View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 5.1 Sundara Kanda - Sarga 1

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha prathamassargaḥ ।

tatō rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ ।
iyēṣa padamanvēṣṭuṃ chāraṇācharitē pathi ॥ 1 ॥

duṣkaraṃ niṣpratidvandvaṃ chikīrṣan karma vānaraḥ ।
samudagraśirōgrīvō gavāmpatirivābabhau ॥ 2 ॥

atha vaiḍūryavarṇēṣu śādvalēṣu mahābalaḥ ।
dhīraḥ salilakalpēṣu vichachāra yathāsukham ॥ 3 ॥

dvijān vitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran ।
mṛgāṃścha subahūnnighnan pravṛddha iva kēsarī ॥ 4 ॥

nīlalōhitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ ।
svabhāvavihitaiśchitrairdhātubhiḥ samalaṅkṛtam ॥ 5 ॥

kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparichChadaiḥ ।
yakṣakinnaragandharvairdēvakalpaiścha pannagaiḥ ॥ 6 ॥

sa tasya girivaryasya talē nāgavarāyutē ।
tiṣṭhan kapivarastatra hradē nāga ivābabhau ॥ 7 ॥

sa sūryāya mahēndrāya pavanāya svayambhuvē ।
bhūtēbhyaśchāñjaliṃ kṛtvā chakāra gamanē matim ॥ 8 ॥

añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvan pavanāyātmayōnayē ।
tatō hi vavṛdhē gantuṃ dakṣiṇō dakṣiṇāṃ diśam ॥ 9 ॥

plavaṅgapravarairdṛṣṭaḥ plavanē kṛtaniśchayaḥ ।
vavṛdhē rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu ॥ 10 ॥

niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam ।
bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa charaṇābhyāṃ cha parvatam ॥ 11 ॥

sa chachālāchalaśchāpi muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ ।
tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat ॥ 12 ॥

tēna pādapamuktēna puṣpaughēṇa sugandhinā ।
sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailō babhau puṣpamayō yathā ॥ 13 ॥

tēna chōttamavīryēṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ ।
salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ ॥ 14 ॥

pīḍyamānastu balinā mahēndrastēna parvataḥ ।
rītīrnirvartayāmāsa kāñchanāñjanarājatīḥ ॥ 15 ॥

mumōcha cha śilāḥ śailō viśālāḥ samanaḥśilāḥ ।
madhyamēnārchiṣā juṣṭā dhūmarājīrivānalaḥ ॥ 16 ॥

giriṇā pīḍyamānēna pīḍyamānāni sarvataḥ ।
guhāviṣṭāni bhūtāni vinēdurvikṛtaiḥ svaraiḥ ॥ 17 ॥

sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ ।
pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaśchōpavanāni cha ॥ 18 ॥

śirōbhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ ।
vamantaḥ pāvakaṃ ghōraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ ॥ 19 ॥

tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ ।
jajjvaluḥ pāvakōddīptā bibhiduścha sahasradhā ॥ 20 ॥

yāni chauṣadhajālāni tasmin jātāni parvatē ।
viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śēkuḥ śamituṃ viṣam ॥ 21 ॥

bhidyatē'yaṃ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ ।
trastā vidyādharāstasmādutpētuḥ strī gaṇaiḥ saha ॥ 22 ॥

pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsavabhājanam ।
pātrāṇi cha mahārhāṇi karakāṃścha hiraṇmayān ॥ 23 ॥

lēhyānuchchāvachān bhakṣyān māṃsāni vividhāni cha ।
ārṣabhāṇi cha charmāṇi khaḍagāṃścha kanakatsarūn ॥ 24 ॥

kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulēpanāḥ ।
raktākṣāḥ puṣkarākṣāścha gaganaṃ pratipēdirē ॥ 25 ॥

hāranūpurakēyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ ।
vismitāḥ sasmitāstasthurākāśē ramaṇaiḥ saha ॥ 26 ॥

darśayantō mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ ।
sahitāstasthurākāśē vīkṣāñchakruścha parvatam ॥ 27 ॥

śuśruvuścha tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ।
chāraṇānāṃ cha siddhānāṃ sthitānāṃ vimalē'mbarē ॥ 28 ॥

