śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ṣaṣṭitamassargaḥ ।
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ ।
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitēndriyaḥ ॥ 1 ॥
mātaṅga iva simhēna garuḍēnēva pannagaḥ ।
abhibhūtō'bhavadrājā rāghavēṇa mahātmanā ॥ 2 ॥
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarchasām ।
smaranrāghavabāṇānāṃvivyathērākṣasēśvaraḥ ॥ 3 ॥
nakāñchanamayandivyamāśrityaparamāsanam ।
viprēkṣamāṇōrakṣāṃsirāvaṇōvākyamabravīt ॥ 4 ॥
sarvantatkhalumēmōghaṃyattaptamparamantapaḥ ।
yatsamānōmahēndrēṇamānuṣēṇāsmirjitaḥ ॥ 5 ॥
idantadbrahmaṇōghōraṃvākyammāmabhyupasthitam ।
mānuṣēbhyōvijānīhibhayantvamititattathā ॥ 6 ॥
dēvadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ ।
avadhyatvammayāprāptammānuṣēbhyōnayāchitam ॥ 7 ॥
viditaṃ mānuṣaṃ manyē rāmaṃ daśarathātmajam ।
ikṣvākukulajātēna anarṇyēna yat purā ॥ 8 ॥
utpatsyatēhimadvaṃśēpuruṣōrākṣasādhanu ।
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim ॥ 9 ॥
nihaniṣyatisaṅgrāmētvāṅkulādhama durmatē ।
śaptō'haṃvēdavatyāchayadāsādharṣitāpurā ॥ 10 ॥
sēyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī ।
umānandīśvaraśchāpirambhāvaruṇakanyakā ॥ 11 ॥
yathōktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ ētadēvābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha ॥ 12 ॥
rākṣasāśchāpitiṣṭhantucharyāgōpuramūrthasu ।
sachāpratimagāmbhīryōdēvadānavadarpahā ॥ 13 ॥
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇōvibōdhyatām ।
saparājitamātmānamprahastañchaniṣūditam ॥ 14 ॥
jñātvārakṣōbalambhīmamādidēśamahābalaḥ ।
dvārēṣuyatnaḥkriyatāmprākāraśchādhiruhyatām ॥ 15 ॥
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇōvibōdyatām ।
sukhaṃsvapitiniśchintaḥkālōpahatachētanaḥ ॥ 16 ॥
navaṣaṭ saptachāṣṭauchamāsān svapitirākṣasaḥ ।
mantrayitvāprasuptō'yamitastunavamē'hani ॥ 17 ॥
tantubōdhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam ।
satusaṅ khyēmahābāhuḥkakudassarvarakṣasām ॥ 18 ॥
vānarān rājaputrauchakṣipramēvahaniṣyati ēṣaḥkētuḥparaṃsaṅ khyēmukhyōvaisarvarakṣasām ॥ 19 ॥
kumbhakarṇaḥsadāśētēmūḍhōgrāmyasukhērataḥ ।
rāmēṇahinirastasyasaṅgrāmē'smin sudāruṇē ॥ 20 ॥
bhaviṣyatinamēśōkaḥkumbhakarṇēvibōdhitē ।
kiṅkariṣyāmyahantēnaśakratulyabalēnahi ॥ 21 ॥
īdṛśēvyasanēghōrēyōnasāhyāyakalpatē ।
tētutadvachanaṃśrutvārākṣasēndrasyarākṣasāḥ ॥ 22 ॥
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇanivēśanam ।
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatōyōjanāyatām ॥ 23 ॥
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm ।
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ ॥ 24 ॥
pratiṣṭhamānāḥkṛchChrēṇayatnātpraviviśurguhām ।
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñchanakuṭṭimām ॥ 25 ॥
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam ।
tētutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam ॥ 26 ॥
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabōdhayan ।
ūrdhvarōmāñchitatanuṃśvasantamivapannagam ।
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam ॥ 27 ॥
bhīmanāsāpuṭantantupātālōvipulānanam ।
śayanēnyastasarvāṅgammēdōrudhiragandhinam ॥ 28 ॥
kāñchanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam ।
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam ॥ 29 ॥
tataśchakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadāchāgrataḥ ॥ 30 ॥
māṃsānāmmērusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam ।
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñchavarāhāṇāñchasañchayān ॥ 31 ॥
chakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyachādbhutam ।
tataśśōṇitakumbhāṃśchamadyānivividhānicha ॥ 32 ॥
purastātkumbhakarṇasyachakrustridaśaśatravaḥ ।
lilipuśchaparārdhyēnachandanēnaparantapam ॥ 33 ॥
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ ।
dhūpaṃsugandhāṃśchasasṛjustuṣṭavuśchaparantatam ॥ 34 ॥
