ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ସୁଂଦରକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସେନାପତୀନ୍ପଂଚ ସ ତୁ ପ୍ରମାପିତାନ୍ ହନୂମତା ସାନୁଚରାନ୍ସଵାହନାନ୍ ।
ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ରାଜା ସମରୋଦ୍ଧତୋନ୍ମୁଖଂ କୁମାରମକ୍ଷଂ ପ୍ରସମୈକ୍ଷତାଗ୍ରତଃ ॥ 1 ॥
ସ ତସ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟ୍ୟର୍ପଣସଂପ୍ରଚୋଦିତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍କାଂଚନଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଃ ।
ସମୁତ୍ପପାତାଥ ସଦସ୍ୟୁଦୀରିତୋ ଦ୍ଵିଜାତିମୁଖ୍ୟୈର୍ହଵିଷେଵ ପାଵକଃ ॥ 2 ॥
ତତୋ ମହଦ୍ବାଲଦିଵାକରପ୍ରଭଂ ପ୍ରତପ୍ତଜାଂବୂନଦଜାଲସଂତତମ୍ ।
ରଥଂ ସମାସ୍ଥାୟ ୟୟୌ ସ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ମହାହରିଂ ତଂ ପ୍ରତି ନୈରୃତର୍ଷଭଃ ॥ 3 ॥
ତତସ୍ତପସ୍ସଂଗ୍ରହସଂଚୟାର୍ଜିତଂ ପ୍ରତପ୍ତଜାଂବୂନଦଜାଲଶୋଭିତମ୍ ।
ପତାକିନଂ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତଧ୍ଵଜଂ ମନୋଜଵାଷ୍ଟାଶ୍ଵଵରୈଃ ସୁୟୋଜିତମ୍ ॥ 4 ॥
ସୁରାସୁରାଧୃଷ୍ୟମସଂଗଚାରିଣଂ ରଵିପ୍ରଭଂ ଵ୍ୟୋମଚରଂ ସମାହିତମ୍ ।
ସତୂଣମଷ୍ଟାସିନିବଦ୍ଧବଂଧୁରଂ ୟଥାକ୍ରମାଵେଶିତଶକ୍ତିତୋମରମ୍ ॥ 5 ॥
ଵିରାଜମାନଂ ପ୍ରତିପୂର୍ଣଵସ୍ତୁନା ସହେମଦାମ୍ନା ଶଶିସୂର୍ୟଵର୍ଚସା ।
ଦିଵାକରାଭଂ ରଥମାସ୍ଥିତସ୍ତତସ୍ସ ନିର୍ଜଗାମାମରତୁଲ୍ୟଵିକ୍ରମଃ ॥ 6 ॥
ସ ପୂରୟନ୍ଖଂ ଚ ମହୀଂ ଚ ସାଚଲାଂ ତୁରଂଗମାତଂଗମହାରଥସ୍ଵନୈଃ ।
ବଲୈସ୍ସମେତୈସ୍ସହି ତୋରଣସ୍ଥିତଂ ସମର୍ଥମାସୀନମୁପାଗମତ୍କପିମ୍ ॥ 7 ॥
ସ ତଂ ସମାସାଦ୍ୟ ହରିଂ ହରୀକ୍ଷଣୋ ୟୁଗାଂତକାଲାଗ୍ନିମିଵ ପ୍ରଜାକ୍ଷୟେ ।
ଅଵସ୍ଥିତଂ ଵିସ୍ମିତଜାତସଂଭ୍ରମ ସ୍ସମୈକ୍ଷତାକ୍ଷୋ ବହୁମାନଚକ୍ଷୁଷା ॥ 8 ॥
ସ ତସ୍ୟ ଵେଗଂ ଚ କପେର୍ମହାତ୍ମନଃ ପରାକ୍ରମଂ ଚାରିଷୁ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜଃ ।
ଵିଚାରୟନ୍ସ୍ଵଂ ଚ ବଲଂ ମହାବଲୋ ହିମକ୍ଷୟେ ସୂର୍ୟ ଇଵାଭିଵର୍ଧତେ ॥ 9 ॥