ēṣa parvatasaṅkāśō hanumān mārutātmajaḥ ।
titīrṣati mahāvēgassamudraṃ makarālayam ॥ 29 ॥

rāmārthaṃ vānarārthaṃ cha chikīrṣan karma duṣkaram ।
samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumichChati ॥ 30 ॥

iti vidyādharāḥ śrutvā vachastēṣāṃ mahātmanām ।
tamapramēyaṃ dadṛśuḥ parvatē vānararṣabham ॥ 31 ॥

dudhuvē cha sa rōmāṇi chakampē chāchalōpamaḥ ।
nanāda sumahānādaṃ sumahāniva tōyadaḥ ॥ 32 ॥

ānupūrvyēṇa vṛttaṃ cha lāṅgūlaṃ lōmabhiśchitam ।
utpatiṣyan vichikṣēpa pakṣirāja ivōragam ॥ 33 ॥

tasya lāṅgūlamāviddhamāttavēgasya pṛṣṭhataḥ ।
dadṛśē garuḍēnēva hriyamāṇō mahōragaḥ ॥ 34 ॥

bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasannibhau ।
sasāda cha kapiḥ kaṭyāṃ charaṇau sañchukōcha cha ॥ 35 ॥

saṃhṛtya cha bhujau śrīmāṃstathaiva cha śirōdharām ।
tējaḥ sattvaṃ tathā vīryamāvivēśa sa vīryavān ॥ 36 ॥

mārgamālōkayandūrādūrdhvaṃ praṇihitēkṣaṇaḥ ।
rurōdha hṛdayē prāṇānākāśamavalōkayan ॥ 37 ॥

padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ ।
nikuñchya karṇau hanumānutpatiṣyan mahābalaḥ ।
vānarān vānaraśrēṣṭha idaṃ vachanamabravīt ॥ 38 ॥

yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ ।
gachChēttadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām ॥ 39 ॥

na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām ।
anēnaiva hi vēgēna gamiṣyāmi surālayam ॥ 40 ॥

yadi vā tridivē sītāṃ na drakṣyāmyakṛtaśramaḥ ।
baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam ॥ 41 ॥

sarvathā kṛtakāryō'hamēṣyāmi saha sītayā ।
ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām ॥ 42 ॥

ēvamuktvā tu hanumānvānarānvānarōttamaḥ ॥ 43 ॥

utpapātātha vēgēna vēgavānavichārayan ।
suparṇamiva chātmānaṃ mēnē sa kapikuñjaraḥ ॥ 44 ॥

samutpatati tasmiṃstu vēgāttē nagarōhiṇaḥ ।
saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpētuḥ samantataḥ ॥ 45 ॥

sa mattakōyaṣṭimakān pādapān puṣpaśālinaḥ ।
udvahannūruvēgēna jagāma vimalē'mbarē ॥ 46 ॥

ūruvēgōddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ ।
prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ ॥ 47 ॥

tamūruvēgōnmathitāḥ sālāśchānyē nagōttamāḥ ।
anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim ॥ 48 ॥

supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ ।
hanumān parvatākārō babhūvādbhutadarśanaḥ ॥ 49 ॥

sāravantō'tha yē vṛkṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi ।
bhayādiva mahēndrasya parvatā varuṇālayē ॥ 50 ॥

sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakōrakaiḥ ।
śuśubhē mēghasaṅkāśaḥ khadyōtairiva parvataḥ ॥ 51 ॥

vimuktāstasya vēgēna muktvā puṣpāṇi tē drumāḥ ।
avaśīryanta salilē nivṛttāḥ suhṛdō yathā ॥ 52 ॥

laghutvēnōpapannaṃ tadvichitraṃ sāgarē'patat ।
drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam ॥ 53 ॥

tārāchitamivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ ।
puṣpaughēṇānubaddhēna nānāvarṇēna vānaraḥ ।
babhau mēgha ivākāśē vidyudgaṇa vibhūṣitaḥ ॥ 54 ॥

tasya vēgasamādhūtaiḥ puṣpaistōyamadṛśyata ॥ 55 ॥

tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram ।
tasyāmbaragatau bāhū dadṛśātē prasāritau ॥ 56 ॥

