śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chatuḥsaptatitamassargaḥ ।
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā ।
rōṣēṇa mahatā'viṣṭaḥ punarēvābravīdvachaḥ ॥ 1 ॥
rājyādbhraṃśasva kaikēyi nṛśaṃsē duṣṭachāriṇi ।
parityaktā cha dharmēṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava ॥ 2 ॥
kinnu tē'dūṣayadrājā rāmō vā bhṛśadhārmikaḥ ।
yayōrmṛtyurvivāsaścha tvatkṛtē tulyamāgatau ॥ 3 ॥
bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt ।
kaikēyi narakaṃ gachCha mā cha bhartu ssalōkatām ॥ 4 ॥
yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghōrēṇa karmaṇā ।
sarvalōkapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam ॥ 5 ॥
tvatkṛtē mē pitā vṛttō rāmaśchāraṇyamāśritaḥ ।
ayaśō jīvalōkē cha tvayā'haṃ pratipāditaḥ ॥ 6 ॥
mātṛrūpē mamāmitrē nṛśaṃsē rājyakāmukē ।
na tē'ha mabhibhāṣyō'smi durvṛttē patighātini ॥ 7 ॥
kausalyā cha sumitrā cha yāśchānyā mama mātaraḥ ।
duḥkhēna mahatā'viṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm ॥ 8 ॥
na tvamaśvapatēḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ ।
rākṣasī tatra jātā'si kulapradhvaṃsinī pituḥ ॥ 9 ॥
yattvayā dhārmikō rāmō nityaṃ satyaparāyaṇaḥ ।
vanaṃ prasthāpitō duḥkhātpitā cha tridivaṃ gataḥ ॥ 10 ॥
yatpradhānā'si tatpāpaṃ mayi pitrā vinākṛtē ।
bhrātṛbhyāṃ cha parityaktē sarvalōkasya chāpriyē ॥ 11 ॥
kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniśchayē ।
kṛtvā kaṃ prāpsyasē tvadya lōkaṃ nirayagāmini ॥ 12 ॥
kiṃ nāvabudhyasē krūrē niyataṃ bandhusaṃśrayam ।
jyēṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā'tmasambhavam ॥ 13 ॥
aṅagapratyaṅagajaḥ putrō hṛdayāchchāpi jāyatē ।
tasmātpriyatamō mātuḥ priyā ēva tu bāndhavāḥ ॥ 14 ॥
anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā ।
vahamānau dadarśōrvyāṃ putrau vigatachētasau ॥ 15 ॥
tāvardhadivasē śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītalē ।
rurōda putraśōkēna bāṣpaparyākulēkṣaṇā ॥ 16 ॥
adhastādvrajatastasyāḥ surarājñō mahātmanaḥ ।
bindavaḥ patitā gātrē sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ ॥ 17 ॥
indrō'pyaśrunipātaṃ taṃ svagātrē puṇyagandhinam ।
surabhiṃ manyatē dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ surēśvaraḥ ॥ 18 ॥
nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām ।
ākāśē viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām ॥ 19 ॥
tāṃ dṛṣṭvā śōkasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm ।
indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājō'bravīdvachaḥ ॥ 20 ॥
bhayaṃ kachChinna chāsmāsu kutaśchidvidyatē mahat ।
kutōnimattaśśōkastē brūhi sarvahitaiṣiṇi ॥ 21 ॥
ēvamuktā tu surabhi ssurarājēna dhīmatā ।
pratyuvācha tatō dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā ॥ 22 ॥
śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñchitkutaśchidamarādhipaḥ ।
ahaṃ magnau tu śōchāmi svaputrau viṣamē sthitau ॥ 23 ॥
ētau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau ।
bādhyamānau balīvardhau karṣakēṇa surādhipa ॥ 24 ॥
mamakāyātprasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau ।
yau dṛṣṭvā paritapyē'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ ॥ 25 ॥
yasyāḥ putrasahasraistu kṛtsnaṃ vyāptamidaṃ jagat ।
tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakrō na sutānmanyatē param ॥ 26 ॥
sadā'pratimavṛttāyāḥ lōkadhāraṇakāmyayā ।
śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvaparichēṣṭayā ॥ 27 ॥
yasyāḥ putrasahasrāṇi sā'pi śōchati kāmadhuk ।
kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati ॥ 28 ॥
ēkaputrā cha sādhvī cha vivatsēyaṃ tvayā kṛtā ।
tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ prētya chēha cha lapsyasē ॥ 29 ॥
ahaṃ hyapachitiṃ bhrātuḥ pituścha sakalāmimām ।
vardhanaṃ yaśasaśchāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ ॥ 30 ॥
anāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahābalam ।
svayamēva pravēkṣyāmi vanaṃ muniniṣēvitam ॥ 31 ॥
na hyahaṃ pāpasaṅkalpē pāpē pāpaṃ tvayā kṛtam ।
śaktō dhārayituṃ paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ ॥ 32 ॥
sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakānviśa ।
rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhē na hi tē'nyatparāyaṇam ॥ 33 ॥
ahamapyavanīṃ prāptē rāmē satyaparākramē ।
kṛtakṛtyō bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ ॥ 34 ॥
iti nāga ivāraṇyē tōmarāṅkuśachōditaḥ ।
papāta bhuvi saṅkṛddhō niśśvasanniva pannagaḥ ॥ 35 ॥
saṃraktanētra śśithilāmbharastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ ।
babhūva bhūmau patitō nṛpātmajaśśachīpatēḥ kēturivōtsavakṣayē ॥ 36 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chatuḥsaptatitamassargaḥ ॥