ସ ଜାତମନ୍ୟୁଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଵିକ୍ରମଂ ସ୍ଥିରଂ ସ୍ଥିରସ୍ସମ୍ୟତି ଦୁର୍ନିଵାରଣମ୍ ।
ସମାହିତାତ୍ମା ହନୁମଂତମାହଵେ ପ୍ରଚୋଦୟାମାସ ଶରୈସ୍ତ୍ରିଭି ଶ୍ଶିତୈଃ ॥ 10 ॥
ତତଃ କପିଂ ତଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଗର୍ଵିତଂ ଜିତଶ୍ରମଂ ଶତ୍ରୁପରାଜୟୋର୍ଜିତମ୍ ।
ଅଵୈକ୍ଷତାକ୍ଷସ୍ସମୁଦୀର୍ଣମାନସସ୍ସବାଣପାଣିଃ ପ୍ରଗୃହୀତକାର୍ମୁକଃ ॥ 11 ॥
ସ ହେମନିଷ୍କାଂଗଦଚାରୁକୁଂଡଲ ସ୍ସମାସସାଦାଽଶୁପରାକ୍ରମଃ କପିମ୍ ।
ତୟୋର୍ବଭୂଵାପ୍ରତିମସ୍ସମାଗମ ସ୍ସୁରାସୁରାଣାମପି ସଂଭ୍ରମପ୍ରଦଃ ॥ 12 ॥
ରରାସ ଭୂମିର୍ନ ତତାପ ଭାନୁମା ନ୍ଵନୌ ନ ଵାୟୁଃ ପ୍ରଚାଚଲ ଚାଚଲଃ ।
କପେଃ କୁମାରସ୍ୟ ଚ ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ସଂୟୁଗଂ ନନାଦ ଚ ଦ୍ୟୌରୁଦଧିଶ୍ଚ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ॥ 13 ॥
ତତସ୍ସ ଵୀରସ୍ସୁମୁଖାନ୍ ପତତ୍ରିଣସ୍ସୁଵର୍ଣପୁଂଖାନ୍ସଵିଷାନିଵୋରଗାନ୍ ।
ସମାଧିସମ୍ୟୋଗଵିମୋକ୍ଷତତ୍ତ୍ଵଵିଚ୍ଛରାନଥ ତ୍ରୀନ୍କପିମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟପାତୟତ୍ ॥ 14 ॥
ସ ତୈ ଶ୍ଶରୈର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସମଂ ନିପାତିତୈଃ କ୍ଷରନ୍ନସୃଗ୍ଦିଗ୍ଧଵିଵୃତ୍ତଲୋଚନଃ ।
ନଵୋଦିତାଦିତ୍ୟନିଭ ଶ୍ଶରାଂଶୁମାନ୍ ଵ୍ୟରାଜତାଦିତ୍ୟ ଇଵାଂଶୁମାଲିକଃ ॥ 15 ॥
ତତସ୍ସ ପିଂଗାଧିପମଂତ୍ରିସତ୍ତମଃ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ତଂ ରାଜଵରାତ୍ମଜଂ ରଣେ ।
ଉଦଗ୍ରଚିତ୍ରାୟୁଧଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଂ ଜହର୍ଷ ଚାପୂର୍ୟତ ଚାହଵୋନ୍ମୁଖଃ ॥ 16 ॥
ସ ମଂଦରାଗ୍ରସ୍ଥ ଇଵାଂଶୁମାଲିକୋ ଵିଵୃଦ୍ଧକୋପୋ ବଲଵୀର୍ୟସଂୟୁତଃ ।
କୁମାରମକ୍ଷଂ ସବଲଂ ସଵାହନଂ ଦଦାହ ନେତ୍ରାଗ୍ନିମରୀଚିଭିସ୍ତଦା ॥ 17 ॥
ତତସ୍ସ ବାଣାସନଚିତ୍ରକାର୍ମୁକ ଶ୍ଶରପ୍ରଵର୍ଷୋ ୟୁଧି ରାକ୍ଷସାଂବୁଦଃ ।
ଶରାନ୍ମୁମୋଚାଶୁ ହରୀଶ୍ଵରାଚଲେ ଵଲାହକୋ ଵୃଷ୍ଟିମିଵାଚଲୋତ୍ତମେ ॥ 18 ॥
ତତଃ କପିସ୍ତଂ ରଣଚଂଡଵିକ୍ରମଂ ଵିଵୃଦ୍ଧତେଜୋବଲଵୀର୍ୟସଂୟୁତମ୍ ।