parvatāgrādviniṣkrāntau pañchāsyāviva pannagau ।
pibanniva babhau chāpi sōrmimālaṃ mahārṇavam ॥ 57 ॥

pipāsuriva chākāśaṃ dadṛśē sa mahākapiḥ ।
tasya vidyutprabhākārē vāyumārgānusāriṇaḥ ॥ 58 ॥

nayanē viprakāśētē parvatasthāvivānalau ।
piṅgē piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍalē ॥ 59 ॥

chakṣuṣī samprākāśētē chandrasūryāvivōditau ।
mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau ॥ 60 ॥

sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tatsūryamaṇḍalam ।
lāṅgūlaṃ cha samāviddhaṃ plavamānasya śōbhatē ॥ 61 ॥

ambarē vāyuputrasya śakradhvaja ivōchChritam ।
lāṅgūlachakrēṇa mahān śukladaṃṣṭrō'nilātmajaḥ ॥ 62 ॥

vyarōchata mahāprājñaḥ parivēṣīva bhāskaraḥ ।
sphigdēśēnābhitāmrēṇa rarāja sa mahākapiḥ ॥ 63 ॥

mahatā dāritēnēva girirgairikadhātunā ।
tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram ॥ 64 ॥

kakṣāntaragatō vāyurjīmūta iva garjati ।
khē yathā nipatatyulkā hyuttarāntādviniḥsṛtā ॥ 65 ॥

dṛśyatē sānubandhā cha tathā sa kapikuñjaraḥ ।
patatpataṅgasaṅkāśō vyāyataḥ śuśubhē kapiḥ ॥ 66 ॥

pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā ।
upariṣṭāchCharīrēṇa Chāyayā chāvagāḍhayā ॥ 67 ॥

sāgarē mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ ।
yaṃ yaṃ dēśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ ।
sa sa tasyōruvēgēna sōnmāda iva lakṣyatē ॥ 68 ॥

sāgarasyōrmijālānāmurasā śailavarṣmaṇām ।
abhighnaṃstu mahāvēgaḥ pupluvē sa mahākapiḥ ॥ 69 ॥

kapivātaścha balavān mēghavātaścha niḥsṛtaḥ ।
sāgaraṃ bhīmanirghōṣaṃ kampayāmāsaturbhṛśam ॥ 70 ॥

vikarṣannūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi ।
pupluvē kapiśārdūlō vikiranniva rōdasī ॥ 71 ॥

mērumandarasaṅkāśānuddhatān sa mahārṇavē ।
atyakrāmanmahāvēgastaraṅgān gaṇayanniva ॥ 72 ॥

tasya vēgasamuddhūtaṃ jalaṃ sajaladaṃ tadā ।
ambarasthaṃ vibabhrāja śāradābhramivātatam ॥ 73 ॥

timinakrajhaṣāḥ kūrmā dṛśyantē vivṛtāstadā ।
vastrāpakarṣaṇēnēva śarīrāṇi śarīriṇām ॥ 74 ॥

plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ ।
vyōmni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇa iti mēnirē ॥ 75 ॥

daśayōjanavistīrṇā triṃśadyōjanamāyatā ।
Chāyā vānarasiṃhasya jalē chārutarābhavat ॥ 76 ॥

śvētābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī ।
tasya sā śuśubhē Chāyā vitatā lavaṇāmbhasi ॥ 77 ॥

śuśubhē sa mahātējā mahākāyō mahākapiḥ ।
vāyumārgē nirālambē pakṣavāniva parvataḥ ॥ 78 ॥

yēnāsau yāti balavān vēgēna kapikuñjaraḥ ।
tēna mārgēṇa sahasā drōṇīkṛta ivārṇavaḥ ॥ 79 ॥

āpātē pakṣisaṅghānāṃ pakṣirāja iva vrajan ।
hanumān mēghajālāni prakarṣan mārutō yathā ॥ 80 ॥

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni cha ।
kapinākṛṣyamāṇāni mahābhrāṇi chakāśirē ॥ 81 ॥

praviśannabhrajālāni niṣpataṃścha punaḥ punaḥ ।
prachChannaścha prakāśaścha chandramā iva lakṣyatē ॥ 82 ॥

plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṅgaṃ tvaritaṃ tadā ।
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi dēvagandharvadānavāḥ ॥ 83 ॥

tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānarōttamam ।
siṣēvē cha tadā vāyū rāmakāryārthasiddhayē ॥ 84 ॥

