śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha saptachatvāriṃśassargaḥ ।
sēnāpatīnpañcha sa tu pramāpitān hanūmatā sānucharānsavāhanān ।
samīkṣya rājā samarōddhatōnmukhaṃ kumāramakṣaṃ prasamaikṣatāgrataḥ ॥ 1 ॥
sa tasya dṛṣṭyarpaṇasamprachōditaḥ pratāpavānkāñchanachitrakārmukaḥ ।
samutpapātātha sadasyudīritō dvijātimukhyairhaviṣēva pāvakaḥ ॥ 2 ॥
tatō mahadbāladivākaraprabhaṃ prataptajāmbūnadajālasantatam ।
rathaṃ samāsthāya yayau sa vīryavānmahāhariṃ taṃ prati nairṛtarṣabhaḥ ॥ 3 ॥
tatastapassaṅgrahasañchayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśōbhitam ।
patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manōjavāṣṭāśvavaraiḥ suyōjitam ॥ 4 ॥
surāsurādhṛṣyamasaṅgachāriṇaṃ raviprabhaṃ vyōmacharaṃ samāhitam ।
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṃ yathākramāvēśitaśaktitōmaram ॥ 5 ॥
virājamānaṃ pratipūrṇavastunā sahēmadāmnā śaśisūryavarchasā ।
divākarābhaṃ rathamāsthitastatassa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ ॥ 6 ॥
sa pūrayankhaṃ cha mahīṃ cha sāchalāṃ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ ।
balaissamētaissahi tōraṇasthitaṃ samarthamāsīnamupāgamatkapim ॥ 7 ॥
sa taṃ samāsādya hariṃ harīkṣaṇō yugāntakālāgnimiva prajākṣayē ।
avasthitaṃ vismitajātasambhrama ssamaikṣatākṣō bahumānachakṣuṣā ॥ 8 ॥
sa tasya vēgaṃ cha kapērmahātmanaḥ parākramaṃ chāriṣu pārthivātmajaḥ ।
vichārayansvaṃ cha balaṃ mahābalō himakṣayē sūrya ivābhivardhatē ॥ 9 ॥
sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṃ sthiraṃ sthirassamyati durnivāraṇam ।
samāhitātmā hanumantamāhavē prachōdayāmāsa śaraistribhi śśitaiḥ ॥ 10 ॥
tataḥ kapiṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ jitaśramaṃ śatruparājayōrjitam ।
avaikṣatākṣassamudīrṇamānasassabāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ ॥ 11 ॥
sa hēmaniṣkāṅgadachārukuṇḍala ssamāsasādā'śuparākramaḥ kapim ।
tayōrbabhūvāpratimassamāgama ssurāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ ॥ 12 ॥
rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumā nvanau na vāyuḥ prachāchala chāchalaḥ ।
kapēḥ kumārasya cha vīkṣya saṃyugaṃ nanāda cha dyaurudadhiścha chukṣubhē ॥ 13 ॥
tatassa vīrassumukhān patatriṇassuvarṇapuṅkhānsaviṣānivōragān ।
samādhisamyōgavimōkṣatattvavichCharānatha trīnkapimūrdhnyapātayat ॥ 14 ॥
sa tai śśarairmūrdhni samaṃ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalōchanaḥ ।
navōditādityanibha śśarāṃśumān vyarājatāditya ivāṃśumālikaḥ ॥ 15 ॥
tatassa piṅgādhipamantrisattamaḥ samīkṣya taṃ rājavarātmajaṃ raṇē ।
udagrachitrāyudhachitrakārmukaṃ jaharṣa chāpūryata chāhavōnmukhaḥ ॥ 16 ॥
sa mandarāgrastha ivāṃśumālikō vivṛddhakōpō balavīryasaṃyutaḥ ।
kumāramakṣaṃ sabalaṃ savāhanaṃ dadāha nētrāgnimarīchibhistadā ॥ 17 ॥
tatassa bāṇāsanachitrakārmuka śśarapravarṣō yudhi rākṣasāmbudaḥ ।
śarānmumōchāśu harīśvarāchalē valāhakō vṛṣṭimivāchalōttamē ॥ 18 ॥
tataḥ kapistaṃ raṇachaṇḍavikramaṃ vivṛddhatējōbalavīryasaṃyutam ।
kumāramakṣaṃ prasamīkṣya saṃyugē nanāda harṣād ghanatulyavikramam ॥ 19 ॥
sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajōpamēkṣaṇaḥ ।
samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇē gajō mahākūpamivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ ॥ 20 ॥
sa tēna bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiśchakāra nādaṃ ghananādanissvanaḥ ।
samutpapātāśu nabhassa mārutirbhujōruvikṣēpaṇaghōradarśanaḥ ॥ 21 ॥
samutpatantaṃ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān ।
rathī rathiśrēṣṭhatamaḥ kiranśaraiḥ payōdharaśśailamivāśmavṛṣṭibhiḥ ॥ 22 ॥
sa tānśarāṃstasya harirvimōkṣayaṃśchachāra vīraḥ pathi vāyusēvitē ।
śarāntarē mārutavadviniṣpatanmanōjavassaṃyati chaṇḍavikramaḥ ॥ 23 ॥
tamāttabāṇāsanamāhavōnmukhaṃ khamāstṛṇantaṃ viśikhaiśśarōttamaiḥ ।
avaikṣatākṣaṃ bahumānachakṣuṣā jagāma chintāṃ cha sa mārutātmajaḥ ॥ 24 ॥
tataśśarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīrēṇa mahātmanā nadan ।
mahābhujaḥ karmaviśēṣatattvavi dvichintayāmāsa raṇē parākramam ॥ 25 ॥
abālavadbāladivākaraprabhaḥ karōtyayaṃ karma mahanmahābalaḥ ।
na chāsya sarvāhavakarmaśōbhinaḥ pramāpaṇē mē matiratra jāyatē ॥ 26 ॥
ayaṃ mahātmā cha mahāṃścha vīryata ssamāhitaśchātisahaścha saṃyugē ।
asaṃśayaṃ karmaguṇōdayādayaṃ sanāgayakṣairmunibhiścha pūjitaḥ ॥ 27 ॥
parākramōtsāhavivṛddhamānasa ssamīkṣatē māṃ pramukhāgrataḥsthitaḥ ।
parākramō hyasya manāṃsi kampayētsurāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ ॥ 28 ॥
na khalvayaṃ nābhibhavēdupēkṣitaḥ parākramō hyasya raṇē vivardhatē ।
pramāpaṇaṃ tvēva mamādya rōchatē na vardhamānō'gnirupēkṣituṃ kṣamaḥ ॥ 29 ॥
iti pravēgaṃ tu parasya chintayansvakarmayōgaṃ cha vidhāya vīryavān ।
chakāra vēgaṃ tu mahābalastadā matiṃ cha chakrē'sya vadhē mahākapiḥ ॥ 30 ॥
sa tasya tānaṣṭahayānmahājavān samāhitānbhārasahānvivartanē ।
jaghāna vīraḥ pathi vāyusēvitē talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ ॥ 31 ॥
tatastalēnābhihatō mahāratha ssa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ ।
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt ॥ 32 ॥
sa taṃ parityajya mahārathō rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ khamutpatan ।
tapō'bhiyōgādṛṣirugravīryavānvihāya dēhaṃ marutāmivālayam ॥ 33 ॥
tataḥ kapistaṃ vicharantamambarē patatrirājānilasiddhasēvitē ।
samētya taṃ mārutatulyavikramaḥ kramēṇa jagrāha sa pādayōrdṛḍham ॥ 34 ॥
sa taṃ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahōragaṃ gṛhya ivāṇḍajēśvaraḥ ।
mumōcha vēgātpitṛtulyavikramō mahītalē saṃyati vānarōttamaḥ ॥ 35 ॥
sa bhagnabāhūrukaṭīśirōdharaḥ kṣarannasṛṅinarmathitāsthilōchanaḥ ।
sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhanō hataḥ kṣitau vāyusutēna rākṣasaḥ ॥ 36 ॥
mahākapirbhūmitalē nipīḍya taṃ chakāra rakṣōdhipatērmahadbhayam ।
maharṣibhiśchakracharairmahāvratai ssamētya bhūtaiścha sayakṣapannagaiḥ ॥ 37 ॥
suraiścha sēndrairbhṛśajātavismayai rhatē kumārē sa kapirnirīkṣitaḥ ।
nihatya taṃ vajrisutōpamaprabhaṃ kumāramakṣaṃ kṣatajōpamēkṣaṇam ।
tamēva vīrō'bhijagāma tōraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣayē ॥ 38 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē saptachatvāriṃśassargaḥ ॥