ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତେ ତୁ ତସ୍ମିନ୍ମହାଵୃକ୍ଷେ ଉଷିତ୍ଵା ରଜନୀଂ ଶିଵାମ୍ ।
ଵିମଲେଽଭ୍ୟୁଦିତେ ସୂର୍ୟେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାତ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ॥ 1 ॥
ୟତ୍ର ଭାଗୀରଥୀଂ ଗଂଗାଂ ୟମୁନାଭିପ୍ରଵର୍ତତେ ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ଦେଶମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଵିଗାହ୍ୟ ସୁମହଦ୍ଵନମ୍ ॥ 2 ॥
ତେ ଭୂମିଭାଗାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ ଦେଶାଂଶ୍ଚାପି ମନୋରମାନ୍ ।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାନ୍ ପଶ୍ୟଂତସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ୟଶଶ୍ଵିନଃ ॥ 3 ॥
ୟଥା କ୍ଷେମେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ ସ ପଶ୍ୟଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ।
ନିଵୃତ୍ତମାତ୍ରେ ଦିଵସେ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ପ୍ରୟାଗମଭିତଃ ପଶ୍ୟ ସୌମିତ୍ରେ ଧୂମମୁନ୍ନତମ୍ ।
ଅଗ୍ନେର୍ଭଗଵତଃ କେତୁଂ ମନ୍ୟେ ସନ୍ନିହିତୋ ମୁନିଃ ॥ 5 ॥
ନୂନଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ସଂଭେଦଂ ଗଂଗାୟମୁନୟୋର୍ଵୟମ୍ ।
ତଥା ହି ଶ୍ରୂୟତେ ଶବ୍ଦୋ ଵାରିଣୋ ଵାରିଘଟ୍ଟିତଃ ॥ 6 ॥
ଦାରୂଣି ପରିଭିନ୍ନାନି ଵନଜୈରୁପଜୀଵିଭିଃ ।
ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ଚୈତେ ଦୃଶ୍ୟଂତେ ଵିଵିଧା ଦ୍ରୁମାଃ ॥ 7 ॥
ଧନ୍ଵିନୌ ତୌ ସୁଖଂ ଗତ୍ଵା ଲଂବମାନେ ଦିଵାକରେ ।
ଗଂଗାୟମୁନୟୋସ୍ସଂଧୌ ପ୍ରାପତୁର୍ନିଲୟଂ ମୁନେଃ ॥ 8 ॥
ରାମସ୍ତ୍ଵାଶ୍ରମମାସାଦ୍ୟ ତ୍ରାସୟନ୍ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ ।
ଗତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତମଧ୍ଵାନଂ ଭରଦ୍ଵାଜମୁପାଗମତ୍ ॥ 9 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵାଶ୍ରମାସାଦ୍ୟ ମୁନେର୍ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣୌ ।
ସୀତୟାନୁଗତୌ ଵୀରୌ ଦୂରାଦେଵାଵତସ୍ଥତୁଃ ॥ 10 ॥
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ୟ ମହାତ୍ମାନମୃଷିଂ ଶିଷ୍ୟଗଣୈର୍ଵୃତମ୍ ।
ସଂଶିତଵ୍ରତମେକାଗ୍ରଂ ତପସା ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଷମ୍ ॥ 11 ॥
ହୁତାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମହାଭାଗଂ କୃତାଂଜଲିଃ ।
ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସାର୍ଧଂ ସୀତୟା ଚାଭ୍ୟଵାଦୟତ୍ ॥ 12 ॥
ନ୍ୟଵେଦୟତ ଚାତ୍ମାନଂ ତସ୍ମୈ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ୟାଵାଂ ଭଗଵନ୍ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 13 ॥
ଭାର୍ୟା ମମେୟଂ ଵୈଦେହୀ କଲ୍ୟାଣୀ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ମାଂ ଚାନୁୟାତା ଵିଜନଂ ତପୋଵନମନିଂଦିତା ॥ 14 ॥
ପିତ୍ରା ପ୍ରଵ୍ରାଜ୍ୟମାନଂ ମାଂ ସୌମିତ୍ରିରନୁଜ ପ୍ରିୟଃ ।
ଅୟମନ୍ଵଗମଦ୍ଭ୍ରାତା ଵନମେଵ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ॥ 15 ॥
ପିତ୍ରା ନିୟୁକ୍ତା ଭଗଵନ୍ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ୟାମସ୍ତପୋଵନମ୍ ।
ଧର୍ମମେଵ ଚରିଷ୍ୟାମ ସ୍ତତ୍ର ମୂଲଫଲାଶନାଃ ॥ 16 ॥
ତସ୍ୟ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ଉପାନୟତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗାମର୍ଘ୍ୟମୁଦକଂ ତତଃ ॥ 17 ॥
ନାନାଵିଧାନନ୍ନରସାନ୍ ଵନ୍ୟମୂଲଫଲାଶ୍ରୟାନ୍ ।
ତେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ତପ୍ତତପା ଵାସଂ ଚୈଵାଭ୍ୟକଲ୍ପୟତ୍ ॥ 18 ॥
ମୃଗପକ୍ଷିଭିରାସୀନୋ ମୁନିଭିଶ୍ଚ ସମଂତତଃ ।
ରାମମାଗତମଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟ ସ୍ଵାଗତେନାହତଂ ମୁନିଃ ॥ 19 ॥
ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟ ଚ ତାମର୍ଚାମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସ ରାଘଵମ୍ ।
ଭରଦ୍ଵାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ଧର୍ମୟୁକ୍ତମିଦଂ ତଦା ॥ 20 ॥
ଚିରସ୍ୟ ଖଲୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପଶ୍ୟାମି ତ୍ଵାମିହାଗତମ୍ ।
ଶ୍ରୁତଂ ତଵ ମୟା ଚେଦଂ ଵିଵାସନମକାରଣମ୍ ॥ 21 ॥
ଅଵକାଶୋ ଵିଵିକ୍ତୋଽୟଂ ମହାନଦ୍ୟୋସ୍ସମାଗମେ ।
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଚ ରମଣୀୟଶ୍ଚ ଵସତ୍ଵିହ ଭଵାନ୍ ସୁଖମ୍ ॥ 22 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଭରଦ୍ଵାଜେନ ରାଘଵଃ ।
ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ୟଂ ରାମଃ ସର୍ଵହିତେ ରତଃ ॥ 23 ॥
ଭଗଵନ୍ନିତ ଆସନ୍ନଃ ପୌରଜାନପଦୋ ଜନଃ ।
ସୁଦର୍ଶମିହ ମାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ମନ୍ୟେଽହମିମମାଶ୍ରମମ୍ ॥ 24 ॥
ଆଗମିଷ୍ୟତି ଵୈଦେହୀଂ ମାଂ ଚାପି ପ୍ରେକ୍ଷକୋ ଜନଃ ।
ଅନେନ କାରଣେନାହମିହ ଵାସଂ ନ ରୋଚୟେ ॥ 25 ॥
ଏକାଂତେ ପଶ୍ୟ ଭଗଵନ୍ନାଶ୍ରମସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ।
ରମେତ ୟତ୍ର ଵୈଦେହୀ ସୁଖାର୍ହା ଜନକାତ୍ମଜା ॥ 26 ॥
ଏତଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭଂ ଵାକ୍ୟଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମୁନିଃ ।
ରାଘଵସ୍ୟ ତତୋ ଵାକ୍ୟମର୍ଥଗ୍ରାହକମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 27 ॥
ଦଶକ୍ରୋଶ ଇତସ୍ତାତ ଗିରିର୍ୟତ୍ରନିଵତ୍ସ୍ୟସି ।
ମହର୍ଷିସେଵିତଃ ପୁଣ୍ୟଃ ସର୍ଵତଃ ସୁଖଦର୍ଶନଃ ॥ 28 ॥