ṛṣayastuṣṭuvuśchainaṃ plavamānaṃ vihāyasā ।
jaguścha dēvagandharvāḥ praśaṃsantō mahaujasam ॥ 85 ॥

nāgāścha tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ ।
prēkṣya sarvē kapivaraṃ sahasā vigataklamam ॥ 86 ॥

tasmin plavagaśārdūlē plavamānē hanūmati ।
ikṣvākukulamānārthī chintayāmāsa sāgaraḥ ॥ 87 ॥

sāhāyyaṃ vānarēndrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ ।
kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavāchyō vivakṣatām ॥ 88 ॥

ahamikṣvākunāthēna sagarēṇa vivardhitaḥ ।
ikṣvākusachivaśchāyaṃ nāvasīditumarhati ॥ 89 ॥

tathā mayā vidhātavyaṃ viśramēta yathā kapiḥ ॥ 90 ॥

śēṣaṃ cha mayi viśrāntaḥ sukhēnātipatiṣyati ।
iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃsamudra śChannamambhasi ॥ 91 ॥

hiraṇyanābhaṃ mainākamuvācha girisattamam ।
tvamihāsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām ॥ 92 ॥

dēvarājñā giriśrēṣṭha parighaḥ sannivēśitaḥ ।
tvamēṣāṃ jātavīryāṇāṃ punarēvōtpatiṣyatām ॥ 93 ॥

pātālasyāpramēyasya dvāramāvṛtya tiṣṭhasi ।
tiryagūrdhvamadhaśchaiva śaktistē śaila vardhitum ॥ 94 ॥

tasmātsañchōdayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama ।
sa ēṣa kapiśārdūlastvāmuparyēti vīryavān ॥ 95 ॥

hanūmānrāmakāryārthaṃ bhīmakarmā khamāplutaḥ ।
asya sāhyaṃ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ ॥ 96 ॥

mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamāstava ।
kuru sāchivyamasmākaṃ na naḥ kāryamatikramēt ॥ 97 ॥

kartavyamakṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyumudīrayēt ।
salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatvēṣa kapistvayi ॥ 98 ॥

asmākamatithiśchaiva pūjyaścha plavatāṃ varaḥ ।
chāmīkaramahānābha dēvagandharvasēvita ॥ 99 ॥

hanumāṃstvayi viśrāntastataḥ śēṣaṃ gamiṣyati ।
kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ cha maithilyāścha vivāsanam ॥ 100 ॥

śramaṃ cha plavagēndrasya samīkṣyōtthātumarhasi ।
hiraṇyanābhō mainākō niśamya lavaṇāmbhasaḥ ॥ 101 ॥

utpapāta jalāttūrṇaṃ mahādrumalatāyutaḥ ।
sa sāgarajalaṃ bhittvā babhūvābhyutthitastadā ॥ 102 ॥

yathā jaladharaṃ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ ।
sa mahātmā muhūrtēna sarvataḥ salilāvṛtaḥ ॥ 103 ॥

darśayāmāsa śṛṅgāṇi sāgarēṇa niyōjitaḥ ।
ādityōdayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram ।
śātakumbhamayaiḥ śṛṅgaiḥ sakinnaramahōragaiḥ ॥ 104 ॥

taptajāmbūnadaiḥ śṛṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ ॥ 105 ॥

ākāśaṃ śastrasaṅkāśamabhavatkāñchanaprabham ।
jātarūpamayaiḥ śṛṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ ॥ 106 ॥

