śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ।
tēṣāmēvaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva cha ।
bāṣpaviplutanētrāṇāṃ saśōkānāṃ mumūrṣayā ॥ 1 ॥
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām ।
udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām ॥ 2 ॥
tēṣāmēvaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva cha ।
bāṣpaviplutanētrāṇāṃ saśōkānāṃ mumūrṣayā ॥ 3 ॥
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām ।
udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām ॥ 4 ॥
svaṃ svaṃ nilayamāgamya putradāraissamāvṛtā ।
aśrūṇi mumuchussarvē bāṣpēṇa pihitānanāḥ ॥ 5 ॥
na chāhṛṣyan nachāmōdan vaṇijō na prasārayan ।
na chāśōbhanta paṇyāni nāpachan gṛhamēdhinaḥ ॥ 6 ॥
naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam ।
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata ॥ 7 ॥
gṛhē gṛhē rudantyaścha bhartāraṃ gṛhamāgatam ।
vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhistōtrairiva dvipān ॥ 8 ॥
kiṃ nu tēṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanēna vā ।
putrairvā kiṃ sukhairvāpi yē na paśyanti rāghavam ॥ 9 ॥
ēkaḥ satpuruṣō lōkē lakṣmaṇa ssaha sītayā ।
yō'nugachChati kākutsthaṃ rāmaṃ paricharan vanē ॥ 10 ॥
āpagāḥ kṛtapuṇyāstā padminyaścha sarāṃsi cha ।
yēṣu snāsyati kākutsthō vigāhya salilaṃ śuchi ॥ 11 ॥
śōbhayiṣyanti kākutsthamaṭavyō ramyakānanāḥ ।
āpagāścha mahānūpāḥ sānumantaścha parvatāḥ ॥ 12 ॥
kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmō'dhigamiṣyati ।
priyātithimiva prāptaṃ nainaṃ śakṣyantyanarchitum ॥ 13 ॥
vichitrakusumāpīḍā bahumañjari dhāriṇaḥ ।
rāghavaṃ darśayiṣyanti nagā bhramaraśālinaḥ ॥ 14 ॥
akālē chāpi mukhyāni puṣpāṇi cha phalāni cha ।
darśayiṣyantyanukrōśādgirayō rāmamāgatam ॥ 15 ॥
prasraviṣyanti tōyāni vimalāni mahīdharāḥ ।
vidarśayantō vividhān bhūyaśchitrāṃścha nirjharān ॥ 16 ॥
pādapāḥ parvatāgrēṣu ramayiṣyanti rāghavam ।
yatra rāmō bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ ॥ 17 ॥
sa hi śūrō mahābāhuḥ putrō daśarathasya cha ।
purā bhavati nōdūrādanugachChāma rāghavam ॥ 18 ॥
pādachChāyā sukhā bhartustādṛśasya mahātmanaḥ ।
sa hi nāthō janasyāsya sa gati ssaparāyaṇam ॥ 19 ॥
vayaṃ parichariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam ।
iti paurastriyō bhartṛn dukhārtāstattadabruvan ॥ 20 ॥
yuṣmākaṃ rāghavō'raṇyē yōgakṣēmaṃ vidhāsyati ।
sītā nārījanasyāsya yōgakṣēmaṃ kariṣyati ॥ 21 ॥
kō nvanēnā'pratītēna sōtkaṇṭhitajanēna cha ।
sampriyētāmanōjñēna vāsēna hṛtachētasā ॥ 22 ॥
kaikēyyā yadi chē drājyaṃ syādadharmyamanāthavat ।
na hi nō jīvitēnārthaḥ kutaḥ putraiḥ kutō dhanaiḥ ॥ 23 ॥
yayā putraścha bhartā cha tyaktāvaiśvaryakāraṇāt ।
kaṃ sā pariharēdanyaṃ kaikēyī kulapāṃsanī ॥ 24 ॥
kaikēyyā na vayaṃ rājyē bhṛtakā nivasēmahi ।
jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrairapi śapāmahē ॥ 25 ॥
yā putraṃ pārthivēndrasya pravāsayati nirghṛṇā ।
kastāṃ prāpya sukhaṃ jīvēdadharmyāṃ duṣṭachāriṇīm ॥ 26 ॥
upadrutamidaṃ sarvamanālambamanāyakam ।
kaikēyyā hi kṛtē sarvaṃ vināśamupayāsyati ॥ 27 ॥
na hi pravrajitē rāmē jīviṣyati mahīpatiḥ ।
mṛtē daśarathē vyaktaṃ vilāpastadanantaram ॥ 28 ॥
tē viṣaṃ pibatālōḍya kṣīṇapuṇyā ssudurgatāḥ ।
rāghavaṃ vānugachChadhvamaśrutiṃ vāpi gachChata ॥ 29 ॥
mithyāpravrājitō rāma ssasīta ssahalakṣmaṇaḥ ।
bharatē sannisṛṣṭāssma ssaunikē paśavō yathā ॥ 30 ॥
pūrṇachandrānana śśyāmō gūḍhajatrurarindamaḥ ।
ājānubāhuḥ padmākṣō rāmō lakṣmaṇapūrvajaḥ ॥ 31 ॥
pūrvābhibhāṣī madhura ssatyavādī mahābalaḥ ।
saumyassarvasya lōkasya chandravatpriyadarśanaḥ ॥ 32 ॥
nūnaṃ puruṣaśārdūlō mattamātaṅgavikramaḥ ।
śōbhayiṣyatyaraṇyāni vicharan sa mahārathaḥ ॥ 33 ॥
tāstathā vilapantyastu nagarē nāgarastriyaḥ ।
chukruśu rduḥkhasantaptā mṛtyōriva bhayāgamē ॥ 34 ॥
ityēvaṃ vilapantīnāṃ strīṇāṃ vēśmasu rāghavam ।
jagāmāstaṃ dinakarō rajanī chābhyavartata ॥ 35 ॥
naṣṭajvalanasantāpā praśāntādhyāyasatkathā ।
timirēṇābhiliptēva sā tadā nagarī babhau ॥ 36 ॥
upaśāntavaṇikpaṇyā naṣṭaharṣā nirāśrayā ।
ayōdhyā nagarī chāsīnnaṣṭatāramivāmbaram ॥ 37 ॥
tathā striyō rāmanimittamāturā yathā sutē bhrātari vā vivāsitē ।
vilapya dīnā rurudurvichētasa ssūtairhi tāsāmadhikō hi sō'bhavat ॥ 38 ॥
praśāntagītōtsavanṛttavādanā vyapāstaharṣā pihitāpaṇōdayā ।
tadā hyayōdhyā nagarī babhūva sā mahārṇava ssaṅkṣapitōdakō yathā ॥ 39 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ॥