jaladāivachānēduryātudhānāstatastataḥ ।
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān ॥ 35 ॥
tumulaṃyugapachChāpivinēduśchāpyamarṣitāḥ ।
nēdurāsphōṭayāmāsuśchikṣipustēniśācharāḥ ॥ 36 ॥
kumbhakarṇavibōdhārthaṃ chakrustēvipulaṃ svanam ।
saśaṅkhabhērīpaṇavapraṇāda ।
māsphōṭitakṣvēlitasimhanādam ।
diśō dravantastridivaṃ kirantaḥ ।
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipētuḥ ॥ 37 ॥
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇōbubudhēprasuptaḥ ।
tatōmusuṇṭhīrmusalānisarvērakṣōgaṇāstējagṛhurgadāścha ॥ 38 ॥
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiścha ।
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ ॥ 39 ॥
tasyaniḥśvāsavātēnakumbhakarṇasyarakṣasaḥ ।
rākṣasābalavantō'pisthātunāśaknuvanpuraḥ ॥ 40 ॥
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ ।
mṛdaṅgapaṇavān bhērīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā ॥ 41 ॥
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan ।
nīlāñjanachayākārantētutampratyabōdhayan ॥ 42 ॥
abhighnantōnadantaśchanaivasaṃvividētusaḥ ।
yadāchainannaśēkustēpratibōdhayituntadā ॥ 43 ॥
tatōgurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman ।
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ ॥ 44 ॥
bhērīśaṅkhamṛdaṅgāṃśchasarvaprāṇairavādayan ।
nijaghnuśchāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ ॥ 45 ॥
mudgarairmusalaiśchāpisarvaprāṇasamudyataiḥ ।
tēnanādēvamahatālaṅkāsamabhipūritā ॥ 46 ॥
saparvatavanāsarvāsō'pinaivaprabudhyatē ।
tatassahasrambhērīṇāṃyugasatsamahanyata ॥ 47 ॥
mṛṣṭakāñchanakōṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ ।
ēvamapyantidristuyadānaivaprabudhyata ॥ 48 ॥
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācharāḥ ।
mahākrōdhasamāviṣṭāssarvēbhīmaparākramāḥ ॥ 49 ॥
tadrakṣōbōdhayiṣyantaśchakruranyēparākramam ।
anyēbhērīssamājaghnuranyēchakrurmahāsvanam ॥ 50 ॥
kēśānanyēpralulupuḥkarṇāvanyēdaśanticha ।
udakumbaśatānyanyēsamasiñchantakarṇayōḥ ॥ 51 ॥
nakumbhakarṇaḥpaspandēmahānidrāvaśaṅgataḥ ।
anyēchabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ ॥ 52 ॥
mūrdhnivakṣasigātrēṣupātan kūṭamudgarān ।
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiśchasarvaśaḥ ॥ 53 ॥
vadhyamānōmahākāyōnaprābudhyatarākṣasaḥ ।
vāraṇānāṃsahasrañchaśarīrē'syapradhāvitam ॥ 54 ॥
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata ।
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairachintayaṃstānvipulān prahārān ।
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaśchavijṛmbhamāṇassahasōtpapāpa ॥ 55 ॥
sanāgabhōgāchalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau ।
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācharō'sauvikṛtañjajṛmbhē ॥ 56 ॥
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham ।
dadRuśē mēruśṛṅgāgrē divākara ivōditaḥ ॥ 57 ॥
sajṛmbhamāṇō'tibalaḥpraddhōniśācharaḥ ।
niḥśvāsaśchāsyasañjajñēparvatādivamārutaḥ ॥ 58 ॥
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau ।
tapāntēsabalākasyamēghasyēvavivarṣataḥ ॥ 59 ॥
tasyadīptāgnisadṛśēvidyutsadṛśavarchasī ।
dadṛśātēmahānētrēdīptāvivamahāgrahau ॥ 60 ॥
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃśchavividhān bahūn ।
varāhānmahiṣāṃśchaivababhakṣasamahābalaḥ ॥ 61 ॥
ādadunbhukṣitōmāṃsaṃśōṇitantṛṣitaḥpiban ।
mēdaḥkumbhāṃśchamadyāṃśchapapauśakraripustadā ॥ 62 ॥
tatastṛpta iti jñātvā samutpērurniśācharāḥ ।
śirōbhiścha praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan ॥ 63 ॥
nidrāviśadanētrastukaluṣīkṛtalōchanaḥ ।
chārayan sarvatōdṛṣṭintān dadarśaniśācharān ॥ 64 ॥
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ ।
bōdhanādvismitaśchāpirākṣasānidamabravīt ॥ 65 ॥
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibōdhitaḥ ।
kachChitsukuśalaṃrājñōbhayaṃvānēṣanakim ॥ 66 ॥
athavādhruvamanyēbhyōbhayamparamupasthitam ।
yadarthamēvatvaritairbhavadbhiḥpratibōdhitaḥ ॥ 67 ॥