ādityaśatasaṅkāśaḥ sō'bhavadgirisattamaḥ ।
tamutthitamasaṅgēna hanumānagrataḥ sthitam ॥ 107 ॥

madhyē lavaṇatōyasya vighnō'yamiti niśchitaḥ ।
sa tamuchChrratamatyarthaṃ mahāvēgō mahākapiḥ ॥ 108 ॥

urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ ।
sa tathā pātitastēna kapinā parvatōttamaḥ ॥ 109 ॥

buddhvā tasya kapērvēgaṃ jaharṣa cha nananda cha ।
tamākāśagataṃ vīramākāśē samupasthitaḥ ॥ 110 ॥

prītō hṛṣṭamānā vākyamabravītparvataḥ kapim ।
mānuṣaṃ dhārayan rūpamātmanaḥ śikharē sthitaḥ ॥ 111 ॥

duṣkaraṃ kṛtavānkarma tvamidaṃ vānarōttama ।
nipatya mama śṛṅgēṣu viśramasva yathāsukham ॥ 112 ॥

rāghavasya kulē jātairudadhiḥ parivardhitaḥ ।
sa tvāṃ rāmahitē yuktaṃ pratyarchayati sāgaraḥ ॥ 113 ॥

kṛtē cha pratikartavyamēṣa dharmaḥ sanātanaḥ ।
sō'yaṃ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati ॥ 114 ॥

tvannimittamanēnāhaṃ bahumānātprachōditaḥ ।
tiṣṭha tvaṃ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām ॥ 115 ॥

tava sānuṣu viśrāntaḥ śēṣaṃ prakramatāmiti ।
yōjanānāṃ śataṃ chāpi kapirēṣa samāplutaḥ ॥ 116 ॥

tadidaṃ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṃ bahu ।
tadāsvādya hariśrēṣṭha viśrāntō'nu gamiṣyasi ॥ 117 ॥

asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayāsti vai ।
prakhyātastriṣu lōkēṣu mahāguṇaparigrahaḥ ॥ 118 ॥

vēgavantaḥ plavantō yē plavagā mārutātmaja ।
tēṣāṃ mukhyatamaṃ manyē tvāmahaṃ kapikuñjara ॥ 119 ॥

atithiḥ kila pūjārhaḥ prākṛtō'pi vijānatā ।
dharmaṃ jijñāsamānēna kiṃ punastvādṛśō mahān ॥ 120 ॥

tvaṃ hi dēvavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ ।
putrastasyaiva vēgēna sadṛśaḥ kapikuñjara ॥ 121 ॥

pūjitē tvayi dharmajña pūjāṃ prāpnōti mārutaḥ ।
tasmāttvaṃ pūjanīyō mē śṛṇu chāpyatra kāraṇam ॥ 122 ॥

pūrvaṃ kṛtayugē tāta parvatāḥ pakṣiṇō'bhavan ।
tē hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilavēginaḥ ॥ 123 ॥

tatastēṣu prayātēṣu dēvasaṅghāḥ maharṣibhiḥ ।
bhūtāni cha bhayaṃ jagmustēṣāṃ patanaśaṅkayā ॥ 124 ॥

tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṃ śatakratuḥ ।
pakṣān chichChēda vajrēṇa tatra tatra sahasraśaḥ ॥ 125 ॥

sa māmupāgataḥ kruddhō vajramudyamya dēvarāṭ ।
tatō'haṃ sahasā kṣiptaḥ śvasanēna mahātmanā ॥ 126 ॥

asminlavaṇatōyē cha prakṣiptaḥ plavagōttama ।
guptapakṣasamagraścha tava pitrābhirakṣitaḥ ॥ 127 ॥

tatō'haṃ mānayāmi tvāṃ mānyō hi mama mārutaḥ ।
tvayā mē hyēṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ ॥ 128 ॥

asminnēvaṅgatē kāryē sāgarasya mamaiva cha ।
prītiṃ prītamanāḥ kartuṃ tvamarhasi mahākapē ॥ 129 ॥

śramaṃ mōkṣaya pūjāṃ cha gṛhāṇa kapisattama ।
prītiṃ cha bahumanyasva prītō'smi tava darśanāt ॥ 130 ॥

ēvamuktaḥ kapiśrēṣṭhastaṃ nagōttamamabravīt ।
prītō'smi kṛtamātithyaṃ manyurēṣō'panīyatām ॥ 131 ॥

tvaratē kāryakālō mē ahaśchāpyativartatē ।
pratijñā cha mayā dattā na sthātavyamihāntarē ॥ 132 ॥

ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ ।
jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva ॥ 133 ॥

sa parvatasamudrābhyāṃ bahumānādavēkṣitaḥ ।
pūjitaśchōpapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ ॥ 134 ॥

athōrdhvaṃ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau ।
pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimalē'mbarē ॥ 135 ॥

bhūyaśchōrdhvaṃ gatiṃ prāpya giriṃ tamavalōkayan ।
vāyusūnurnirālambē jagāma vimalē'mbarē ॥ 136 ॥

tad dvitīyaṃ hanumatō dṛṣṭvā karma suduṣkaram ।
praśaśaṃsuḥ surāḥ sarvē siddhāścha paramarṣayaḥ ॥ 137 ॥

dēvatāśchābhavan hṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā ।
kāñchanasya sunābhasya sahasrākṣaścha vāsavaḥ ॥ 138 ॥

uvācha vachanaṃ dhīmān paritōṣātsagadgadam ।
sunābhaṃ parvataśrēṣṭhaṃ svayamēva śachīpatiḥ ॥ 139 ॥

hiraṇyanābha śailēndra parituṣṭō'smi tē bhṛśam ।
abhayaṃ tē prayachChāmi tiṣṭha saumya yathāsukham ॥ 140 ॥

sāhyaṃ kṛtaṃ tē sumahadvikrāntasya hanūmataḥ ।
kramatō yōjanaśataṃ nirbhayasya bhayē sati ॥ 141 ॥

rāmasyaiṣa hitāyaiva yāti dāśarathērhariḥ ।
satkriyāṃ kurvatā tasya tōṣitō'smi dṛḍhaṃ tvayā ॥ 142 ॥

tataḥ praharṣamagamadvipulaṃ parvatōttamaḥ ।
dēvatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum ॥ 143 ॥

sa vai dattavaraḥ śailō babhūvāvasthitastadā ।
hanumāṃścha muhūrtēna vyatichakrāma sāgaram ॥ 144 ॥

tatō dēvāḥ sagandharvāḥ siddhāścha paramarṣayaḥ ।
abruvan sūryasaṅkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram ॥ 145 ॥

ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavatē sāgarōpari ।
hanumānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamāchara ॥ 146 ॥

rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughōraṃ parvatōpamam ।
daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥ samam ॥ 147 ॥

balamichChāmahē jñātuṃ bhūyaśchāsya parākramam ।
tvāṃ vijēṣyatyupāyēna viṣādaṃ vā gamiṣyati ॥ 148 ॥

ēvamuktā tu sā dēvī daivatairabhisatkṛtā ।
samudramadhyē surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ ॥ 149 ॥

vikṛtaṃ cha virūpaṃ cha sarvasya cha bhayāvaham ।
plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyēdamuvācha ha ॥ 150 ॥

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha ।
ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśēdaṃ mamānanam ॥ 151 ॥

ēvamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ ।
prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vachanamabravīt ॥ 152 ॥

rāmō dāśarathirnāma praviṣṭō daṇḍakāvanam ।
lakṣmaṇēna saha bhrātrā vaidēhyā chāpi bhāryayā ॥ 153 ॥

anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ ।
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇēna yaśasvinī ॥ 154 ॥

tasyāḥ sakāśaṃ dūtō'haṃ gamiṣyē rāmaśāsanāt ।
kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini ॥ 155 ॥

athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ chākliṣṭakāriṇam ।
āgamiṣyāmi tē vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇōmi tē ॥ 156 ॥

ēvamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī ।
abravīnnātivartēnmāṃ kaśchidēṣa varō mama ॥ 157 ॥

taṃ prayāntaṃ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt ।
balaṃ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ ॥ 158 ॥

praviśya vadanaṃ mē'dya gantavyaṃ vānarōttama ।
vara ēṣa purā dattō mama dhātrēti satvarā ॥ 159 ॥

vyādāya vipulaṃ vaktraṃ sthitā sā mārutēḥ puraḥ ।
ēvamuktaḥ surasayā kruddhō vānarapuṅgavaḥ ॥ 160 ॥

abravītkuru vai vaktraṃ yēna māṃ viṣahiṣyasē ।
ityuktvā surasāṃ kruddhō dhaśayōjanamāyatā ॥ 161 ॥

daśayōjanavistārō babhūva hanumāṃstadā ।
taṃ dṛṣṭvā mēghasaṅkāśaṃ daśayōjanamāyatam ॥ 162 ॥

