ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତମେଵଂ ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ଭରତଂ କୈକୟୀ ସୁତମ୍ ।
ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵସିଷ୍ଠ ଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠଵାଗୃଷିଃ ॥ 1 ॥
ଅଲଂ ଶୋକେନ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାୟଶଃ ।
ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ନରପତେଃ କୁରୁ ସଂୟାନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 2 ॥
ଵସିଷ୍ଠସ୍ୟ ଵଚ ଶ୍ଶୃତ୍ଵା ଭରତୋ ଧାରଣାଂ ଗତଃ ।
ପ୍ରେତକାର୍ୟାଣି ସର୍ଵାଣି କାରୟାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ 3 ॥
ଉଦ୍ଧୃତଂ ତୈଲସଂରୋଧାତ୍ସତୁ ଭୂମୌ ନିଵେଶିତମ୍ ।
ଆପୀତଵର୍ଣଵଦନଂ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ଭୂମିପମ୍ ॥ 4 ॥
ସଂଵେଶ୍ୟ ଶୟନେ ଚାଗ୍ୟ୍ରେ ନାନାରତ୍ନପରିଷ୍କୃତେ ।
ତତୋ ଦଶରଥଂ ପୁତ୍ରୋ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ ॥ 5 ॥
କିଂ ତେ ଵ୍ୟଵସିତଂ ରାଜନ୍ ପ୍ରୋଷିତେ ମୟ୍ୟନାଗତେ ।
ଵିଵାସ୍ୟ ରାମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍ ॥ 6 ॥
କ୍ଵ ୟାସ୍ୟସି ମହାରାଜ ହିତ୍ଵେମଂ ଦୁଃଖିତଂ ଜନମ୍ ।
ହୀନଂ ପୁରୁଷସିଂହେନ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ॥ 7 ॥
ୟୋଗକ୍ଷେମଂ ତୁ ତେ ରାଜନ୍ କୋଽସ୍ମିନ୍କଲ୍ପୟିତା ପୁରେ ତ୍ଵୟି ପ୍ରୟାତେ ସ୍ଵସ୍ତାତ ରାମେ ଚ ଵନମାଶ୍ରିତେ ॥ 8 ॥
ଵିଧଵା ପୃଥିଵୀ ରାଜନ୍ ସ୍ତ୍ଵୟା ହୀନା ନ ରାଜତେ ।
ହୀନଚଂଦ୍ରେଵ ରଜନୀ ନଗରୀ ପ୍ରତିଭାତି ମା ॥ 9 ॥
ଏଵଂ ଵିଲପମାନଂ ତଂ ଭରତଂ ଦୀନମାନସମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ଭୂୟୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ମହାମୁନିଃ ॥ 10 ॥
ପ୍ରେତକାର୍ୟାଣି ୟାନ୍ୟସ୍ୟ କର୍ତଵ୍ୟାନି ଵିଶାଂ ପତେଃ ।
ତାନ୍ୟଵ୍ୟଗ୍ରଂ ମହାବାହୋ କ୍ରିୟାଂତାମଵିଚାରିତମ୍ ॥ 11 ॥
ତଥେତି ଭରତୋ ଵାକ୍ୟଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ୟାଭିପୂଜ୍ୟ ତତ୍ ।
ଋତ୍ଵିକ୍ପୁରୋହିତାଚାର୍ୟାନ୍ ସ୍ତ୍ଵରୟାମାସ ସର୍ଵଶଃ ॥ 12 ॥
ୟେ ତ୍ଵଗ୍ନୟୋ ନରେଂଦ୍ରେସ୍ୟ ଚାଗ୍ନ୍ୟଗାରାଦ୍ବହିଷ୍କୃତାଃ ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ୟାଜକୈଶ୍ଚୈଵ ତେ ଆହ୍ରିୟଂତ ୟଥାଵିଧି ॥ 13 ॥
ଶିବିକାୟାମଥାଽରୋପ୍ୟ ରାଜାନଂ ଗତଚେତସମ୍ ।
ବାଷ୍ପକଂଠା ଵିମନସସ୍ତମୂହୁଃ ପରିଚାରକାଃ ॥ 14 ॥
ହିରଣ୍ୟଂ ଚ ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ପ୍ରକିରଂତୋ ଜନା ମାର୍ଗଂ ନୃପତେରଗ୍ରତୋ ୟୟୁଃ ॥ 15 ॥
ଚଂଦନାଗରୁନିର୍ୟାସାନ୍ ସରଲଂ ପଦ୍ମକଂ ତଥା ।
ଦେଵଦାରୂଣି ଚାହୃତ୍ୟ କ୍ଷେପୟଂତି ତଥାପରେ ॥ 16 ॥
ଗଂଧାନୁଚ୍ଚାଵଚାଂଶ୍ଚାନ୍ୟାଂ ସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଥ ଭୂମିପମ୍ ।
ତତ୍ର ସଂଵେଶୟାମାସୁଶ୍ଚିତାମଧ୍ୟେ ତମୃତ୍ଵିଜଃ ॥ 17 ॥
ତଦା ହୁତାଶନଂ ହୁତ୍ଵା ଜେପୁସ୍ତସ୍ୟ ତଦୃତ୍ଵିଜଃ ।
ଜଗୁଶ୍ଚ ତେ ୟଥାଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ର ସାମାନି ସାମଗାଃ ॥ 18 ॥
ଶିବିକାଭିଶ୍ଚ ୟାନୈଶ୍ଚ ୟଥାର୍ହଂ ତସ୍ୟ ୟୋଷିତଃ ।
ନଗରା ନ୍ନିର୍ୟୟୁସ୍ତତ୍ର ଵୃଦ୍ଧୈଃ ପରିଵୃତା ସ୍ତଦା ॥ 19 ॥
ପ୍ରସଵ୍ୟଂ ଚାପି ତଂ ଚକୁଃ ଋତ୍ଵିଜୋଽଗ୍ନିଚିତଂ ନୃପମ୍ ।
ସ୍ତ୍ରିୟଶ୍ଚ ଶୋକସଂତପ୍ତାଃ କୌସଲ୍ୟାପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା ॥ 20 ॥
କ୍ରୌଂଚୀନାମିଵ ନାରୀଣାଂ ନିନାଦସ୍ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରୁଵେ ।
ଆର୍ତାନାଂ କରୁଣଂ କାଲେ କ୍ରୋଶଂତୀନାଂ ସହସ୍ରଶଃ ॥ 21 ॥
ତତୋ ରୁଦଂତ୍ୟୋ ଵିଵଶାଵିଲପ୍ୟ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ୟାନେଭ୍ୟସ୍ସରୟୂତୀରମଵତେରୁର୍ଵରାଂଗନାଃ ॥ 22 ॥
କୃତ୍ଵୋଦକଂ ତେ ଭରତେନ ସାର୍ଧଂ ନୃପାଂଗନା ମଂତ୍ରିପୁରୋହିତା ଶ୍ଚ ।
ପୁରଂପ୍ରଵିଶ୍ୟାଶ୍ରୁପରୀତନେତ୍ରାଃ ଭୂମୌ ଦଶାହଂ ଵ୍ୟନୟଂତ ଦୁଃଖମ୍ ॥ 23 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