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham ।
dārayiṣyēmahēndraṃvāśātayiṣyētathānalam ॥ 68 ॥
nahyalpakāraṇēsuptambōdhayiṣyatimāṅguruḥ ।
tadākhyātārthatattvēnamatprabōdhanakāraṇam ॥ 69 ॥
ēvambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam ।
yūpākṣaḥsachivōrājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata ॥ 70 ॥
nanōdēvakṛtaṅkiñchidbhayamastikadāchana ।
mānuṣānnōbhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhatē ॥ 71 ॥
nadaityadānavēbhyōvābhayamastihitādṛśam ।
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam ॥ 72 ॥
vānaraiḥparvatākārairlaṅkēyamparivāritā ।
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam ॥ 73 ॥
ēkēnavānarēṇēyampūrvandagdhāmahāpurī ।
kumārōnihataśchākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ ॥ 74 ॥
svayaṃrakṣōdhipaśchāpipaulastyōdēvakaṇṭakaḥ ।
mṛtētisaṃyugēmuktōrāmēṇādityatējasā ॥ 75 ॥
yanna dēvaiḥ kṛtō rājā nāpi daityairna dānavaiḥ ।
kṛtaḥ sa iha rāmēṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt ॥ 76 ॥
sayūpākṣvachaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam ।
kumbhakarṇōvivṛttākṣōyūpākṣamidamabravīt ॥ 77 ॥
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam ।
rāghavañcharaṇējitvātatōdrakṣyāmirāvaṇam ॥ 78 ॥
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśōṇitaiḥ ।
rāmalakṣmaṇayōśchāpisvayampāsyāmiśōṇitam ॥ 79 ॥
tattasyavākyambruvatōniśamyasagarvitaṃrōṣavivṛddhadōṣam ।
mahōdarōnairṛtayōdhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣē ॥ 80 ॥
rāvaṇasyavachaḥśrutvāguṇadōṣauvimṛśyacha ।
paśchādapimahābāhō śatrūnyudhivijēṣyasi ॥ 81 ॥
mahōdaravachaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ ।
kumbhakarṇōmahātējāssampratasthēmahābalaḥ ॥ 82 ॥
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam ।
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnvivēśanam ॥ 83 ॥
tatōgatvādaśagrīvamāsīnamparamāsanē ।
ūchurbaddhāñjalipuṭāssarvaēvaniśācharāḥ ॥ 84 ॥
prabuddhō'yaṅkumbhakarṇabhrātātērākṣasēśvara ।
kathantatraivaniryātudrakṣyasētamihāgatam ॥ 85 ॥
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭōrākṣasāṃstānupasthitān ।
draṣṭumēnamihēchChāmiyathānyāyañchapūjyatām ॥ 86 ॥
tathētyuktvātutēsarvēpunarāgamyarākṣasāḥ ।
kumbhakarṇamidaṃvākyamūchūrāvaṇachōditāḥ ॥ 87 ॥
draṣṭuntvāṅkāṅkṣatērājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ ।
gamanēkriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ ॥ 88 ॥
kumbhakarṇastudurdharṣōbhrāturājñāyaśāsanam ।
tathētyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha ॥ 89 ॥
prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ ।
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam ॥ 90 ॥
tatastētvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā ।
madyakumbhāṃśchavividhān kṣipramēvōpahārayan ॥ 91 ॥
pītvāghaṭasahasrēdvēgamanāyōpachakramē ।
īṣatsamutkaṭōmattastējōbalasamanvitaḥ ॥ 92 ॥
kumbhakarṇōbabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamōpamaḥ ।
bhrātussabhavanaṅgachChanrakṣōbalasamanvitaḥ ॥ 93 ॥
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata mēdinīm ।
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan ।
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ ।
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ ।
śatakraturgēhamiva svayambhuvaḥ ॥ 94 ॥
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastēsahasābahissthitāḥ ।
dṛṣṭavā'pramēyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustēhariyūthapālāḥ ॥ 95 ॥
kēchichCharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikēchid vyathitāḥpatanti ।
kēchiddhaśasmavyathitāḥpatantikēchidbhayārtābhuviśēratēsma ॥ 96 ॥
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatējasā ।
vanaukasaḥprēkṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruvirētatastataḥ ॥ 97 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ṣaṣṭitamassargaḥ ॥