କୁମାରମକ୍ଷଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ୟ ସଂୟୁଗେ ନନାଦ ହର୍ଷାଦ୍ ଘନତୁଲ୍ୟଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 19 ॥
ସ ବାଲଭାଵାଦ୍ୟୁଧି ଵୀର୍ୟଦର୍ପିତଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମନ୍ୟୁଃ କ୍ଷତଜୋପମେକ୍ଷଣଃ ।
ସମାସସାଦାପ୍ରତିମଂ କପିଂ ରଣେ ଗଜୋ ମହାକୂପମିଵାଵୃତଂ ତୃଣୈଃ ॥ 20 ॥
ସ ତେନ ବାଣୈଃ ପ୍ରସଭଂ ନିପାତିତୈଶ୍ଚକାର ନାଦଂ ଘନନାଦନିସ୍ସ୍ଵନଃ ।
ସମୁତ୍ପପାତାଶୁ ନଭସ୍ସ ମାରୁତିର୍ଭୁଜୋରୁଵିକ୍ଷେପଣଘୋରଦର୍ଶନଃ ॥ 21 ॥
ସମୁତ୍ପତଂତଂ ସମଭିଦ୍ରଵଦ୍ବଲୀ ସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପ୍ରଵରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ରଥୀ ରଥିଶ୍ରେଷ୍ଠତମଃ କିରନ୍ଶରୈଃ ପୟୋଧରଶ୍ଶୈଲମିଵାଶ୍ମଵୃଷ୍ଟିଭିଃ ॥ 22 ॥
ସ ତାନ୍ଶରାଂସ୍ତସ୍ୟ ହରିର୍ଵିମୋକ୍ଷୟଂଶ୍ଚଚାର ଵୀରଃ ପଥି ଵାୟୁସେଵିତେ ।
ଶରାଂତରେ ମାରୁତଵଦ୍ଵିନିଷ୍ପତନ୍ମନୋଜଵସ୍ସଂୟତି ଚଂଡଵିକ୍ରମଃ ॥ 23 ॥
ତମାତ୍ତବାଣାସନମାହଵୋନ୍ମୁଖଂ ଖମାସ୍ତୃଣଂତଂ ଵିଶିଖୈଶ୍ଶରୋତ୍ତମୈଃ ।
ଅଵୈକ୍ଷତାକ୍ଷଂ ବହୁମାନଚକ୍ଷୁଷା ଜଗାମ ଚିଂତାଂ ଚ ସ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 24 ॥
ତତଶ୍ଶରୈର୍ଭିନ୍ନଭୁଜାଂତରଃ କପିଃ କୁମାରଵୀରେଣ ମହାତ୍ମନା ନଦନ୍ ।
ମହାଭୁଜଃ କର୍ମଵିଶେଷତତ୍ତ୍ଵଵି ଦ୍ଵିଚିଂତୟାମାସ ରଣେ ପରାକ୍ରମମ୍ ॥ 25 ॥
ଅବାଲଵଦ୍ବାଲଦିଵାକରପ୍ରଭଃ କରୋତ୍ୟୟଂ କର୍ମ ମହନ୍ମହାବଲଃ ।
ନ ଚାସ୍ୟ ସର୍ଵାହଵକର୍ମଶୋଭିନଃ ପ୍ରମାପଣେ ମେ ମତିରତ୍ର ଜାୟତେ ॥ 26 ॥
ଅୟଂ ମହାତ୍ମା ଚ ମହାଂଶ୍ଚ ଵୀର୍ୟତ ସ୍ସମାହିତଶ୍ଚାତିସହଶ୍ଚ ସଂୟୁଗେ ।
ଅସଂଶୟଂ କର୍ମଗୁଣୋଦୟାଦୟଂ ସନାଗୟକ୍ଷୈର୍ମୁନିଭିଶ୍ଚ ପୂଜିତଃ ॥ 27 ॥
ପରାକ୍ରମୋତ୍ସାହଵିଵୃଦ୍ଧମାନସ ସ୍ସମୀକ୍ଷତେ ମାଂ ପ୍ରମୁଖାଗ୍ରତଃସ୍ଥିତଃ ।
ପରାକ୍ରମୋ ହ୍ୟସ୍ୟ ମନାଂସି କଂପୟେତ୍ସୁରାସୁରାଣାମପି ଶୀଘ୍ରଗାମିନଃ ॥ 28 ॥
ନ ଖଲ୍ଵୟଂ ନାଭିଭଵେଦୁପେକ୍ଷିତଃ ପରାକ୍ରମୋ ହ୍ୟସ୍ୟ ରଣେ ଵିଵର୍ଧତେ ।
