śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha triṣaṣṭitamassargaḥ ।
tatō mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ ।
dṛṣṭvaivōdvignahṛdayō vākyamētaduvācha ha ॥ 1 ॥
uttiṣṭhōttiṣṭha kasmāttvaṃ pādayōḥ patitō mama ।
abhayaṃ tē bhavēdvīra sarvamēvābhidhīyatām ॥ 2 ॥
sa tu viśvāsitastēna sugrīvēṇa mahātmanā ।
utthāya sumahāprājñō vākyaṃ dadhimukhō'bravīt ॥ 3 ॥
naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā ।
vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tachcha vānaraiḥ ॥ 4 ॥
ēbhiḥ pradharṣitāśchaiva vānarā vanarakṣibhiḥ ।
madhūnyachintayitvēmān bhakṣayanti pibanti cha ॥ 5 ॥
śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāparē ।
nivāryamāṇāstē sarvē bhruvō vai darśayanti hi ॥ 6 ॥
imē hi saṃrabdhatarāstathā taissampradharṣitāḥ ।
vārayantō vanāttasmātkruddhairvānarapuṅgavaiḥ ॥ 7 ॥
tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabha ।
saṃraktanayanaiḥ krōdhāddharayaḥ pravichālitāḥ ॥ 8 ॥
pāṇibhirnihatāḥ kēchitkēchijjānubhirāhatāḥ ।
prakṛṣṭāścha yathākāmaṃ dēvamārgaṃ cha darśitāḥ ॥ 9 ॥
ēvamētē hatāśśūrāstvayi tiṣṭhati bhartari ।
kṛtsnaṃ madhuvanaṃ chaiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyatē ॥ 10 ॥
ēvaṃ vijñāpyamānaṃ taṃ sugrīvaṃ vānararṣabham ।
apṛchChattaṃ mahāprājñō lakṣmaṇaḥ paravīrahā ॥ 11 ॥
kimayaṃ vānarō rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ ।
kaṃ chārthamabhinirdiśya duḥkhitō vākyamabravīt ॥ 12 ॥
ēvamuktastu sugrīvō lakṣmaṇēna mahātmanā ।
lakṣmaṇaṃ pratyuvāchēdaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ॥ 13 ॥
ārya lakṣmaṇa samprāha vīrō dadhimukhaḥ kapiḥ ।
aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ ॥ 14 ॥
vichitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ ।
naiṣāmakṛtyānāmīdṛśassyādupakramaḥ ॥ 15 ॥
āgataiścha pramathitaṃ yathā madhuvanaṃ hi taiḥ ।
dharṣitaṃ cha vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ cha vānaraiḥ ॥ 16 ॥
vanaṃ yadā'bhipannāstē sādhitaṃ karma vānaraiḥ ।
dṛṣṭā dēvī na sandēhō na chānyēna hanūmatā ॥ 17 ॥
na hyanyassādhanē hētuḥ karmaṇō'sya hanūmataḥ ।
kāryasiddhirmatiśchaiva tasminvānarapuṅgavē ॥ 18 ॥
vyavasāyaścha vīryaṃ cha śrutaṃ chāpi pratiṣṭhitam ।
jāmbavānyatra nētā syādaṅgadaścha mahābalaḥ ॥ 19 ॥
hanumāṃśchāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā ।
aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila ॥ 20 ॥
vārayantaścha sahitāstadā jānubhirāhatāḥ ।
ētadarthamayaṃ prāptō vaktuṃ madhuravāgiha ॥ 21 ॥
nāmnā dadhimukhō nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ ।
dṛṣṭā sītā mahābāhō saumitrē paśya tattvataḥ ॥ 22 ॥
abhigamya tathā sarvē pibanti madhu vānarāḥ ।
na chāpyadṛṣṭvā vaidēhīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha ॥ 23 ॥
vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayēyurvanaukasaḥ ।
tataḥ prahṛṣṭō dharmātmā lakṣmaṇassaha rāghavaḥ ॥ 24 ॥
śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāchchyutām ।
prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmō lakṣmaṇaścha mahābalaḥ ॥ 25 ॥
śrutvā dadhimukhasyēdaṃ sugrīvassamprahṛṣya cha ।
vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata ॥ 26 ॥
prītō'smi sō'haṃ yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ ।
marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ cha chēṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām ॥ 27 ॥
ichChāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstān mṛgarājadarpān ।
draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrōtuṃ cha sītādhigamē prayatnam ॥ 28 ॥
prītisphītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṃ cha rājā ।
aṅgaiḥ saṃhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṃ viditvā bāhvōrāsannāṃ sō'timātraṃ nananda ॥ 29 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē triṣaṣṭitamassargaḥ ॥