śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ṣaḍviṃśassargaḥ ।
abhivādya cha kausalyāṃ rāma ssamprasthitō vanam ।
kṛtasvastyayanō mātrā dharmiṣṭhē vartmani sthitaḥ ॥ 1 ॥
virājayanrājasutō rājamārgaṃ narairvṛtam ।
hṛdayānyāmamanthēva janasya guṇavattayā ॥ 2 ॥
abhivādya cha kausalyāṃ rāma ssamprasthitō vanam ।
kṛtasvastyayanō mātrā dharmiṣṭhē vartmani sthitaḥ ॥ 3 ॥
virājayanrājasutō rājamārgaṃ narairvṛtam ।
hṛdayānyāmamanthēva janasya guṇavattayā ॥ 4 ॥
vaidēhī chāpi tatsarvaṃ na śuśrāva tapasvinī ।
tadēva hṛdi tasyāścha yauvarājyābhiṣēchanam ॥ 5 ॥
dēvakāryaṃ svayaṃ kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭachētanā ।
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣatē ॥ 6 ॥
pravivēśātha rāmastu svaṃ vēśma suvibhūṣitam ।
prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiñchidavāṅmukhaḥ ॥ 7 ॥
atha sītā samutpatya vēpamānā cha taṃ patim ।
apaśyachChōkasantaptaṃ chintāvyākulitēndriyam ॥ 8 ॥
tāṃ dṛṣṭvā sa hi dharmātmā na śaśāka manōgatam ।
taṃ śōkaṃ rāghavaḥ sōḍhuṃ tatō vivṛtatāṃ gataḥ ॥ 9 ॥
vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnamamarṣaṇam ।
āha duḥkhābhisantaptā kimidānīmidaṃ prabhō ॥ 10 ॥
adya bārhaspata śśrīmānyuktaḥ puṣyō'nu rāghava ।
prōchyatē brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kēna tvamasi durmanāḥ ॥ 11 ॥
na tē śataśalākēna jalaphēnanibhēna cha ।
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu Chatrēṇāpi virājatē ॥ 12 ॥
vyajanābhyāṃ cha mukhyābhyāṃ śatapatranibhēkṣaṇam ।
chandrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyatē na tavānanam ॥ 13 ॥
vāgminō vandinaśchāpi prahṛṣṭāstvāṃ nararṣabha ।
stuvantō nātra dṛśyantē maṅgalaiḥ ssūtamāgadhāḥ ॥ 14 ॥
na tē kṣaudraṃ cha dadhi cha brāhmaṇā vēdapāragāḥ ।
mūrdhni mūrdhābhiṣiktasya dadati sma vidhānataḥ ॥ 15 ॥
na tvāṃ prakṛtaya ssarvā śśrēṇīmukhyāścha bhūṣitāḥ ।
anuvrajitumichChanti paurajānapadāstathā ॥ 16 ॥
chaturbhirvēgasampannairhayaiḥ kāñchanabhūṣitaiḥ ।
mukhyaḥ puṣyarathō yuktaḥ kiṃ na gachChati tē'grataḥ ॥ 17 ॥
hastī chāgrata śśrīmāṃ stava lakṣaṇapūjitaḥ ।
prayāṇē lakṣyatē vīra kṛṣṇamēghagiri prabhaḥ ॥ 18 ॥
na cha kāñchanachitraṃ tē paśyāmi priyadarśana ।
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīra puraskṛtam ॥ 19 ॥
abhiṣēkō yathā sajjaḥ kimidānīmidaṃ tava ।
apūrvō mukhavarṇaścha na praharṣaścha lakṣyatē ॥ 20 ॥
itīva vilapantīṃ tāṃ prōvācha raghunandanaḥ ।
sītē tatra bhavāṃstātaḥ pravrājayati māṃ vanam ॥ 21 ॥
kulē mahati sambhūtē dharmajñē dharmachāriṇi ।
śṛṇu jānaki yēnēdaṃ kramēṇābhyāgataṃ mama ॥ 22 ॥
rājñā satyapratijñēna pitrā daśarathēna cha ।
kaikēyyai mama mātrē tu purā dattau mahāvarau ॥ 23 ॥
tayā'dya mama sajjē'sminnabhiṣēkē nṛpōdyatē ।
prachōdita ssa samayō dharmēṇa pratinirjitaḥ ॥ 24 ॥
chaturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍakē mayā ।
pitrā mē bharataśchāpi yauvarājyē niyōjitaḥ ॥ 25 ॥
sō'haṃ tvāmāgatō draṣṭuṃ prasthitō vijanaṃ vanam ।
bharatasya samīpē tu nāhaṃ kathyaḥ kadāchana ॥ 26 ॥
buddhiyuktā hi puruṣā na sahantē parastavam ।
tasmānnatē guṇāḥ kathyā bharatasyāgratō mama ॥ 27 ॥
nāpi tvaṃ tēna bhartavyā viśēṣēṇa kadāchana ।
anukūlatayā śakyaṃ samīpē tvasya vartitum ॥ 28 ॥
tasmai dattaṃ nṛpatinā yauvarājyaṃ sanātanam ।
sa prasādyastvayā sītē nṛpatiścha viśēṣataḥ ॥ 29 ॥
ahaṃ chāpi pratijñāṃ tāṃ gurōssamanupālayan ।
vanamadyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvinī ॥ 30 ॥
yātē cha mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣēvitam ।
vratōpavāsaparayā bhavitavyaṃ tvayā'naghē ॥ 31 ॥
kālyamutthāya dēvānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi ।
vanditavyō daśarathaḥ pitā mama narēśvaraḥ ॥ 32 ॥
vanditavyāścha tē nityaṃ yā śśēṣā mama mātaraḥ ।
snēha praṇayasambhōgai ssamā hi mama mātaraḥ ॥ 33 ॥
bhrātṛputrasamau chāpi draṣṭavyau cha viśēṣataḥ ।
tvayā bharataśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama ॥ 34 ॥
vipriyaṃ na cha kartavyaṃ bharatasya kadāchana ।
sa hi rājā prabhuśchaiva dēśasya cha kulasya cha ॥ 35 ॥
ārādhitā hi śīlēna prayatnaiśchōpasēvitāḥ ।
rājāna ssamprasīdanti kupyanticha viparyayē ॥ 36 ॥
aurasānapi putrānhi tyajantyahitakāriṇaḥ ।
samarthānsampragṛhṇanti janānapi narādhipāḥ ॥ 37 ॥
sā tvaṃ vasēha kalyāṇi rājñassamanuvartinī ।
bharatasya ratā dharmē satyavrataparāyaṇā ॥ 38 ॥
ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priyē tvayā hi vastavyamihaiva bhāmini ।
yathā vyalīkaṃ kuruṣē na kasya chi ttathā tvayā kāryamidaṃ vachō mama ॥ 39 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaḍviṃśassargaḥ ॥