ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତେଷାମେଵଂ ଵିଷଣ୍ଣାନାଂ ପୀଡିତାନାମତୀଵ ଚ ।
ବାଷ୍ପଵିପ୍ଲୁତନେତ୍ରାଣାଂ ସଶୋକାନାଂ ମୁମୂର୍ଷୟା ॥ 1 ॥
ଅନୁଗମ୍ୟ ନିଵୃତ୍ତାନାଂ ରାମଂ ନଗରଵାସିନାମ୍ ।
ଉଦ୍ଗତାନୀଵ ସତ୍ଵାନି ବଭୂଵୁରମନସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 2 ॥
ତେଷାମେଵଂ ଵିଷଣ୍ଣାନାଂ ପୀଡିତାନାମତୀଵ ଚ ।
ବାଷ୍ପଵିପ୍ଲୁତନେତ୍ରାଣାଂ ସଶୋକାନାଂ ମୁମୂର୍ଷୟା ॥ 3 ॥
ଅନୁଗମ୍ୟ ନିଵୃତ୍ତାନାଂ ରାମଂ ନଗରଵାସିନାମ୍ ।
ଉଦ୍ଗତାନୀଵ ସତ୍ଵାନି ବଭୂଵୁରମନସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 4 ॥
ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ନିଲୟମାଗମ୍ୟ ପୁତ୍ରଦାରୈସ୍ସମାଵୃତା ।
ଅଶ୍ରୂଣି ମୁମୁଚୁସ୍ସର୍ଵେ ବାଷ୍ପେଣ ପିହିତାନନାଃ ॥ 5 ॥
ନ ଚାହୃଷ୍ୟନ୍ ନଚାମୋଦନ୍ ଵଣିଜୋ ନ ପ୍ରସାରୟନ୍ ।
ନ ଚାଶୋଭଂତ ପଣ୍ୟାନି ନାପଚନ୍ ଗୃହମେଧିନଃ ॥ 6 ॥
ନଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଭ୍ୟନଂଦନ୍ ଵିପୁଲଂ ଵା ଧନାଗମମ୍ ।
ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଥମଜଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜନନୀ ନାଭ୍ୟନଂଦତ ॥ 7 ॥
ଗୃହେ ଗୃହେ ରୁଦଂତ୍ୟଶ୍ଚ ଭର୍ତାରଂ ଗୃହମାଗତମ୍ ।
ଵ୍ୟଗର୍ହୟଂତ ଦୁଃଖାର୍ତା ଵାଗ୍ଭିସ୍ତୋତ୍ରୈରିଵ ଦ୍ଵିପାନ୍ ॥ 8 ॥
କିଂ ନୁ ତେଷାଂ ଗୃହୈଃ କାର୍ୟଂ କିଂ ଦାରୈଃ କିଂ ଧନେନ ଵା ।
ପୁତ୍ରୈର୍ଵା କିଂ ସୁଖୈର୍ଵାପି ୟେ ନ ପଶ୍ୟଂତି ରାଘଵମ୍ ॥ 9 ॥
ଏକଃ ସତ୍ପୁରୁଷୋ ଲୋକେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ସହ ସୀତୟା ।
ୟୋଽନୁଗଚ୍ଛତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ରାମଂ ପରିଚରନ୍ ଵନେ ॥ 10 ॥
ଆପଗାଃ କୃତପୁଣ୍ୟାସ୍ତା ପଦ୍ମିନ୍ୟଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ।
ୟେଷୁ ସ୍ନାସ୍ୟତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିଗାହ୍ୟ ସଲିଲଂ ଶୁଚି ॥ 11 ॥
ଶୋଭୟିଷ୍ୟଂତି କାକୁତ୍ସ୍ଥମଟଵ୍ୟୋ ରମ୍ୟକାନନାଃ ।
ଆପଗାଶ୍ଚ ମହାନୂପାଃ ସାନୁମଂତଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଃ ॥ 12 ॥
କାନନଂ ଵାପି ଶୈଲଂ ଵା ୟଂ ରାମୋଽଧିଗମିଷ୍ୟତି ।
