śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha chaturthassargaḥ ।
hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidēhī rāmalakṣmaṇau ।
uchchaissvarēṇa chukrōśa pragṛhya sumahājābhujau ॥ 1 ॥
ēṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuchiḥ ।
rakṣasā raudrarūpēṇa hriyatē sahalakṣmaṇaḥ ॥ 2 ॥
māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā ।
māṃ harōtsṛja kākutsthau namastē rākṣasōttama ॥ 3 ॥
tasyāstadvachanaṃ śrutvā vaidēhyā rāmalakṣmaṇau ।
vēgaṃ prachakraturvīrau vadhē tasya durātmanaḥ ॥ 4 ॥
tasya raudrasya saumitriḥ savyaṃ bāhuṃ babhañja ha ।
rāmastu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ ॥ 5 ॥
sa bhagnabāhussavignō nipapātāśu rākṣasaḥ ।
dharaṇyāṃ mēghasaṅkāśō vajrabhinna ivāchalaḥ ॥ 6 ॥
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam ।
udyamyōdyamya chāpyēnaṃ sthaṇḍilē niṣpipēṣatuḥ ॥ 7 ॥
sa viddhō bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṃ cha parikṣataḥ ।
niṣpiṣṭō bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ ॥ 8 ॥
taṃ prēkṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamachalōpamam ।
bhayēṣvabhayadaśśrīmānidaṃ vachanamabravīt ॥ 9 ॥
tapasā puruṣavyāghra rākṣasō'yaṃ na śakyatē ।
śastrēṇa yudhi nirjētuṃ rākṣasaṃ nikhanāvahē ॥ 10 ॥
kuñjarasyēva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa ।
vanē'smin sumahachChvabhraṃ khanyatāṃ raudravarchasaḥ ॥ 11 ॥
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti ।
tasthau virādhamākramya kaṇṭhē pādēna vīryavān ॥ 12 ॥
tachChrutvā rāghavēṇōktaṃ rākṣasaḥ praśritaṃ vachaḥ ।
idaṃ prōvācha kākutthsaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham ॥ 13 ॥
hatō'smi puruṣavyāghra śakratulyabalēna vai ।
mayā tu pūrvaṃ tvaṃ mōhānna jñātaḥ puruṣarṣabha ॥ 14 ॥
kausalyāsuprajā rāma tātastvaṃ viditō mayā ।
vaidēhī cha mahābhāgā lakṣmaṇaścha mahāyaśāḥ ॥ 15 ॥
abhiśāpādahaṃ ghōrāṃ praviṣṭō rākṣasīṃ tanum ।
tumbururnāma gandharvaḥ śaptō vaiśravaṇēna ha ॥ 16 ॥
prasādyamānaścha mayā sō'bravīnmāṃ mahāyaśāḥ ।
yadā dāśarathī rāmastvāṃ vadhiṣyati saṃyugē ।
tadā prakṛtimāpannō bhavānsvargaṃ gamiṣyati ॥ 17 ॥
anupasthīyamānō māṃ sa kruddhō vyājahāra ha ।
iti vaiśravaṇō rājā rambhāsaktamuvācha ha ॥ 18 ॥
tava prasādānmuktō'hamihaśāpātsudāruṇāt ।
bhuvanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vō'stu parantapa ॥ 19 ॥
itō vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān ॥ 20 ॥
adhyardhayōjanē tāta maharṣissūryasannibhaḥ ।
taṃ kṣipramadhigachCha tvaṃ sa tē śrēyō'bhidhāsyati ॥ 21 ॥
avaṭē chāpi māṃ rāma prakṣipya kuśalī vraja ।
rakṣasāṃ gatasattvānāmēṣa dharmassasanātanaḥ ।
avaṭē yē nidhīyantē tēṣāṃ lōkāssanātanāḥ ॥ 22 ॥
ēvamuktvā tu kākutthsaṃ virādhaśśarapīḍitaḥ ।
babhūva svargasamprāptō nyastadēhō mahābalaḥ ॥ 23 ॥
tachChrutvā rāghavō vākyaṃ lakṣmaṇaṃ vyādidēśa ha ।
kuñjarasyēva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa ॥ 24 ॥
vanē'smin sumahachChvabhraṃ khanyatāṃ raudakarmaṇaḥ ।
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti ।
tasthau virādhamākramya kaṇṭhē pādēna vīryavān ॥ 25 ॥
tataḥ khanitramādāya lakṣmaṇaśśvabhramuttamam ।
akhanatpārśvatastasya virādhasya mahātmanaḥ ॥ 26 ॥
taṃ muktakaṇṭhannikṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam ।
virādhaṃ prākṣipachChvabhrē nadantaṃ bhairavasvanam ॥ 27 ॥
tamāhavē dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau ।
mudānvitau chikṣipaturbhayāvahaṃ nadantamutkṣipya bilē tu rākṣasam ॥ 28 ॥
avadhyatāṃ prēkṣya mahāsurasya tau śitēna śastrēṇa tadā nararṣabhau ।
samarthya chātyarthaviśāradāvubhau bilē virādhasya vadhaṃ prachakratuḥ ॥ 29 ॥
svayaṃ virādhēna hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmēṇa yathārthamīpsitaḥ ।
nivēditaḥ kānanachāriṇā svayaṃ na mē vadhaḥ śastrakṛtō bhavēditi ॥ 30 ॥
tadēva rāmēṇa niśamya bhāṣitaṃ kṛtā matistasya bilapravēśanē ।
bilaṃ cha rāmēṇātibalēna rakṣasā pravēśyamānēna vanaṃ vināditam ॥ 31 ॥
prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradarē nihatya tau ।
nanandaturvītabhayau mahāvanē śilābhirantardadhatuścha rākṣasam ॥ 32 ॥
tatastu tau kāñchanachitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm ।
vijahratu stau muditau mahāvanē divi sthitau chandradivākarāviva ॥ 33 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē chaturthassargaḥ ॥