ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ସୁଂଦରକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିତୀୟସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ସାଗରମନାଦୃଷ୍ୟମତିକ୍ରମ୍ୟ ମହାବଲଃ ।
ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେ ଲଂକାଂ ସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 1 ॥
ତତଃ ପାଦପମୁକ୍ତେନ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷେଣ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ଅଭିଵୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ବଭୌ ପୁଷ୍ପମୟୋ ୟଥା ॥ 2 ॥
ୟୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୀର୍ତ୍ଵାପ୍ୟୁତ୍ତମଵିକ୍ରମଃ ।
ଅନିଃଶ୍ଵସନ୍ କପିସ୍ତତ୍ର ନ ଗ୍ଲାନିମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 3 ॥
ଶତାନ୍ୟହଂ ୟୋଜନାନାଂ କ୍ରମେୟଂ ସୁବହୂନ୍ୟପି ।
କିଂ ପୁନଃ ସାଗରସ୍ୟାଂତଂ ସଂଖ୍ୟାତଂ ଶତୟୋଜନମ୍ ॥ 4 ॥
ସ ତୁ ଵୀର୍ୟଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ଲଵତାମପି ଚୋତ୍ତମଃ ।
ଜଗାମ ଵେଗଵାନ୍ ଲଂକାଂ ଲଂଘୟିତ୍ଵା ମହୋଦଧିମ୍ ॥ 5 ॥
ଶାଦ୍ଵଲାନି ଚ ନୀଲାନି ଗଂଧଵଂତି ଵନାନି ଚ ।
ଗଂଡଵଂତି ଚ ମଧ୍ୟେନ ଜଗାମ ନଗଵଂତି ଚ ॥ 6 ॥
ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ତରୁସଂଛନ୍ନାନ୍ ଵନାରାଜୀଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଅଭିଚକ୍ରାମ ତେଜସ୍ଵୀ ହନୁମାନ୍ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ ॥ 7 ॥
ସ ତସ୍ମିନ୍ନଚଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵନାନ୍ୟୁପଵନାନି ଚ ।
ସ ନଗାଗ୍ରେ ଚ ତାଂ ଲଂକାଂ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ ॥ 8 ॥
ସରଲାନ୍ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରାଂଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍ ।
ପ୍ରିୟାଲୂନ୍ମୁଚୁଲିଂଦାଂଶ୍ଚ କୁଟଜାନ୍ କେତକାନପି ॥ 9 ॥
ପ୍ରିୟଂଂଗୂନ୍ ଗଂଧପୂର୍ଣାଂଶ୍ଚ ନୀପାନ୍ ସପ୍ତଚ୍ଛଦାଂସ୍ତଥା ।
ଆସନାନ୍ କୋଵିଦାରାଂଶ୍ଚ କରଵୀରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ॥ 10 ॥
ପୁଷ୍ପଭାରନିବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତଥା ମୁକୁଲିତାନପି ।
ପାଦପାନ୍ ଵିହଗାକୀର୍ଣାନ୍ ପଵନାଧୂତମସ୍ତକାନ୍ ॥ 11 ॥
ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ଵାପୀଃ ପଦ୍ମୋତ୍ମଲାୟୁତାଃ ।
ଆକ୍ରୀଡାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ରମ୍ୟାଵନ୍ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚ ଜଲାଶୟାନ୍ ॥ 12 ॥
ସଂତତାନ୍ ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସର୍ଵର୍ତୁଫଲପୁଷ୍ପିତୈଃ ।
ଉଦ୍ୟାନାନି ଚ ରମ୍ୟାଣି ଦଦର୍ଶ କପିକୁଂଜରଃ ॥ 13 ॥
ସମାସାଦ୍ୟ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଲଂକାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ ।
ପରିଖାଭିଃ ସପଦ୍ମାଭିଃ ସୋତ୍ପଲାଭିରଲଂକୃତାମ୍ ॥ 14 ॥
ସୀତାପହରଣାର୍ଥେନ ରାଵଣେନ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍ ।
ସମଂତାଦ୍ଵିଚରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈରୁଗ୍ରଧନ୍ଵିଭିଃ ॥ 15 ॥
କାଂଚନେନାଵୃତାଂ ରମ୍ୟାଂ ପ୍ରାକାରେଣ ମହାପୁରୀମ୍ ।
ଗୃହୈଶ୍ଚ ଗ୍ରହସଂକାଶୈଃ ଶାରଦାଂବୁଦସନ୍ନିଭୈଃ ॥ 16 ॥
ପାଂଡୁରାଭିଃ ପ୍ରତୋଲୀଭିରୁଚ୍ଚାଭିରଭିସଂଵୃତାମ୍ ।
ଅଟ୍ଟାଲକଶତାକୀର୍ଣାଂ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍ ॥ 17 ॥
ତୋରଣୈଃ କାଂଚନୈର୍ଦିଵ୍ୟୈର୍ଲତାପଙ୍ତ୍କିଵିଚିତ୍ରିତୈଃ ।
ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ ଲଂକାଂ ଦିଵି ଦେଵପୁରୀଂ ୟଥା ॥ 18 ॥
ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନିଂ ସ୍ଥିତାଂ ଲଂକାଂ ପାଂଡୁରୈର୍ଭଵନୈଃ ଶୁଭୈଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁରମାକାଶଗଂ ୟଥା ॥ 19 ॥
ପାଲିତାଂ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରେଣ ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।
ପ୍ଲଵମାନମିଵାକାଶେ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ ପୁରୀମ୍ ॥ 20 ॥
ଵପ୍ରପ୍ରାକାରଜଘନାଂ ଵିପୁଲାଂବୁନଵାଂବରାମ୍ ।
ଶତଘ୍ନୀଶୂଲକେଶାଂତାମଟ୍ଟାଲକଵତଂସକାମ୍ ॥ 21 ॥
ମନସେଵ କୃତାଂ ଲଂକାଂ ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।
ଦ୍ଵାରମୁତ୍ତରମାସାଦ୍ୟ ଚିଂତୟାମାସ ଵାନରଃ ॥ 22 ॥
କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଖ୍ୟାମାଲିଖଂତୀମିଵାଂବରମ୍ ।
ଡୀୟମାନାମିଵାକାଶମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ ॥ 23 ॥
ସଂପୂର୍ଣାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ନାଗୈର୍ଭୋଗଵତୀମିଵ ।
ଅଚିଂତ୍ୟାଂ ସୁକୃତାଂ ସ୍ପଷ୍ଟାଂ କୁବେରାଧ୍ୟୁଷିତାଂ ପୁରା ॥ 24 ॥
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଭିର୍ବହୁଭିଃ ଶୂରୈଃ ଶୂଲପଟ୍ଟସପାଣିଭିଃ ।
ରକ୍ଷିତାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ଗୁହାମାଶୀଵିଷୈରିଵ ॥ 25 ॥
ତସ୍ୟାଶ୍ଚ ମହତୀଂ ଗୁପ୍ତିଂ ସାଗରଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ସଃ ।
ରାଵଣଂ ଚ ରିପୁଂ ଘୋରଂ ଚିଂତୟାମାସ ଵାନରଃ ॥ 26 ॥
ଆଗତ୍ୟାପୀହ ହରୟୋ ଭଵିଷ୍ୟଂତି ନିରର୍ଥକାଃ ।
ନ ହି ୟୁଦ୍ଧେନ ଵୈ ଲଂକା ଶକ୍ୟା ଜେତୁଂ ସୁରୈରପି ॥ 27 ॥
ଇମାଂ ତୁ ଵିଷମାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ଲଂକାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ୟାପି ସ ମହାବାହୁଃ କିଂ କରିଷ୍ୟତି ରାଘଵଃ ॥ 28 ॥
ଅଵକାଶୋ ନସାଂତ୍ଵସ୍ୟ ରାକ୍ଷସେଷ୍ଵଭିଗମ୍ୟତେ ।
ନ ଦାନସ୍ୟ ନ ଭେଦସ୍ୟ ନୈଵ ୟୁଦ୍ଧସ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ 29 ॥
ଚତୁର୍ଣାମେଵ ହି ଗତିର୍ଵାନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଵାଲିପୁତ୍ରସ୍ୟ ନୀଲସ୍ୟ ମମ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଧୀମତଃ ॥ 30 ॥
ୟାଵଜ୍ଜାନାମି ଵୈଦେହୀଂ ୟଦି ଜୀଵତି ଵା ନ ଵା ।
ତତ୍ରୈଵ ଚିଂତୟିଷ୍ୟାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 31 ॥
ତତଃ ସ ଚିଂତୟାମାସ ମୁହୂର୍ତଂ କପିକୁଂଜରଃ ।
ଗିରିଶୃଂଗେ ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ରାମସ୍ୟାଭ୍ୟୁଦୟେ ରତଃ ॥ 32 ॥
ଅନେନ ରୂପେଣ ମୟା ନ ଶକ୍ୟା ରକ୍ଷସାଂ ପୁରୀ ।
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଗୁପ୍ତା କ୍ରୂରୈର୍ବଲସମନ୍ଵିତୈଃ ॥ 33 ॥
ଉଗ୍ରୌଜସୋ ମହାଵୀର୍ୟା ବଲଵଂତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ ।
ଵଂଚନୀୟା ମୟା ସର୍ଵେ ଜାନକୀଂ ପରିମାର୍ଗତା ॥ 34 ॥
ଲକ୍ଷ୍ୟାଲକ୍ଷ୍ୟେଣ ରୂପେଣ ରାତ୍ରୌ ଲଂକା ପୁରୀ ମୟା ।
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ମେ କୃତ୍ୟଂ ସାଧୟିତୁଂ ମହତ୍ ॥ 35 ॥
ତାଂ ପୁରୀଂ ତାଦୃଶୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ସୁରାସୁରୈଃ ।
ହନୁମାନ୍ ଚିଂତୟାମାସ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 36 ॥
କେନୋପାୟେନ ପଶ୍ୟେୟଂ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଅଦୃଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରେଣ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 37 ॥
ନ ଵିନଶ୍ୟେତ୍କଥଂ କାର୍ୟଂ ରାମସ୍ୟ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ଏକାମେକଶ୍ଚ ଵଶ୍ୟେୟଂ ରହିତେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 38 ॥
ଭୂତାଶ୍ଚାର୍ଥା ଵିପଦ୍ୟଂତେ ଦେଶକାଲଵିରୋଧିତାଃ ।
ଵିକ୍ଲବଂ ଦୂତମାସାଦ୍ୟ ତମଃ ସୂର୍ୟୋଦୟେ ୟଥା ॥ 39 ॥
ଅର୍ଥାନର୍ଥାଂତରେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନିଶ୍ଚିତାପି ନ ଶୋଭତେ ।
ଘାତୟଂତି ହି କାର୍ୟାଣି ଦୂତାଃ ପଂଡିତମାନିନଃ ॥ 40 ॥
ନ ଵିନଶ୍ୟେତ୍କଥଂ କାର୍ୟଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ୟଂ ନ କଥଂ ଭଵେତ୍ ।
ଲଂଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ୟ କଥଂ ନୁ ନ ଵୃଥା ଭଵେତ୍ ॥ 41 ॥
ମୟି ଦୃଷ୍ଟେ ତୁ ରକ୍ଷୋଭୀ ରାମସ୍ୟ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ଭଵେଦ୍ଵ୍ୟର୍ଥମିଦଂ କାର୍ୟଂ ରାଵଣାନର୍ଥମିଚ୍ଛତଃ ॥ 42 ॥
ନ ହି ଶକ୍ୟଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥାତୁମଵିଜ୍ଞାତେନ ରାକ୍ଷସୈଃ ।
ଅପି ରାକ୍ଷସରୂପେଣ କିମୁତାନ୍ୟେନ କେନଚିତ୍ ॥ 43 ॥
ଵାୟୁରପ୍ୟତ୍ର ନାଜ୍ଞାତଶ୍ଚରେଦିତି ମତିର୍ମମ ।
ନ ହ୍ୟ ସ୍ତ୍ୟଵିଦିତଂ କିଂଚିଦ୍ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲୀୟସାମ୍ ॥ 44 ॥
ଇହାହଂ ୟଦି ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ସଂଵୃତଃ ।
ଵିନାଶମୁପୟାସ୍ୟାମି ଭର୍ତୁରର୍ଥଶ୍ଚ ହୀୟତେ ॥ 45 ॥
ତଦହଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ରଜନ୍ୟାଂ ହ୍ରସ୍ଵତାଂ ଗତଃ ।
ଲଂକାମଭିପତିଷ୍ୟାମି ରାଘଵସ୍ୟାର୍ଥସିଦ୍ଧୟେ ॥ 46 ॥
ରାଵଣସ୍ୟ ପୁରୀଂ ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଵିଶ୍ୟ ସୁଦୁରାସଦାମ୍ ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ ଭଵନଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 47 ॥
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ସୂର୍ୟସ୍ୟାସ୍ତମୟଂ କପିଃ ।
ଆଚକାଂକ୍ଷେ ତଦା ଵୀରୋ ଵୈଦେହ୍ୟା ଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକଃ ॥ 48 ॥
ସୂର୍ୟେ ଚାସ୍ତଂ ଗତେ ରାତ୍ରୌ ଦେହଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ୟ ମାରୁତିଃ ।
ପୃଷଦଂଶକମାତ୍ରଃ ସନ୍ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଃ ॥ 49 ॥
ପ୍ରଦୋଷକାଲେ ହନୁମାଂସ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ରମ୍ୟାଂ ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥାମ୍ ॥ 50 ॥
ପ୍ରାସାଦମାଲାଵିତତାଂ ସ୍ତଂଭୈଃ କାଂଚନରାଜତୈଃ ।
ଶାତକୁଂଭମୟୈର୍ଜାଲୈର୍ଗଂଥର୍ଵନଗରୋପମାମ୍ ॥ 51 ॥
ସପ୍ତଭୌମାଷ୍ଟଭୌମୈଶ୍ଚ ସ ଦଦର୍ଶ ମହାପୁରୀମ୍ ।
ତଲୈଃ ସ୍ଫାଟିକସଂକୀର୍ଣୈଃ କାର୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତୈଃ ॥ 52 ॥
ଵୈଡୂର୍ୟମଣିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଜାଲଵିଭୂଷିତୈଃ ।
ତଲୈଃ ଶୁଶୁଭିରେ ତାନି ଭଵନାନ୍ୟତ୍ର ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 53 ॥
କାଂଚନାନି ଚ ଚିତ୍ରାଣି ତୋରଣାନି ଚ ରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଲଂକାମୁଦ୍ୟୋତୟାମାସୁଃ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତାମ୍ ॥ 54 ॥
ଅଚିଂତ୍ୟାମଦ୍ଭୁତାକାରାଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ଲଂକାଂ ମହାକପିଃ ।
ଆସୀଦ୍ଵିଷଣ୍ଣୋ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵୈଦେହ୍ୟା ଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକଃ ॥ 55 ॥
ସ ପାଂଡୁରାଵିଦ୍ଧଵିମାନମାଲିନୀଂ ମହାର୍ହଜାଂବୂନଦଜାଲତୋରଣାମ୍ ।
ୟଶସ୍ଵିନୀଂ ରାଵଣବାହୁପାଲିତାଂ କ୍ଷପାଚରୈର୍ଭୀମବଲୈଃ ସମାଵୃତାମ୍ ॥ 56 ॥
ଚଂଦ୍ରୋଽପି ସାଚିଵ୍ୟମିଵାସ୍ୟ କୁର୍ଵଂସ୍ତାରାଗଣୈର୍ମଧ୍ୟଗତୋ ଵିରାଜନ୍ ।
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାଵିତାନେନ ଵିତତ୍ୟ ଲୋକ ମୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ନୈକସହସ୍ରରଶ୍ମିଃ ॥ 57 ॥
ଶଂଖପ୍ରଭଂ କ୍ଷୀରମୃଣାଲଵର୍ଣ ମୁଦ୍ଗଚ୍ଛମାନଂ ଵ୍ୟଵଭାସମାନମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଚଂଦ୍ରଂ ସ ହରିପ୍ରଵୀରଃ ପୋପ୍ଲୂୟମାନଂ ସରସୀଵ ହଂସମ୍ ॥ 58 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ସୁଂଦରକାଂଡେ ଦ୍ଵିତୀୟସ୍ସର୍ଗଃ ॥
