ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଡ୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଭିଵାଦ୍ୟ ଚ କୌସଲ୍ୟାଂ ରାମ ସ୍ସଂପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍ ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ୟୟନୋ ମାତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ ॥ 1 ॥
ଵିରାଜୟନ୍ରାଜସୁତୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ନରୈର୍ଵୃତମ୍ ।
ହୃଦୟାନ୍ୟାମମଂଥେଵ ଜନସ୍ୟ ଗୁଣଵତ୍ତୟା ॥ 2 ॥
ଅଭିଵାଦ୍ୟ ଚ କୌସଲ୍ୟାଂ ରାମ ସ୍ସଂପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍ ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ୟୟନୋ ମାତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ ॥ 3 ॥
ଵିରାଜୟନ୍ରାଜସୁତୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ନରୈର୍ଵୃତମ୍ ।
ହୃଦୟାନ୍ୟାମମଂଥେଵ ଜନସ୍ୟ ଗୁଣଵତ୍ତୟା ॥ 4 ॥
ଵୈଦେହୀ ଚାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ନ ଶୁଶ୍ରାଵ ତପସ୍ଵିନୀ ।
ତଦେଵ ହୃଦି ତସ୍ୟାଶ୍ଚ ୟୌଵରାଜ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ॥ 5 ॥
ଦେଵକାର୍ୟଂ ସ୍ଵୟଂ କୃତ୍ଵା କୃତଜ୍ଞା ହୃଷ୍ଟଚେତନା ।
ଅଭିଜ୍ଞା ରାଜଧର୍ମାଣାଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ॥ 6 ॥
ପ୍ରଵିଵେଶାଥ ରାମସ୍ତୁ ସ୍ଵଂ ଵେଶ୍ମ ସୁଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନସଂପୂର୍ଣଂ ହ୍ରିୟା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ ॥ 7 ॥
ଅଥ ସୀତା ସମୁତ୍ପତ୍ୟ ଵେପମାନା ଚ ତଂ ପତିମ୍ ।
ଅପଶ୍ୟଚ୍ଛୋକସଂତପ୍ତଂ ଚିଂତାଵ୍ୟାକୁଲିତେଂଦ୍ରିୟମ୍ ॥ 8 ॥
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନ ଶଶାକ ମନୋଗତମ୍ ।
ତଂ ଶୋକଂ ରାଘଵଃ ସୋଢୁଂ ତତୋ ଵିଵୃତତାଂ ଗତଃ ॥ 9 ॥
ଵିଵର୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନମମର୍ଷଣମ୍ ।
ଆହ ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତା କିମିଦାନୀମିଦଂ ପ୍ରଭୋ ॥ 10 ॥
ଅଦ୍ୟ ବାର୍ହସ୍ପତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ୟୁକ୍ତଃ ପୁଷ୍ୟୋଽନୁ ରାଘଵ ।
ପ୍ରୋଚ୍ୟତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ କେନ ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ମନାଃ ॥ 11 ॥
ନ ତେ ଶତଶଲାକେନ ଜଲଫେନନିଭେନ ଚ ।