chakāra surasā chāsyaṃ viṃśadyōjanamāyatam ।
hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyōjanamāyataḥ ॥ 163 ॥

chakāra surasā vaktraṃ chatvāriṃśattathōchChritam ।
babhūva hanumāvanīraḥ pañchāśadyōjanōchChritaḥ ॥ 164 ॥

chakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyōjanamāyatam ।
tathaiva hanumāvanīraḥ saptatīyōjanōchChritaḥ ॥ 165 ॥

chakāra surasā vaktramaśītīyōjanāyatam ।
hanumānachalaprakhyō navatīyōjanōchChritaḥ ॥ 166 ॥

chakāra surasā vaktraṃ śatayōjanamāyataṃ tava sānuṣu viśrāntaḥ śēṣaṃ prakramatāmiti ।
taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān ।
dīrghajihvaṃ surasayā sughōraṃ narakōpamam ॥ 167 ॥

susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ ।
sō'bhipatyāśu tadvaktraṃ niṣpatya cha mahābalaḥ ।
antarikṣē sthitaḥ śrīmānidaṃ vachanamabravīt ॥ 168 ॥

praviṣṭō'smi hi tē vaktraṃ dākṣāyaṇi namō'stu tē ।
gamiṣyē yatra vaidēhī satyaṃ chāsīdvarastava ॥ 169 ॥

taṃ dṛṣṭvā vadanānmuktaṃ chandraṃ rāhumukhādiva ।
abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa vānaram ॥ 170 ॥

arthasiddhyai hariśrēṣṭha gachCha saumya yathāsukham ।
samānayasva vaidēhīṃ rāghavēṇa mahātmanā ॥ 171 ॥

tattṛtīyaṃ hanumatō dṛṣṭvā karma suduṣkaram ।
sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṃsustadā harim ॥ 172 ॥

sa sāgaramanādhṛṣyamabhyētya varuṇālayam ।
jagāmākāśamāviśya vēgēna garuḍōpamaḥ ॥ 173 ॥

sēvitē vāridhārābhiḥ patagaiścha niṣēvitē ।
charitē kaiśikāchāryairairāvataniṣēvitē ॥ 174 ॥

siṃhakuñjaraśārdūlapatagōragavāhanaiḥ ।
vimānaiḥ sampatadbhiścha vimalaiḥ samalaṅkṛtē ॥ 175 ॥

vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśōbhitē ।
kṛtapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkṛtē ॥ 176 ॥

vahatā havyamatyardhaṃ sēvitē chitrabhānunā ।
grahanakṣatrachandrārkatārāgaṇa vibhūṣitē ॥ 177 ॥

maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākulē ।
viviktē vimalē viśvē viśvāvasuniṣēvitē ॥ 178 ॥

dēvarājagajākrāntē chandrasūryapathē śivē ।
vitānē jīvalōkasya vitatē brahmanirmitē ॥ 179 ॥

bahuśaḥ sēvitē vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ ।
jagāma vāyumārgē tu garutmāniva mārutiḥ ॥ 180 ॥

pradṛśyamānaḥ sarvatraḥ hanumānmārutātmajaḥ ।
bhējē'mbaraṃ nirālambaṃ lambapakṣa ivādrirāṭ ॥ 181 ॥

plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā siṃhikā nāma rākṣasī ।
manasā chintayāmāsa pravṛddhā kāmarūpiṇī ॥ 182 ॥

adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā ।
idaṃ hi mē mahatsattvaṃ chirasya vaśamāgatam ॥ 183 ॥

iti sañchintya manasā Chāyāmasya samākṣipat ।
Chāyāyāṃ gṛhyamāṇāyāṃ chintayāmāsa vānaraḥ ॥ 184 ॥

samākṣiptō'smi sahasā paṅgūkṛtaparākramaḥ ।
pratilōmēna vātēna mahānauriva sāgarē ॥ 185 ॥

tiryagūrdhvamadhaśchaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ ।
dadarśa sa mahatsattvamutthitaṃ lavaṇāmbhasi ॥ 186 ॥

taddhṛṣṭvā chintayāmāsa mārutirvikṛtānanam ।
kapirājēna kathitaṃ sattvamadbhutadarśanam ॥ 187 ॥

Chāyāgrāhi mahāvīryaṃ tadidaṃ nātra saṃśayaḥ ।
sa tāṃ buddhvārthatattvēna siṃhikāṃ matimānkapiḥ ॥ 188 ॥

vyavardhata mahākāyaḥ prāvṛṣīva valāhakaḥ ।
tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ mahākapēḥ ॥ 189 ॥

vaktraṃ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham ।
ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat ॥ 190 ॥

sa dadarśa tatastasyā vivṛtaṃ sumahanmukham ।
kāyamātraṃ cha mēdhāvī marmāṇi cha mahākapiḥ ॥ 191 ॥

sa tasyā vivṛtē vaktrē vajrasaṃhananaḥ kapiḥ ।
saṅkṣipya muhurātmānaṃ niṣpapāta mahābalaḥ ॥ 192 ॥

āsyē tasyā nimajjantaṃ dadṛśuḥ siddhachāraṇāḥ ।
grasyamānaṃ yathā chandraṃ pūrṇaṃ parvaṇi rāhuṇā ॥ 193 ॥

tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkṛtya vānaraḥ ।
utpapātātha vēgēna manaḥ sampātavikramaḥ ॥ 194 ॥

tāṃ tu dṛṣṭvā cha dhṛtyā cha dākṣiṇyēna nipātya cha ।
sa kapipravarō vēgādvavṛdhē punarātmavān ॥ 195 ॥

hṛtahṛtsā hanumatāpapāta vidhurāmbhasi ।
tāṃ hatāṃ vānarēṇāśu patitāṃ vīkṣya siṃhikām ॥ 196 ॥

bhūtānyākāśachārīṇi tamūchuḥ plavagōttamam ।
bhīmamadya kṛtaṃ karma mahatsattvaṃ tvayā hatam ॥ 197 ॥

sādhayārthamabhiprētamariṣṭaṃ plavatāṃ vara ।
yasya tvētāni chatvāri vānarēndra yathā tava ॥ 198 ॥

dhṛtirdṛṣṭirmatirdākṣyaṃ saḥ karmasu na sīdati ।
sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayōjanaḥ ॥ 199 ॥

jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ ।
prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilōkayan ॥ 200 ॥

yōjanānāṃ śatasyāntē vanarājiṃ dadarśa saḥ ।
dadarśa cha patannēva vividhadrumabhūṣitam ॥ 201 ॥

dvīpaṃ śākhāmṛgaśrēṣṭhō malayōpavanāni cha ।
sāgaraṃ sāgarānūpaṃ sāgarānūpajān drumān ॥ 202 ॥

sāgarasya cha patnīnāṃ mukhyānyapi vilōkayan ।
sa mahāmēghasaṅkāśaṃ samīkṣyātmānamātmavān ॥ 203 ॥

nirundhantamivākāśaṃ chakāra matimān matim ।
kāyavṛddhiṃ pravēgaṃ cha mama dṛṣṭvaiva rākṣasāḥ ॥ 204 ॥

mayi kautūhalaṃ kuryariti mēnē mahākapiḥ ।
tataḥ śarīraṃ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham ॥ 205 ॥

punaḥ prakṛtimāpēdē vītamōha ivātmavān ।
tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakṛtau sthitaḥ ॥ 206 ॥

trīn kramāniva vikramya balivīryaharō hariḥ ।
sa chārunānāvidharūpadhārī paraṃ samāsādya samudratīram ।
parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ samīkṣitātmā samavēkṣitārdhaḥ ॥ 207 ॥

tataḥ sa lambasya girēḥ samṛddhē vichitrakūṭē nipapāta kūṭē ।
sakētakōddālakanālikērē mahādrikūṭapratimō mahātmā ॥ 208 ॥

tatastu samprāpya samudratīraṃ samīkṣya laṅkāṃ girivaryamūrdhni ।
kapistu tasninnipapāta parvatē vidhūya rūpaṃ vyathayanmṛgadvijān ॥ 209 ॥

sa sāgaraṃ dānavapannagāyutaṃ balēna vikramya mahōrmimālinam ।
nipatya tīrē cha mahōdadhēstadā dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva ॥ 210 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē prathamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: