ॥ 120 ॥
tvaṃ hi dēvavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ ।
putrastasyaiva vēgēna sadṛśaḥ kapikuñjara ॥ 121 ॥
pūjitē tvayi dharmajña pūjāṃ prāpnōti mārutaḥ ।
tasmāttvaṃ pūjanīyō mē śṛṇu chāpyatra kāraṇam ॥ 122 ॥
pūrvaṃ kṛtayugē tāta parvatāḥ pakṣiṇō'bhavan ।
tē hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilavēginaḥ ॥ 123 ॥
tatastēṣu prayātēṣu dēvasaṅghāḥ maharṣibhiḥ ।
bhūtāni cha bhayaṃ jagmustēṣāṃ patanaśaṅkayā ॥ 124 ॥
tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṃ śatakratuḥ ।
pakṣān chichChēda vajrēṇa tatra tatra sahasraśaḥ ॥ 125 ॥
sa māmupāgataḥ kruddhō vajramudyamya dēvarāṭ ।
tatō'haṃ sahasā kṣiptaḥ śvasanēna mahātmanā ॥ 126 ॥
asminlavaṇatōyē cha prakṣiptaḥ plavagōttama ।
guptapakṣasamagraścha tava pitrābhirakṣitaḥ ॥ 127 ॥
tatō'haṃ mānayāmi tvāṃ mānyō hi mama mārutaḥ ।
tvayā mē hyēṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ ॥ 128 ॥
asminnēvaṅgatē kāryē sāgarasya mamaiva cha ।
prītiṃ prītamanāḥ kartuṃ tvamarhasi mahākapē ॥ 129 ॥
śramaṃ mōkṣaya pūjāṃ cha gṛhāṇa kapisattama ।
prītiṃ cha bahumanyasva prītō'smi tava darśanāt ॥ 130 ॥
ēvamuktaḥ kapiśrēṣṭhastaṃ nagōttamamabravīt ।
prītō'smi kṛtamātithyaṃ manyurēṣō'panīyatām ॥ 131 ॥
tvaratē kāryakālō mē ahaśchāpyativartatē ।
pratijñā cha mayā dattā na sthātavyamihāntarē ॥ 132 ॥
ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ ।
jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva ॥ 133 ॥
sa parvatasamudrābhyāṃ bahumānādavēkṣitaḥ ।
pūjitaśchōpapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ ॥ 134 ॥
athōrdhvaṃ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau ।
pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimalē'mbarē ॥ 135 ॥
bhūyaśchōrdhvaṃ gatiṃ prāpya giriṃ tamavalōkayan ।
vāyusūnurnirālambē jagāma vimalē'mbarē ॥ 136 ॥
tad dvitīyaṃ hanumatō dṛṣṭvā karma suduṣkaram ।
praśaśaṃsuḥ surāḥ sarvē siddhāścha paramarṣayaḥ ॥ 137 ॥
dēvatāśchābhavan hṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā ।
kāñchanasya sunābhasya sahasrākṣaścha vāsavaḥ ॥ 138 ॥
uvācha vachanaṃ dhīmān paritōṣātsagadgadam ।
sunābhaṃ parvataśrēṣṭhaṃ svayamēva śachīpatiḥ ॥ 139 ॥
hiraṇyanābha śailēndra parituṣṭō'smi tē bhṛśam ।
abhayaṃ tē prayachChāmi tiṣṭha saumya yathāsukham ॥ 140 ॥
sāhyaṃ kṛtaṃ tē sumahadvikrāntasya hanūmataḥ ।
kramatō yōjanaśataṃ nirbhayasya bhayē sati ॥ 141 ॥
rāmasyaiṣa hitāyaiva yāti dāśarathērhariḥ ।
satkriyāṃ kurvatā tasya tōṣitō'smi dṛḍhaṃ tvayā ॥ 142 ॥
tataḥ praharṣamagamadvipulaṃ parvatōttamaḥ ।
dēvatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum ॥ 143 ॥
sa vai dattavaraḥ śailō babhūvāvasthitastadā ।
hanumāṃścha muhūrtēna vyatichakrāma sāgaram ॥ 144 ॥
tatō dēvāḥ sagandharvāḥ siddhāścha paramarṣayaḥ ।
abruvan sūryasaṅkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram ॥ 145 ॥
ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavatē sāgarōpari ।
hanumānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamāchara ॥ 146 ॥
rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughōraṃ parvatōpamam ।
daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥ samam ॥ 147 ॥
balamichChāmahē jñātuṃ bhūyaśchāsya parākramam ।
tvāṃ vijēṣyatyupāyēna viṣādaṃ vā gamiṣyati ॥ 148 ॥
ēvamuktā tu sā dēvī daivatairabhisatkṛtā ।
samudramadhyē surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ ॥ 149 ॥
vikṛtaṃ cha virūpaṃ cha sarvasya cha bhayāvaham ।
plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyēdamuvācha ha ॥ 150 ॥
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha ।
ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśēdaṃ mamānanam ॥ 151 ॥
ēvamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ ।
prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vachanamabravīt ॥ 152 ॥
rāmō dāśarathirnāma praviṣṭō daṇḍakāvanam ।
lakṣmaṇēna saha bhrātrā vaidēhyā chāpi bhāryayā ॥ 153 ॥
anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ ।
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇēna yaśasvinī ॥ 154 ॥
tasyāḥ sakāśaṃ dūtō'haṃ gamiṣyē rāmaśāsanāt ।
kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini ॥ 155 ॥
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ chākliṣṭakāriṇam ।
āgamiṣyāmi tē vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇōmi tē ॥ 156 ॥
ēvamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī ।
abravīnnātivartēnmāṃ kaśchidēṣa varō mama ॥ 157 ॥
taṃ prayāntaṃ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt ।
balaṃ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ ॥ 158 ॥
praviśya vadanaṃ mē'dya gantavyaṃ vānarōttama ।
vara ēṣa purā dattō mama dhātrēti satvarā ॥ 159 ॥
vyādāya vipulaṃ vaktraṃ sthitā sā mārutēḥ puraḥ ।
ēvamuktaḥ surasayā kruddhō vānarapuṅgavaḥ ॥ 160 ॥
abravītkuru vai vaktraṃ yēna māṃ viṣahiṣyasē ।
ityuktvā surasāṃ kruddhō dhaśayōjanamāyatā ॥ 161 ॥
daśayōjanavistārō babhūva hanumāṃstadā ।
taṃ dṛṣṭvā mēghasaṅkāśaṃ daśayōjanamāyatam ॥ 162 ॥
chakāra surasā chāsyaṃ viṃśadyōjanamāyatam ।
hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyōjanamāyataḥ ॥ 163 ॥
chakāra surasā vaktraṃ chatvāriṃśattathōchChritam ।
babhūva hanumāvanīraḥ pañchāśadyōjanōchChritaḥ ॥ 164 ॥
chakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyōjanamāyatam ।
tathaiva hanumāvanīraḥ saptatīyōjanōchChritaḥ ॥ 165 ॥
chakāra surasā vaktramaśītīyōjanāyatam ।
hanumānachalaprakhyō navatīyōjanōchChritaḥ ॥ 166 ॥
chakāra surasā vaktraṃ śatayōjanamāyataṃ tava sānuṣu viśrāntaḥ śēṣaṃ prakramatāmiti ।
taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān ।
dīrghajihvaṃ surasayā sughōraṃ narakōpamam ॥ 167 ॥
susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ ।
sō'bhipatyāśu tadvaktraṃ niṣpatya cha mahābalaḥ ।
antarikṣē sthitaḥ śrīmānidaṃ vachanamabravīt ॥ 168 ॥
praviṣṭō'smi hi tē vaktraṃ dākṣāyaṇi namō'stu tē ।
gamiṣyē yatra vaidēhī satyaṃ chāsīdvarastava ॥ 169 ॥
taṃ dṛṣṭvā vadanānmuktaṃ chandraṃ rāhumukhādiva ।
abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa vānaram ॥ 170 ॥
arthasiddhyai hariśrēṣṭha gachCha saumya yathāsukham ।
samānayasva vaidēhīṃ rāghavēṇa mahātmanā ॥ 171 ॥
tattṛtīyaṃ hanumatō dṛṣṭvā karma suduṣkaram ।
sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṃsustadā harim ॥ 172 ॥
sa sāgaramanādhṛṣyamabhyētya varuṇālayam ।
jagāmākāśamāviśya vēgēna garuḍōpamaḥ ॥ 173 ॥
sēvitē vāridhārābhiḥ patagaiścha niṣēvitē ।
charitē kaiśikāchāryairairāvataniṣēvitē ॥ 174 ॥
siṃhakuñjaraśārdūlapatagōragavāhanaiḥ ।
vimānaiḥ sampatadbhiścha vimalaiḥ samalaṅkṛtē ॥ 175 ॥
vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśōbhitē ।
kṛtapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkṛtē ॥ 176 ॥
vahatā havyamatyardhaṃ sēvitē chitrabhānunā ।
grahanakṣatrachandrārkatārāgaṇa vibhūṣitē ॥ 177 ॥
maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākulē ।
viviktē vimalē viśvē viśvāvasuniṣēvitē ॥ 178 ॥
dēvarājagajākrāntē chandrasūryapathē śivē ।
vitānē jīvalōkasya vitatē brahmanirmitē ॥ 179 ॥
bahuśaḥ sēvitē vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ ।
jagāma vāyumārgē tu garutmāniva mārutiḥ ॥ 180 ॥
pradṛśyamānaḥ sarvatraḥ hanumānmārutātmajaḥ ।
bhējē'mbaraṃ nirālambaṃ lambapakṣa ivādrirāṭ ॥ 181 ॥
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā siṃhikā nāma rākṣasī ।
manasā chintayāmāsa pravṛddhā kāmarūpiṇī ॥ 182 ॥
adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā ।
idaṃ hi mē mahatsattvaṃ chirasya vaśamāgatam ॥ 183 ॥
iti sañchintya manasā Chāyāmasya samākṣipat ।
Chāyāyāṃ gṛhyamāṇāyāṃ chintayāmāsa vānaraḥ ॥ 184 ॥
samākṣiptō'smi sahasā paṅgūkṛtaparākramaḥ ।
pratilōmēna vātēna mahānauriva sāgarē ॥ 185 ॥
tiryagūrdhvamadhaśchaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ ।
dadarśa sa mahatsattvamutthitaṃ lavaṇāmbhasi ॥ 186 ॥
taddhṛṣṭvā chintayāmāsa mārutirvikṛtānanam ।
kapirājēna kathitaṃ sattvamadbhutadarśanam ॥ 187 ॥
Chāyāgrāhi mahāvīryaṃ tadidaṃ nātra saṃśayaḥ ।
sa tāṃ buddhvārthatattvēna siṃhikāṃ matimānkapiḥ ॥ 188 ॥
vyavardhata mahākāyaḥ prāvṛṣīva valāhakaḥ ।
tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ mahākapēḥ ॥ 189 ॥
vaktraṃ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham ।
ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat ॥ 190 ॥
sa dadarśa tatastasyā vivṛtaṃ sumahanmukham ।
kāyamātraṃ cha mēdhāvī marmāṇi cha mahākapiḥ ॥ 191 ॥
sa tasyā vivṛtē vaktrē vajrasaṃhananaḥ kapiḥ ।
saṅkṣipya muhurātmānaṃ niṣpapāta mahābalaḥ ॥ 192 ॥
āsyē tasyā nimajjantaṃ dadṛśuḥ siddhachāraṇāḥ ।
grasyamānaṃ yathā chandraṃ pūrṇaṃ parvaṇi rāhuṇā ॥ 193 ॥
tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkṛtya vānaraḥ ।
utpapātātha vēgēna manaḥ sampātavikramaḥ ॥ 194 ॥
tāṃ tu dṛṣṭvā cha dhṛtyā cha dākṣiṇyēna nipātya cha ।
sa kapipravarō vēgādvavṛdhē punarātmavān ॥ 195 ॥
hṛtahṛtsā hanumatāpapāta vidhurāmbhasi ।
tāṃ hatāṃ vānarēṇāśu patitāṃ vīkṣya siṃhikām ॥ 196 ॥
bhūtānyākāśachārīṇi tamūchuḥ plavagōttamam ।
bhīmamadya kṛtaṃ karma mahatsattvaṃ tvayā hatam ॥ 197 ॥
sādhayārthamabhiprētamariṣṭaṃ plavatāṃ vara ।
yasya tvētāni chatvāri vānarēndra yathā tava ॥ 198 ॥
dhṛtirdṛṣṭirmatirdākṣyaṃ saḥ karmasu na sīdati ।
sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayōjanaḥ ॥ 199 ॥
jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ ।
prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilōkayan ॥ 200 ॥
yōjanānāṃ śatasyāntē vanarājiṃ dadarśa saḥ ।
dadarśa cha patannēva vividhadrumabhūṣitam ॥ 201 ॥
dvīpaṃ śākhāmṛgaśrēṣṭhō malayōpavanāni cha ।
sāgaraṃ sāgarānūpaṃ sāgarānūpajān drumān ॥ 202 ॥
sāgarasya cha patnīnāṃ mukhyānyapi vilōkayan ।
sa mahāmēghasaṅkāśaṃ samīkṣyātmānamātmavān ॥ 203 ॥
nirundhantamivākāśaṃ chakāra matimān matim ।
kāyavṛddhiṃ pravēgaṃ cha mama dṛṣṭvaiva rākṣasāḥ ॥ 204 ॥
mayi kautūhalaṃ kuryariti mēnē mahākapiḥ ।
tataḥ śarīraṃ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham ॥ 205 ॥
punaḥ prakṛtimāpēdē vītamōha ivātmavān ।
tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakṛtau sthitaḥ ॥ 206 ॥
trīn kramāniva vikramya balivīryaharō hariḥ ।
sa chārunānāvidharūpadhārī paraṃ samāsādya samudratīram ।
parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ samīkṣitātmā samavēkṣitārdhaḥ ॥ 207 ॥
tataḥ sa lambasya girēḥ samṛddhē vichitrakūṭē nipapāta kūṭē ।
sakētakōddālakanālikērē mahādrikūṭapratimō mahātmā ॥ 208 ॥
tatastu samprāpya samudratīraṃ samīkṣya laṅkāṃ girivaryamūrdhni ।
kapistu tasninnipapāta parvatē vidhūya rūpaṃ vyathayanmṛgadvijān ॥ 209 ॥
sa sāgaraṃ dānavapannagāyutaṃ balēna vikramya mahōrmimālinam ।
nipatya tīrē cha mahōdadhēstadā dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva ॥ 210 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē prathamassargaḥ ॥