ପ୍ରିୟାତିଥିମିଵ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନୈନଂ ଶକ୍ଷ୍ୟଂତ୍ୟନର୍ଚିତୁମ୍ ॥ 13 ॥
ଵିଚିତ୍ରକୁସୁମାପୀଡା ବହୁମଂଜରି ଧାରିଣଃ ।
ରାଘଵଂ ଦର୍ଶୟିଷ୍ୟଂତି ନଗା ଭ୍ରମରଶାଲିନଃ ॥ 14 ॥
ଅକାଲେ ଚାପି ମୁଖ୍ୟାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ ।
ଦର୍ଶୟିଷ୍ୟଂତ୍ୟନୁକ୍ରୋଶାଦ୍ଗିରୟୋ ରାମମାଗତମ୍ ॥ 15 ॥
ପ୍ରସ୍ରଵିଷ୍ୟଂତି ତୋୟାନି ଵିମଲାନି ମହୀଧରାଃ ।
ଵିଦର୍ଶୟଂତୋ ଵିଵିଧାନ୍ ଭୂୟଶ୍ଚିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ନିର୍ଝରାନ୍ ॥ 16 ॥
ପାଦପାଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରେଷୁ ରମୟିଷ୍ୟଂତି ରାଘଵମ୍ ।
ୟତ୍ର ରାମୋ ଭୟଂ ନାତ୍ର ନାସ୍ତି ତତ୍ର ପରାଭଵଃ ॥ 17 ॥
ସ ହି ଶୂରୋ ମହାବାହୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ୟ ଚ ।
ପୁରା ଭଵତି ନୋଦୂରାଦନୁଗଚ୍ଛାମ ରାଘଵମ୍ ॥ 18 ॥
ପାଦଚ୍ଛାୟା ସୁଖା ଭର୍ତୁସ୍ତାଦୃଶସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ସ ହି ନାଥୋ ଜନସ୍ୟାସ୍ୟ ସ ଗତି ସ୍ସପରାୟଣମ୍ ॥ 19 ॥
ଵୟଂ ପରିଚରିଷ୍ୟାମଃ ସୀତାଂ ୟୂୟଂ ତୁ ରାଘଵମ୍ ।
ଇତି ପୌରସ୍ତ୍ରିୟୋ ଭର୍ତୃନ୍ ଦୁଖାର୍ତାସ୍ତତ୍ତଦବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 20 ॥
ୟୁଷ୍ମାକଂ ରାଘଵୋଽରଣ୍ୟେ ୟୋଗକ୍ଷେମଂ ଵିଧାସ୍ୟତି ।
ସୀତା ନାରୀଜନସ୍ୟାସ୍ୟ ୟୋଗକ୍ଷେମଂ କରିଷ୍ୟତି ॥ 21 ॥
କୋ ନ୍ଵନେନାଽପ୍ରତୀତେନ ସୋତ୍କଂଠିତଜନେନ ଚ ।
ସଂପ୍ରିୟେତାମନୋଜ୍ଞେନ ଵାସେନ ହୃତଚେତସା ॥ 22 ॥
କୈକେୟ୍ୟା ୟଦି ଚେ ଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ସ୍ୟାଦଧର୍ମ୍ୟମନାଥଵତ୍ ।
ନ ହି ନୋ ଜୀଵିତେନାର୍ଥଃ କୁତଃ ପୁତ୍ରୈଃ କୁତୋ ଧନୈଃ ॥ 23 ॥
ୟୟା ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଭର୍ତା ଚ ତ୍ୟକ୍ତାଵୈଶ୍ଵର୍ୟକାରଣାତ୍ ।
କଂ ସା ପରିହରେଦନ୍ୟଂ କୈକେୟୀ କୁଲପାଂସନୀ ॥ 24 ॥
କୈକେୟ୍ୟା ନ ଵୟଂ ରାଜ୍ୟେ ଭୃତକା ନିଵସେମହି ।
ଜୀଵଂତ୍ୟା ଜାତୁ ଜୀଵଂତ୍ୟଃ ପୁତ୍ରୈରପି ଶପାମହେ ॥ 25 ॥
ୟା ପୁତ୍ରଂ ପାର୍ଥିଵେଂଦ୍ରସ୍ୟ ପ୍ରଵାସୟତି ନିର୍ଘୃଣା ।
କସ୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ସୁଖଂ ଜୀଵେଦଧର୍ମ୍ୟାଂ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀମ୍ ॥ 26 ॥
ଉପଦ୍ରୁତମିଦଂ ସର୍ଵମନାଲଂବମନାୟକମ୍ ।