ଆଵୃତଂ ଵଦନଂ ଵଲ୍ଗୁ ଛତ୍ରେଣାପି ଵିରାଜତେ ॥ 12 ॥
ଵ୍ୟଜନାଭ୍ୟାଂ ଚ ମୁଖ୍ୟାଭ୍ୟାଂ ଶତପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍ ।
ଚଂଦ୍ରହଂସପ୍ରକାଶାଭ୍ୟାଂ ଵୀଜ୍ୟତେ ନ ତଵାନନମ୍ ॥ 13 ॥
ଵାଗ୍ମିନୋ ଵଂଦିନଶ୍ଚାପି ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵାଂ ନରର୍ଷଭ ।
ସ୍ତୁଵଂତୋ ନାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟଂତେ ମଂଗଲୈଃ ସ୍ସୂତମାଗଧାଃ ॥ 14 ॥
ନ ତେ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଚ ଦଧି ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତସ୍ୟ ଦଦତି ସ୍ମ ଵିଧାନତଃ ॥ 15 ॥
ନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତୟ ସ୍ସର୍ଵା ଶ୍ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ୟାଶ୍ଚ ଭୂଷିତାଃ ।
ଅନୁଵ୍ରଜିତୁମିଚ୍ଛଂତି ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା ॥ 16 ॥
ଚତୁର୍ଭିର୍ଵେଗସଂପନ୍ନୈର୍ହୟୈଃ କାଂଚନଭୂଷିତୈଃ ।
ମୁଖ୍ୟଃ ପୁଷ୍ୟରଥୋ ୟୁକ୍ତଃ କିଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ତେଽଗ୍ରତଃ ॥ 17 ॥
ହସ୍ତୀ ଚାଗ୍ରତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାଂ ସ୍ତଵ ଲକ୍ଷଣପୂଜିତଃ ।
ପ୍ରୟାଣେ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ଵୀର କୃଷ୍ଣମେଘଗିରି ପ୍ରଭଃ ॥ 18 ॥
ନ ଚ କାଂଚନଚିତ୍ରଂ ତେ ପଶ୍ୟାମି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ।
ଭଦ୍ରାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ୟାଂତଂ ଵୀର ପୁରସ୍କୃତମ୍ ॥ 19 ॥
ଅଭିଷେକୋ ୟଥା ସଜ୍ଜଃ କିମିଦାନୀମିଦଂ ତଵ ।
ଅପୂର୍ଵୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ନ ପ୍ରହର୍ଷଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ॥ 20 ॥
ଇତୀଵ ଵିଲପଂତୀଂ ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ରଘୁନଂଦନଃ ।
ସୀତେ ତତ୍ର ଭଵାଂସ୍ତାତଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜୟତି ମାଂ ଵନମ୍ ॥ 21 ॥
କୁଲେ ମହତି ସଂଭୂତେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମଚାରିଣି ।
ଶୃଣୁ ଜାନକି ୟେନେଦଂ କ୍ରମେଣାଭ୍ୟାଗତଂ ମମ ॥ 22 ॥
ରାଜ୍ଞା ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞେନ ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ଚ ।
କୈକେୟ୍ୟୈ ମମ ମାତ୍ରେ ତୁ ପୁରା ଦତ୍ତୌ ମହାଵରୌ ॥ 23 ॥