ପ୍ରମାପଣଂ ତ୍ଵେଵ ମମାଦ୍ୟ ରୋଚତେ ନ ଵର୍ଧମାନୋଽଗ୍ନିରୁପେକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ ॥ 29 ॥
ଇତି ପ୍ରଵେଗଂ ତୁ ପରସ୍ୟ ଚିଂତୟନ୍ସ୍ଵକର୍ମୟୋଗଂ ଚ ଵିଧାୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ଚକାର ଵେଗଂ ତୁ ମହାବଲସ୍ତଦା ମତିଂ ଚ ଚକ୍ରେଽସ୍ୟ ଵଧେ ମହାକପିଃ ॥ 30 ॥
ସ ତସ୍ୟ ତାନଷ୍ଟହୟାନ୍ମହାଜଵାନ୍ ସମାହିତାନ୍ଭାରସହାନ୍ଵିଵର୍ତନେ ।
ଜଘାନ ଵୀରଃ ପଥି ଵାୟୁସେଵିତେ ତଲପ୍ରହାରୈଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ ॥ 31 ॥
ତତସ୍ତଲେନାଭିହତୋ ମହାରଥ ସ୍ସ ତସ୍ୟ ପିଂଗାଧିପମଂତ୍ରିନିର୍ଜିତଃ ।
ପ୍ରଭଗ୍ନନୀଡଃ ପରିମୁକ୍ତକୂବରଃ ପପାତ ଭୂମୌ ହତଵାଜିରଂବରାତ୍ ॥ 32 ॥
ସ ତଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ମହାରଥୋ ରଥଂ ସକାର୍ମୁକଃ ଖଂଗଧରଃ ଖମୁତ୍ପତନ୍ ।
ତପୋଽଭିୟୋଗାଦୃଷିରୁଗ୍ରଵୀର୍ୟଵାନ୍ଵିହାୟ ଦେହଂ ମରୁତାମିଵାଲୟମ୍ ॥ 33 ॥
ତତଃ କପିସ୍ତଂ ଵିଚରଂତମଂବରେ ପତତ୍ରିରାଜାନିଲସିଦ୍ଧସେଵିତେ ।
ସମେତ୍ୟ ତଂ ମାରୁତତୁଲ୍ୟଵିକ୍ରମଃ କ୍ରମେଣ ଜଗ୍ରାହ ସ ପାଦୟୋର୍ଦୃଢମ୍ ॥ 34 ॥
ସ ତଂ ସମାଵିଧ୍ୟ ସହସ୍ରଶଃ କପିର୍ମହୋରଗଂ ଗୃହ୍ୟ ଇଵାଂଡଜେଶ୍ଵରଃ ।
ମୁମୋଚ ଵେଗାତ୍ପିତୃତୁଲ୍ୟଵିକ୍ରମୋ ମହୀତଲେ ସଂୟତି ଵାନରୋତ୍ତମଃ ॥ 35 ॥
ସ ଭଗ୍ନବାହୂରୁକଟୀଶିରୋଧରଃ କ୍ଷରନ୍ନସୃଙିନର୍ମଥିତାସ୍ଥିଲୋଚନଃ ।
ସଂଭଗ୍ନସଂଧିଃ ପ୍ରଵିକୀର୍ଣବଂଧନୋ ହତଃ କ୍ଷିତୌ ଵାୟୁସୁତେନ ରାକ୍ଷସଃ ॥ 36 ॥
ମହାକପିର୍ଭୂମିତଲେ ନିପୀଡ୍ୟ ତଂ ଚକାର ରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ମହଦ୍ଭୟମ୍ ।
ମହର୍ଷିଭିଶ୍ଚକ୍ରଚରୈର୍ମହାଵ୍ରତୈ ସ୍ସମେତ୍ୟ ଭୂତୈଶ୍ଚ ସୟକ୍ଷପନ୍ନଗୈଃ ॥ 37 ॥
ସୁରୈଶ୍ଚ ସେଂଦ୍ରୈର୍ଭୃଶଜାତଵିସ୍ମୟୈ ର୍ହତେ କୁମାରେ ସ କପିର୍ନିରୀକ୍ଷିତଃ ।
ନିହତ୍ୟ ତଂ ଵଜ୍ରିସୁତୋପମପ୍ରଭଂ କୁମାରମକ୍ଷଂ କ୍ଷତଜୋପମେକ୍ଷଣମ୍ ।
ତମେଵ ଵୀରୋଽଭିଜଗାମ ତୋରଣଂ କୃତକ୍ଷଣଃ କାଲ ଇଵ ପ୍ରଜାକ୍ଷୟେ ॥ 38 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ସୁଂଦରକାଂଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