ଗୋଲାଂଗୂଲାନୁଚରିତୋ ଵାନରର୍କ୍ଷନିଷେଵିତଃ ।
ଚିତ୍ରକୂଟ ଇତି ଖ୍ୟାତୋ ଗଂଧମାଦନସନ୍ନିଭଃ ॥ 29 ॥
ୟାଵତା ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ୟ ନରଶୃଂଗାନ୍ୟଵେକ୍ଷତେ ।
କଲ୍ୟାଣାନି ସମାଧତ୍ତେ ନ ପାପେ କୁରୁତେ ମନଃ ॥ 30 ॥
ଋଷୟସ୍ତତ୍ର ବହଵୋ ଵିହୃତ୍ୟ ଶରଦାଂ ଶତମ୍ ।
ତପସା ଦିଵମାରୂଢାଃ କପାଲଶିରସା ସହ ॥ 31 ॥
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତମହଂ ମନ୍ୟେ ତଂ ଵାସଂ ଭଵତସ୍ସୁଖମ୍ ।
ଇହ ଵା ଵନଵାସାୟ ଵସ ରାମ ମୟା ସହ ॥ 32 ॥
ସ ରାମଂ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତଂ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରିୟାତିଥିମ୍ ।
ସଭାର୍ୟଂ ସହ ଚ ଭ୍ରାତ୍ରା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ 33 ॥
ତସ୍ୟ ପ୍ରୟାଗେ ରାମସ୍ୟ ତଂ ମହର୍ଷିମୁପେୟୁଷଃ ।
ପ୍ରପନ୍ନା ରଜନୀ ପୁଣ୍ୟାଃ ଚିତ୍ରାଃ କଥୟତଃ କଥାଃ ॥ 34 ॥
ସୀତାତୃତୀୟଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପରିଶ୍ରାଂତଃ ସୁଖୋଚିତଃ ।
ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ରମ୍ୟେ ତାଂ ରାତ୍ରିମଵସତ୍ସୁଖମ୍ ॥ 35 ॥
ପ୍ରଭାତାୟାଂ ରଜନ୍ୟାଂ ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜମୁପାଗମତ୍ ।
ଉଵାଚ ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ମୁନିଂ ଜ୍ଵଲିତତେଜସମ୍ ॥ 36 ॥
ଶର୍ଵରୀଂ ଭଗଵନ୍ନଦ୍ୟ ସତ୍ୟଶୀଲ ତଵାଶ୍ରମେ ।
ଉଷିତାଃ ସ୍ମେହ ଵସତିମନୁଜାନାତୁ ନୋ ଭଵାନ୍ ॥ 37 ॥
ରାତ୍ର୍ୟାଂ ତୁ ତସ୍ୟାଂ ଵ୍ୟୁଷ୍ଟାୟାଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ ।
ମଧୁମୂଲଫଲୋପେତଂ ଚିତ୍ରକୂଟଂ ଵ୍ରଜେତି ହ ॥ 38 ॥
ଵାସମୌପୟିକଂ ମନ୍ୟେ ତଵ ରାମ ମହାବଲ ନାନାନଗଗଣୋପେତଃ କିନ୍ନରୋରଗସେଵିତଃ ।
ମୟୂରନାଦାଭିରୁତୋ ଗଜରାଜନିଷେଵିତଃ ॥ 39 ॥
ଗମ୍ୟତାଂ ଭଵତା ଶୈଲ ଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟଃ ସ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଚ ରମଣୀୟଶ୍ଚ ବହୁମୂଲଫଲାୟୁତଃ ॥ 40 ॥
ତତ୍ର କୁଂଜରୟୂଥାନି ମୃଗୟୂଥାନି ଚାଭିତଃ ।
ଵିଚରଂତି ଵନାଂତେସ୍ମିନ୍ ତାନି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ରାଘଵ ॥ 41 ॥
ସରିତ୍ପ୍ରସ୍ରଵଣପ୍ରସ୍ଥାନ୍ ଦରୀକଂଦରନିର୍ଝରାନ୍ ।
ଚରତଃ ସୀତୟା ସାର୍ଧଂ ନଂଦିଷ୍ୟତି ମନସ୍ତଵ ॥ 42 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟକୋୟଷ୍ଟିକକୋକିଲସ୍ଵନୈର୍ଵିନାଦିତଂ ତଂ ଵସୁଧାଧରଂ ଶିଵମ୍ ।
ମୃଗୈଶ୍ଚ ମତ୍ତୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଚ କୁଂଜରୈଃ ସୁରମ୍ୟମାସାଦ୍ୟ ସମାଵସାଶ୍ରମମ୍ ॥ 43 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଚତୁଃପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
