śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ।
tamapratimatējōbhyāṃ bhrātṛbhyāṃ rōmaharṣaṇam ।
vismitāḥ saṅgamaṃ prēkṣya samavētā maharṣayaḥ ॥ 1 ॥
antarhitā munigaṇāssiddhāścha paramarṣayaḥ ।
tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsirē ॥ 2 ॥
sa dhanyō yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau ।
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayōsspṛhayāmahē ॥ 3 ॥
tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ ।
bharataṃ rājaśārdūlamityūchuḥ saṅgatā vachaḥ ॥ 4 ॥
kulē jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ ।
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ tē pitaraṃ yadyavēkṣasē ॥ 5 ॥
sadā'nṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamichChāmahē pituḥ ।
ānṛṇatvāchcha kaikēyyāḥ svargaṃ daśarathō gataḥ ॥ 6 ॥
ētāvaduktvā vachanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ ।
rājarṣayaśchaiva tadā sarvē svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ ॥ 7 ॥
hlāditastēna vākyēna śubhēna śubhadarśanaḥ ।
rāma ssaṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat ॥ 8 ॥
trastagātrastu bharatassa vāchā sajjamānayā ।
kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt ॥ 9 ॥
rājadharmamanuprēkṣya kuladharmānusantatim ।
kartumarhasi kākutstha mama mātuścha yāchanām ॥ 10 ॥
rakṣituṃ sumahadrājyamahamēkastu nōtsahē ।
paurajānapadāṃśchāpi raktānrañjayituṃ tathā ॥ 11 ॥
jñātayaścha hi yōdhāścha mitrāṇi suhṛdaścha naḥ ।
tvāmēva prativīkṣantē parjanyamiva karṣakāḥ ॥ 12 ॥
idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi ।
śaktimānasi kākutstha lōkasya paripālanē ॥ 13 ॥
ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayōrbharatastadā ।
bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmamēva priyaṃvadaḥ ॥ 14 ॥
tamaṅkē bharataṃ kṛtvā rāmō vachanamabravīt ।
śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam ॥ 15 ॥
āgatā tvāmiyaṃ buddhissvajā vainayikī cha yā ।
bhṛśamutsahasē tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi ॥ 16 ॥
amātyaiścha suhṛdbhiścha buddhimadbhiścha mantribhiḥ ।
sarvakāryāṇi sammantrya sumahantyapi kāraya ॥ 17 ॥
lakṣmīśchandrādapēyādvā himavānvā himaṃ tyajēt ।
atīyātsāgarō vēlāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ ॥ 18 ॥
kāmādvā tāta lōbhādvā mātrātubhyamidaṃ kṛtam ।
na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ cha mātṛvat ॥ 19 ॥
ēvaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt ।
tējasā''dityasaṅkāśaṃ pratipachchandradarśanam ॥ 20 ॥
ādhirōhā'rya pādābhyāṃ pādukē hēmabhūṣitē ।
ētēhi sarvalōkasya yōgakṣēmaṃ vidhāsyataḥ ॥ 21 ॥
sō'dhiruhya naravyāghraḥ pādukē hyavaruhya cha ।
prāyachChatsumahātējā bharatāya mahātmanē ॥ 22 ॥
sa pādukē sampraṇamya rāmaṃ vachanamabravīt chaturdaśa hi varṣāṇi jaṭāchīradharō hyāham ॥ 23 ॥
phalamūlāśanō vīra bhavēyaṃ raghunandana ।
tavā'gamanamākāṅkṣānvasanvai nagarādbahiḥ ॥ 24 ॥
tava pādukayōrnyastarājyatantraḥ parantapa ।
chaturdaśē tu sampūrṇē varṣē'hani raghūttama ॥ 25 ॥
na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravēkṣyāmi hutāśanam ।
tathēti cha pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram ॥ 26 ॥
śatrughnaṃ cha pariṣvajya bharataṃ chēdamabravīt ।
mātaraṃ rakṣa kaikēyīṃ mā rōṣaṃ kuru tāṃ prati ॥ 27 ॥
mayā cha sītayā chaiva śaptō'si raghusattama ।
ityuktvā'śruparītākṣō bhrātaraṃ visasarja ha ॥ 28 ॥
sa pādukē tē bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛtē samparipūjya dharmavit ।
pradakṣiṇaṃ chaiva chakāra rāghavaṃ chakāra tē chōttamanāgamūrdhani ॥ 29 ॥
athā'nupūrvyātpratinandya taṃ janaṃ gurūṃścha mantriprakṛtīstathā'nujau ।
vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanasthiraḥ svadharmē himavānivāchalaḥ ॥ 30 ॥
taṃ mātarō bāṣpagṛhītakaṇṭhyō duḥkhēna nāmantrayituṃ hi śēkuḥ ।
sa tvēva mātrṛrabhivādya sarvārudankuṭīṃ svāṃ pravivēśa rāghavaḥ ॥ 31 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ॥