ତୟାଽଦ୍ୟ ମମ ସଜ୍ଜେଽସ୍ମିନ୍ନଭିଷେକେ ନୃପୋଦ୍ୟତେ ।
ପ୍ରଚୋଦିତ ସ୍ସ ସମୟୋ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିନିର୍ଜିତଃ ॥ 24 ॥
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ଵସ୍ତଵ୍ୟଂ ଦଂଡକେ ମୟା ।
ପିତ୍ରା ମେ ଭରତଶ୍ଚାପି ୟୌଵରାଜ୍ୟେ ନିୟୋଜିତଃ ॥ 25 ॥
ସୋଽହଂ ତ୍ଵାମାଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵିଜନଂ ଵନମ୍ ।
ଭରତସ୍ୟ ସମୀପେ ତୁ ନାହଂ କଥ୍ୟଃ କଦାଚନ ॥ 26 ॥
ବୁଦ୍ଧିୟୁକ୍ତା ହି ପୁରୁଷା ନ ସହଂତେ ପରସ୍ତଵମ୍ ।
ତସ୍ମାନ୍ନତେ ଗୁଣାଃ କଥ୍ୟା ଭରତସ୍ୟାଗ୍ରତୋ ମମ ॥ 27 ॥
ନାପି ତ୍ଵଂ ତେନ ଭର୍ତଵ୍ୟା ଵିଶେଷେଣ କଦାଚନ ।
ଅନୁକୂଲତୟା ଶକ୍ୟଂ ସମୀପେ ତ୍ଵସ୍ୟ ଵର୍ତିତୁମ୍ ॥ 28 ॥
ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ନୃପତିନା ୟୌଵରାଜ୍ୟଂ ସନାତନମ୍ ।
ସ ପ୍ରସାଦ୍ୟସ୍ତ୍ଵୟା ସୀତେ ନୃପତିଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ ॥ 29 ॥
ଅହଂ ଚାପି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାଂ ଗୁରୋସ୍ସମନୁପାଲୟନ୍ ।
ଵନମଦ୍ୟୈଵ ୟାସ୍ୟାମି ସ୍ଥିରା ଭଵ ମନସ୍ଵିନୀ ॥ 30 ॥
ୟାତେ ଚ ମୟି କଲ୍ୟାଣି ଵନଂ ମୁନିନିଷେଵିତମ୍ ।
ଵ୍ରତୋପଵାସପରୟା ଭଵିତଵ୍ୟଂ ତ୍ଵୟାଽନଘେ ॥ 31 ॥
କାଲ୍ୟମୁତ୍ଥାୟ ଦେଵାନାଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ୟଥାଵିଧି ।
ଵଂଦିତଵ୍ୟୋ ଦଶରଥଃ ପିତା ମମ ନରେଶ୍ଵରଃ ॥ 32 ॥
ଵଂଦିତଵ୍ୟାଶ୍ଚ ତେ ନିତ୍ୟଂ ୟା ଶ୍ଶେଷା ମମ ମାତରଃ ।
ସ୍ନେହ ପ୍ରଣୟସଂଭୋଗୈ ସ୍ସମା ହି ମମ ମାତରଃ ॥ 33 ॥
ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମୌ ଚାପି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟୌ ଚ ଵିଶେଷତଃ ।
ତ୍ଵୟା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିୟତରୌ ମମ ॥ 34 ॥
ଵିପ୍ରିୟଂ ନ ଚ କର୍ତଵ୍ୟଂ ଭରତସ୍ୟ କଦାଚନ ।
ସ ହି ରାଜା ପ୍ରଭୁଶ୍ଚୈଵ ଦେଶସ୍ୟ ଚ କୁଲସ୍ୟ ଚ ॥ 35 ॥
ଆରାଧିତା ହି ଶୀଲେନ ପ୍ରୟତ୍ନୈଶ୍ଚୋପସେଵିତାଃ ।
ରାଜାନ ସ୍ସଂପ୍ରସୀଦଂତି କୁପ୍ୟଂତିଚ ଵିପର୍ୟୟେ ॥ 36 ॥
ଔରସାନପି ପୁତ୍ରାନ୍ହି ତ୍ୟଜଂତ୍ୟହିତକାରିଣଃ ।
ସମର୍ଥାନ୍ସଂପ୍ରଗୃହ୍ଣଂତି ଜନାନପି ନରାଧିପାଃ ॥ 37 ॥
ସା ତ୍ଵଂ ଵସେହ କଲ୍ୟାଣି ରାଜ୍ଞସ୍ସମନୁଵର୍ତିନୀ ।
ଭରତସ୍ୟ ରତା ଧର୍ମେ ସତ୍ୟଵ୍ରତପରାୟଣା ॥ 38 ॥
ଅହଂ ଗମିଷ୍ୟାମି ମହାଵନଂ ପ୍ରିୟେ ତ୍ଵୟା ହି ଵସ୍ତଵ୍ୟମିହୈଵ ଭାମିନି ।
ୟଥା ଵ୍ୟଲୀକଂ କୁରୁଷେ ନ କସ୍ୟ ଚି ତ୍ତଥା ତ୍ଵୟା କାର୍ୟମିଦଂ ଵଚୋ ମମ ॥ 39 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
