View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.60 Yuddha Kanda - Sarga 60

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ṣaṣṭitamassargaḥ ।

sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ ।
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitēndriyaḥ ॥ 1 ॥

mātaṅga iva simhēna garuḍēnēva pannagaḥ ।
abhibhūtō'bhavadrājā rāghavēṇa mahātmanā ॥ 2 ॥

brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarchasām ।
smaranrāghavabāṇānāṃvivyathērākṣasēśvaraḥ ॥ 3 ॥

nakāñchanamayandivyamāśrityaparamāsanam ।
viprēkṣamāṇōrakṣāṃsirāvaṇōvākyamabravīt ॥ 4 ॥

sarvantatkhalumēmōghaṃyattaptamparamantapaḥ ।
yatsamānōmahēndrēṇamānuṣēṇāsmirjitaḥ ॥ 5 ॥

idantadbrahmaṇōghōraṃvākyammāmabhyupasthitam ।
mānuṣēbhyōvijānīhibhayantvamititattathā ॥ 6 ॥

dēvadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ ।
avadhyatvammayāprāptammānuṣēbhyōnayāchitam ॥ 7 ॥

viditaṃ mānuṣaṃ manyē rāmaṃ daśarathātmajam ।
ikṣvākukulajātēna anarṇyēna yat purā ॥ 8 ॥

utpatsyatēhimadvaṃśēpuruṣōrākṣasādhanu ।
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim ॥ 9 ॥

nihaniṣyatisaṅgrāmētvāṅkulādhama durmatē ।
śaptō'haṃvēdavatyāchayadāsādharṣitāpurā ॥ 10 ॥

sēyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī ।
umānandīśvaraśchāpirambhāvaruṇakanyakā ॥ 11 ॥

yathōktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ ētadēvābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha ॥ 12 ॥

rākṣasāśchāpitiṣṭhantucharyāgōpuramūrthasu ।
sachāpratimagāmbhīryōdēvadānavadarpahā ॥ 13 ॥

brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇōvibōdhyatām ।
saparājitamātmānamprahastañchaniṣūditam ॥ 14 ॥

jñātvārakṣōbalambhīmamādidēśamahābalaḥ ।
dvārēṣuyatnaḥkriyatāmprākāraśchādhiruhyatām ॥ 15 ॥

nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇōvibōdyatām ।
sukhaṃsvapitiniśchintaḥkālōpahatachētanaḥ ॥ 16 ॥

navaṣaṭ saptachāṣṭauchamāsān svapitirākṣasaḥ ।
mantrayitvāprasuptō'yamitastunavamē'hani ॥ 17 ॥

tantubōdhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam ।
satusaṅ khyēmahābāhuḥkakudassarvarakṣasām ॥ 18 ॥

vānarān rājaputrauchakṣipramēvahaniṣyati ēṣaḥkētuḥparaṃsaṅ khyēmukhyōvaisarvarakṣasām ॥ 19 ॥

kumbhakarṇaḥsadāśētēmūḍhōgrāmyasukhērataḥ ।
rāmēṇahinirastasyasaṅgrāmē'smin sudāruṇē ॥ 20 ॥

bhaviṣyatinamēśōkaḥkumbhakarṇēvibōdhitē ।
kiṅkariṣyāmyahantēnaśakratulyabalēnahi ॥ 21 ॥

īdṛśēvyasanēghōrēyōnasāhyāyakalpatē ।
tētutadvachanaṃśrutvārākṣasēndrasyarākṣasāḥ ॥ 22 ॥

jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇanivēśanam ।
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatōyōjanāyatām ॥ 23 ॥

kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm ।
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ ॥ 24 ॥

pratiṣṭhamānāḥkṛchChrēṇayatnātpraviviśurguhām ।
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñchanakuṭṭimām ॥ 25 ॥

dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam ।
tētutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam ॥ 26 ॥

kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabōdhayan ।
ūrdhvarōmāñchitatanuṃśvasantamivapannagam ।
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam ॥ 27 ॥

bhīmanāsāpuṭantantupātālōvipulānanam ।
śayanēnyastasarvāṅgammēdōrudhiragandhinam ॥ 28 ॥

kāñchanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam ।
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam ॥ 29 ॥

tataśchakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadāchāgrataḥ ॥ 30 ॥

māṃsānāmmērusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam ।
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñchavarāhāṇāñchasañchayān ॥ 31 ॥

chakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyachādbhutam ।
tataśśōṇitakumbhāṃśchamadyānivividhānicha ॥ 32 ॥

purastātkumbhakarṇasyachakrustridaśaśatravaḥ ।
lilipuśchaparārdhyēnachandanēnaparantapam ॥ 33 ॥

divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ ।
dhūpaṃsugandhāṃśchasasṛjustuṣṭavuśchaparantatam ॥ 34 ॥

jaladāivachānēduryātudhānāstatastataḥ ।
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān ॥ 35 ॥

tumulaṃyugapachChāpivinēduśchāpyamarṣitāḥ ।
nēdurāsphōṭayāmāsuśchikṣipustēniśācharāḥ ॥ 36 ॥

kumbhakarṇavibōdhārthaṃ chakrustēvipulaṃ svanam ।
saśaṅkhabhērīpaṇavapraṇāda ।
māsphōṭitakṣvēlitasimhanādam ।
diśō dravantastridivaṃ kirantaḥ ।
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipētuḥ ॥ 37 ॥

yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇōbubudhēprasuptaḥ ।
tatōmusuṇṭhīrmusalānisarvērakṣōgaṇāstējagṛhurgadāścha ॥ 38 ॥

taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiścha ।
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ ॥ 39 ॥

tasyaniḥśvāsavātēnakumbhakarṇasyarakṣasaḥ ।
rākṣasābalavantō'pisthātunāśaknuvanpuraḥ ॥ 40 ॥

tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ ।
mṛdaṅgapaṇavān bhērīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā ॥ 41 ॥

daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan ।
nīlāñjanachayākārantētutampratyabōdhayan ॥ 42 ॥

abhighnantōnadantaśchanaivasaṃvividētusaḥ ।
yadāchainannaśēkustēpratibōdhayituntadā ॥ 43 ॥

tatōgurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman ।
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ ॥ 44 ॥

bhērīśaṅkhamṛdaṅgāṃśchasarvaprāṇairavādayan ।
nijaghnuśchāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ ॥ 45 ॥

mudgarairmusalaiśchāpisarvaprāṇasamudyataiḥ ।
tēnanādēvamahatālaṅkāsamabhipūritā ॥ 46 ॥

saparvatavanāsarvāsō'pinaivaprabudhyatē ।
tatassahasrambhērīṇāṃyugasatsamahanyata ॥ 47 ॥

mṛṣṭakāñchanakōṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ ।
ēvamapyantidristuyadānaivaprabudhyata ॥ 48 ॥

śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācharāḥ ।
mahākrōdhasamāviṣṭāssarvēbhīmaparākramāḥ ॥ 49 ॥

tadrakṣōbōdhayiṣyantaśchakruranyēparākramam ।
anyēbhērīssamājaghnuranyēchakrurmahāsvanam ॥ 50 ॥

kēśānanyēpralulupuḥkarṇāvanyēdaśanticha ।
udakumbaśatānyanyēsamasiñchantakarṇayōḥ ॥ 51 ॥

nakumbhakarṇaḥpaspandēmahānidrāvaśaṅgataḥ ।
anyēchabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ ॥ 52 ॥

mūrdhnivakṣasigātrēṣupātan kūṭamudgarān ।
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiśchasarvaśaḥ ॥ 53 ॥

vadhyamānōmahākāyōnaprābudhyatarākṣasaḥ ।
vāraṇānāṃsahasrañchaśarīrē'syapradhāvitam ॥ 54 ॥

kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata ।
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairachintayaṃstānvipulān prahārān ।
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaśchavijṛmbhamāṇassahasōtpapāpa ॥ 55 ॥

sanāgabhōgāchalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau ।
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācharō'sauvikṛtañjajṛmbhē ॥ 56 ॥

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham ।
dadR​uśē mēruśṛṅgāgrē divākara ivōditaḥ ॥ 57 ॥

sajṛmbhamāṇō'tibalaḥpraddhōniśācharaḥ ।
niḥśvāsaśchāsyasañjajñēparvatādivamārutaḥ ॥ 58 ॥

rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau ।
tapāntēsabalākasyamēghasyēvavivarṣataḥ ॥ 59 ॥

tasyadīptāgnisadṛśēvidyutsadṛśavarchasī ।
dadṛśātēmahānētrēdīptāvivamahāgrahau ॥ 60 ॥

tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃśchavividhān bahūn ।
varāhānmahiṣāṃśchaivababhakṣasamahābalaḥ ॥ 61 ॥