କୈକେୟ୍ୟା ହି କୃତେ ସର୍ଵଂ ଵିନାଶମୁପୟାସ୍ୟତି ॥ 27 ॥
ନ ହି ପ୍ରଵ୍ରଜିତେ ରାମେ ଜୀଵିଷ୍ୟତି ମହୀପତିଃ ।
ମୃତେ ଦଶରଥେ ଵ୍ୟକ୍ତଂ ଵିଲାପସ୍ତଦନଂତରମ୍ ॥ 28 ॥
ତେ ଵିଷଂ ପିବତାଲୋଡ୍ୟ କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ୟା ସ୍ସୁଦୁର୍ଗତାଃ ।
ରାଘଵଂ ଵାନୁଗଚ୍ଛଧ୍ଵମଶ୍ରୁତିଂ ଵାପି ଗଚ୍ଛତ ॥ 29 ॥
ମିଥ୍ୟାପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ରାମ ସ୍ସସୀତ ସ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଭରତେ ସନ୍ନିସୃଷ୍ଟାସ୍ସ୍ମ ସ୍ସୌନିକେ ପଶଵୋ ୟଥା ॥ 30 ॥
ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରାନନ ଶ୍ଶ୍ୟାମୋ ଗୂଢଜତ୍ରୁରରିଂଦମଃ ।
ଆଜାନୁବାହୁଃ ପଦ୍ମାକ୍ଷୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ॥ 31 ॥
ପୂର୍ଵାଭିଭାଷୀ ମଧୁର ସ୍ସତ୍ୟଵାଦୀ ମହାବଲଃ ।
ସୌମ୍ୟସ୍ସର୍ଵସ୍ୟ ଲୋକସ୍ୟ ଚଂଦ୍ରଵତ୍ପ୍ରିୟଦର୍ଶନଃ ॥ 32 ॥
ନୂନଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୋ ମତ୍ତମାତଂଗଵିକ୍ରମଃ ।
ଶୋଭୟିଷ୍ୟତ୍ୟରଣ୍ୟାନି ଵିଚରନ୍ ସ ମହାରଥଃ ॥ 33 ॥
ତାସ୍ତଥା ଵିଲପଂତ୍ୟସ୍ତୁ ନଗରେ ନାଗରସ୍ତ୍ରିୟଃ ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁ ର୍ଦୁଃଖସଂତପ୍ତା ମୃତ୍ୟୋରିଵ ଭୟାଗମେ ॥ 34 ॥
ଇତ୍ୟେଵଂ ଵିଲପଂତୀନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵେଶ୍ମସୁ ରାଘଵମ୍ ।
ଜଗାମାସ୍ତଂ ଦିନକରୋ ରଜନୀ ଚାଭ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 35 ॥
ନଷ୍ଟଜ୍ଵଲନସଂତାପା ପ୍ରଶାଂତାଧ୍ୟାୟସତ୍କଥା ।
ତିମିରେଣାଭିଲିପ୍ତେଵ ସା ତଦା ନଗରୀ ବଭୌ ॥ 36 ॥
ଉପଶାଂତଵଣିକ୍ପଣ୍ୟା ନଷ୍ଟହର୍ଷା ନିରାଶ୍ରୟା ।
ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଚାସୀନ୍ନଷ୍ଟତାରମିଵାଂବରମ୍ ॥ 37 ॥
ତଥା ସ୍ତ୍ରିୟୋ ରାମନିମିତ୍ତମାତୁରା ୟଥା ସୁତେ ଭ୍ରାତରି ଵା ଵିଵାସିତେ ।
ଵିଲପ୍ୟ ଦୀନା ରୁରୁଦୁର୍ଵିଚେତସ ସ୍ସୂତୈର୍ହି ତାସାମଧିକୋ ହି ସୋଽଭଵତ୍ ॥ 38 ॥
ପ୍ରଶାଂତଗୀତୋତ୍ସଵନୃତ୍ତଵାଦନା ଵ୍ୟପାସ୍ତହର୍ଷା ପିହିତାପଣୋଦୟା ।
ତଦା ହ୍ୟୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ବଭୂଵ ସା ମହାର୍ଣଵ ସ୍ସଂକ୍ଷପିତୋଦକୋ ୟଥା ॥ 39 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