ādadunbhukṣitōmāṃsaṃśōṇitantṛṣitaḥpiban ।
mēdaḥkumbhāṃśchamadyāṃśchapapauśakraripustadā ॥ 62 ॥

tatastṛpta iti jñātvā samutpērurniśācharāḥ ।
śirōbhiścha praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan ॥ 63 ॥

nidrāviśadanētrastukaluṣīkṛtalōchanaḥ ।
chārayan sarvatōdṛṣṭintān dadarśaniśācharān ॥ 64 ॥

sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ ।
bōdhanādvismitaśchāpirākṣasānidamabravīt ॥ 65 ॥

kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibōdhitaḥ ।
kachChitsukuśalaṃrājñōbhayaṃvānēṣanakim ॥ 66 ॥

athavādhruvamanyēbhyōbhayamparamupasthitam ।
yadarthamēvatvaritairbhavadbhiḥpratibōdhitaḥ ॥ 67 ॥

adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham ।
dārayiṣyēmahēndraṃvāśātayiṣyētathānalam ॥ 68 ॥

nahyalpakāraṇēsuptambōdhayiṣyatimāṅguruḥ ।
tadākhyātārthatattvēnamatprabōdhanakāraṇam ॥ 69 ॥

ēvambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam ।
yūpākṣaḥsachivōrājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata ॥ 70 ॥

nanōdēvakṛtaṅkiñchidbhayamastikadāchana ।
mānuṣānnōbhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhatē ॥ 71 ॥

nadaityadānavēbhyōvābhayamastihitādṛśam ।
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam ॥ 72 ॥

vānaraiḥparvatākārairlaṅkēyamparivāritā ।
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam ॥ 73 ॥

ēkēnavānarēṇēyampūrvandagdhāmahāpurī ।
kumārōnihataśchākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ ॥ 74 ॥

svayaṃrakṣōdhipaśchāpipaulastyōdēvakaṇṭakaḥ ।
mṛtētisaṃyugēmuktōrāmēṇādityatējasā ॥ 75 ॥

yanna dēvaiḥ kṛtō rājā nāpi daityairna dānavaiḥ ।
kṛtaḥ sa iha rāmēṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt ॥ 76 ॥

sayūpākṣvachaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam ।
kumbhakarṇōvivṛttākṣōyūpākṣamidamabravīt ॥ 77 ॥

sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam ।
rāghavañcharaṇējitvātatōdrakṣyāmirāvaṇam ॥ 78 ॥

rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśōṇitaiḥ ।
rāmalakṣmaṇayōśchāpisvayampāsyāmiśōṇitam ॥ 79 ॥

tattasyavākyambruvatōniśamyasagarvitaṃrōṣavivṛddhadōṣam ।
mahōdarōnairṛtayōdhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣē ॥ 80 ॥

rāvaṇasyavachaḥśrutvāguṇadōṣauvimṛśyacha ।
paśchādapimahābāhō śatrūnyudhivijēṣyasi ॥ 81 ॥

mahōdaravachaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ ।
kumbhakarṇōmahātējāssampratasthēmahābalaḥ ॥ 82 ॥

suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam ।
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnvivēśanam ॥ 83 ॥

tatōgatvādaśagrīvamāsīnamparamāsanē ।
ūchurbaddhāñjalipuṭāssarvaēvaniśācharāḥ ॥ 84 ॥

prabuddhō'yaṅkumbhakarṇabhrātātērākṣasēśvara ।
kathantatraivaniryātudrakṣyasētamihāgatam ॥ 85 ॥

rāvaṇastvabravīddhṛṣṭōrākṣasāṃstānupasthitān ।
draṣṭumēnamihēchChāmiyathānyāyañchapūjyatām ॥ 86 ॥

tathētyuktvātutēsarvēpunarāgamyarākṣasāḥ ।
kumbhakarṇamidaṃvākyamūchūrāvaṇachōditāḥ ॥ 87 ॥

draṣṭuntvāṅkāṅkṣatērājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ ।
gamanēkriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ ॥ 88 ॥

kumbhakarṇastudurdharṣōbhrāturājñāyaśāsanam ।
tathētyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha ॥ 89 ॥

prakṣālya vadanaṃ hR​ṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ ।
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam ॥ 90 ॥

tatastētvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā ।
madyakumbhāṃśchavividhān kṣipramēvōpahārayan ॥ 91 ॥

pītvāghaṭasahasrēdvēgamanāyōpachakramē ।
īṣatsamutkaṭōmattastējōbalasamanvitaḥ ॥ 92 ॥

kumbhakarṇōbabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamōpamaḥ ।
bhrātussabhavanaṅgachChanrakṣōbalasamanvitaḥ ॥ 93 ॥

kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata mēdinīm ।
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan ।
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ ।
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ ।
śatakraturgēhamiva svayambhuvaḥ ॥ 94 ॥

taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastēsahasābahissthitāḥ ।
dṛṣṭavā'pramēyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustēhariyūthapālāḥ ॥ 95 ॥

kēchichCharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikēchid vyathitāḥpatanti ।
kēchiddhaśasmavyathitāḥpatantikēchidbhayārtābhuviśēratēsma ॥ 96 ॥

tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatējasā ।
vanaukasaḥprēkṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruvirētatastataḥ ॥ 97 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ṣaṣṭitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: