ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ସୁଂଦରକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତସ୍ୟ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଦେଶକାଲହିତଂ ଵାକ୍ୟଂ ଭ୍ରାତୁରୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ସମ୍ୟଗୁକ୍ତଂ ହି ଭଵତା ଦୂତଵଧ୍ୟା ଵିଗର୍ହିତା ।
ଅଵଶ୍ୟଂ ତୁ ଵଧାଦନ୍ୟଃ କ୍ରିୟତାମସ୍ୟ ନିଗ୍ରହଃ ॥ 2 ॥
କପୀନାଂ କିଲ ଲାଂଗୂଲମିଷ୍ଟଂ ଭଵତି ଭୂଷଣମ୍ ।
ତଦସ୍ୟ ଦୀପ୍ୟତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ତେନ ଦଗ୍ଧେନ ଗଚ୍ଛତୁ ॥ 3 ॥
ତତଃ ପଶ୍ୟଂତ୍ଵିମଂ ଦୀନମଂଗଵୈରୂପ୍ୟକର୍ଶିତମ୍ ।
ସମିତ୍ରଜ୍ଞାତୟସ୍ସର୍ଵେ ବାଂଧଵାଃ ସସୁହୃଜ୍ଜନାଃ ॥ 4 ॥
ଆଜ୍ଞାପୟଦ୍ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରଃ ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ସଚତ୍ଵରମ୍ ।
ଲାଂଗୂଲେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ରକ୍ଷୋଭିଃ ପରିଣୀୟତାମ୍ ॥ 5 ॥
ତସ୍ୟ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଃ କୋପକର୍ଶିତାଃ ।
ଵେଷ୍ଟୟଂତି ସ୍ମ ଲାଂଗୂଲଂ ଜୀର୍ଣୈଃ କାର୍ପାସକୈଃ ପଟୈଃ ॥ 6 ॥
ସଂଵେଷ୍ଟ୍ୟମାନେ ଲାଂଗୂଲେ ଵ୍ୟଵର୍ଧତ ମହାକପିଃ ।
ଶୁଷ୍କମିଂଧନମାସାଦ୍ୟ ଵନେଷ୍ଵିଵ ହୁତାଶନଃ ॥ 7 ॥
ତୈଲେନ ପରିଷିଚ୍ୟାଥ ତେଽଗ୍ନିଂ ତତ୍ରାଭ୍ୟପାତୟନ୍ ।
ଲାଂଗୂଲେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନପାତୟତ୍ ॥ 8 ॥
ରୋଷାମର୍ଷପରୀତାତ୍ମା ବାଲସୂର୍ୟସମାନନଃ ।
ଲାଂଗୂଲଂ ସଂପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତସ୍ୟ ହନୂମତଃ ॥ 9 ॥
ସହସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରୀତା ନିଶାଚରାଃ ।
ସ ଭୂୟଃ ସଂଗତୈଃ କ୍ରୂରୈର୍ରାକ୍ଷସୈର୍ହରିସତ୍ତମଃ ॥ 10 ॥
ନିବଦ୍ଧଃ କୃତଵାନ୍ଵୀରସ୍ତତ୍କାଲସଦୃଶୀଂ ମତିମ୍ ।
କାମଂ ଖଲୁ ନ ମେ ଶକ୍ତା ନିବଦ୍ଧସ୍ୟାପି ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 11 ॥
ଛିତ୍ତ୍ଵା ପାଶାନ୍ ସମୁତ୍ପତ୍ୟ ହନ୍ୟାମହମିମାନ୍ପୁନଃ ।
ୟଦି ଭର୍ତୁର୍ହିତାର୍ଥାୟ ଚରଂତଂ ଭର୍ତୃଶାସନାତ୍ ॥ 12 ॥
ବଧ୍ନଂତ୍ୟେତେ ଦୁରାତ୍ମନୋ ନ ତୁ ମେ ନିଷ୍କୃତିଃ କୃତା ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ପର୍ୟାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସାନାମହଂ ୟୁଧି ॥ 13 ॥
କିଂତୁ ରାମସ୍ୟ ପ୍ରୀତ୍ୟର୍ଥଂ ଵିଷହିଷ୍ୟେଽହମୀଦୃଶମ୍ ।
ଲଂକା ଚାରୟିତଵ୍ୟା ଵୈ ପୁନରେଵ ଭଵେଦିତି ॥ 14 ॥
ରାତ୍ରୌ ନ ହି ସୁଦୃଷ୍ଟା ମେ ଦୁର୍ଗକର୍ମଵିଧାନତଃ ।
ଅଵଶ୍ୟମେଵ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟା ମୟା ଲଂକା ନିଶାକ୍ଷୟେ ॥ 15 ॥
କାମଂ ବଦ୍ଧସ୍ୟ ମେ ଭୂୟଃ ପୁଚ୍ଛସ୍ୟୋଦ୍ଦୀପନେନ ଚ ।
ପୀଡାଂ କୁର୍ଵଂତୁ ରକ୍ଷାଂସି ନ ମେଽସ୍ତି ମନସଶ୍ଶ୍ରମଃ ॥ 16 ॥
ତତସ୍ତେ ସଂଵୃତାକାରଂ ସତ୍ତ୍ଵଵଂତଂ ମହାକପିମ୍ ।
ପରିଗୃହ୍ୟ ୟୟୁର୍ହୃଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାଃ କପିକୁଂଜରମ୍ ॥ 17 ॥
ଶଂଖଭେରୀନିନାଦୈସ୍ତଂ ଘୋଷୟଂତଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।
ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଶ୍ଚାରୟଂତି ସ୍ମ ତାଂ ପୁରୀମ୍ ॥ 18 ॥
ଅନ୍ଵୀୟମାନୋ ରକ୍ଷୋଭିର୍ୟୟୌ ସୁଖମରିଂଦମଃ ।
ହନୁମାଂଶ୍ଚାରୟାମାସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାପୁରୀମ୍ ॥ 19 ॥
ଅଥାପଶ୍ୟଦ୍ଵିମାନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ମହାକପିଃ ।
ସଂଵୃତାନ୍ ଭୂମିଭାଗାଂଶ୍ଚ ସୁଵିଭକ୍ତାଂଶ୍ଚ ଚତ୍ଵରାନ୍ ॥ 20 ॥
ଵୀଥୀଶ୍ଚ ଗୃହସଂବାଧାଃ କପିଶ୍ଶୃଂଗାଟକାନି ଚ ।
ତଥା ରଥ୍ୟୋପରଥ୍ୟାଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଗୃହକାଂତରାନ୍ ॥ 21 ॥
ଗୃହାଂଶ୍ଚ ମେଘସଂକାଶାନ୍ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ ।
ଚତ୍ଵରେଷୁ ଚତୁଷ୍କେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ ॥ 22 ॥
ଘୋଷୟଂତି କପିଂ ସର୍ଵେ ଚାରୀକ ଇତି ରାକ୍ଷସାଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧାଃ ନିର୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର କୁତୂହଲାତ୍ ॥ 23 ॥
ତଂ ପ୍ରଦୀପିତଲାଂଗୂଲଂ ହନୁମଂତଂ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ।
ଦୀପ୍ୟମାନେ ତତସ୍ତତ୍ର ଲାଂଗୂଲାଗ୍ରେ ହନୂମତଃ ॥ 24 ॥
ରାକ୍ଷସ୍ୟସ୍ତା ଵିରୂପାକ୍ଷ୍ୟ ଶ୍ଶଂସୁର୍ଦେଵ୍ୟାସ୍ତଦପ୍ରିୟମ୍ ।
ୟସ୍ତ୍ଵୟା କୃତସଂଵାଦ ସ୍ସୀତେ ତାମ୍ରମୁଖଃ କପିଃ ॥ 25 ॥
ଲାଂଗୂଲେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ସ ଏଷ ପରିଣୀୟତେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ କ୍ରୂରମାତ୍ମାପହରଣୋପମମ୍ ॥ 26 ॥
ଵୈଦେହୀ ଶୋକସଂତପ୍ତା ହୁତାଶନମୁପାଗମତ୍ ।
ମଂଗଲାଭିମୁଖୀ ତସ୍ୟ ସା ତଦାଽସୀନ୍ମହାକପେଃ ॥ 27 ॥
ଉପତସ୍ଥେ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ପ୍ରୟତା ହଵ୍ୟଵାହନମ୍ ।
ୟଦ୍ୟସ୍ତି ପତିଶୁଶ୍ରୂଷା ୟଦ୍ୟସ୍ତି ଚରିତଂ ତପଃ ।
ୟଦି ଚାସ୍ତ୍ୟେକପତ୍ନୀତ୍ଵଂ ଶୀତୋ ଭଵ ହନୂମତଃ ॥ 28 ॥
ୟଦି କିଂଚିଦନୁକ୍ରୋଶସ୍ତସ୍ୟ ମୟ୍ୟସ୍ତି ଧୀମତଃ ॥ 29 ॥
ୟଦି ଵା ଭାଗ୍ୟଶେଷୋ ମେ ଶୀତୋ ଭଵ ହନୂମତଃ ।
ୟଦି ମାଂ ଵୃତ୍ତସଂପନ୍ନାଂ ତତ୍ସମାଗମଲାଲସାମ୍ ॥ 30 ॥
ସ ଵିଜାନାତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶୀତୋ ଭଵ ହନୂମତଃ ।
ୟଦି ମାଂ ତାରୟେଦାର୍ୟସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ୟସଂଗରଃ ॥ 31 ॥
ଅସ୍ମାଦ୍ଧୁଃଖାଂବୁସଂରୋଧାଚ୍ଛୀତୋ ଭଵ ହନୂମତଃ ।
ତତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାର୍ଚିରଵ୍ୟଗ୍ରଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶିଖୋଽନଲଃ ॥ 32 ॥
ଜଜ୍ଵାଲ ମୃଗଶାବାକ୍ଷ୍ୟା ଶ୍ଶଂସନ୍ନିଵ ଶିଵଂ କପେଃ ।
ହନୁମଜ୍ଜନକଶ୍ଚାପି ପୁଚ୍ଛାନଲୟୁତୋଽନିଲଃ ॥ 33 ॥
ଵଵୌ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକରୋ ଦେଵ୍ୟାଃ ପ୍ରାଲେୟାନିଲଶୀତଲଃ ।
ଦହ୍ୟମାନେ ଚ ଲାଂଗୂଲେ ଚିଂତୟାମାସ ଵାନରଃ ॥ 34 ॥
ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଽଗ୍ନିରୟଂ କସ୍ମାନ୍ନ ମାଂ ଦହତି ସର୍ଵତଃ ।
ଦୃଶ୍ୟତେ ଚ ମହାଜ୍ଵାଲଃ କରୋତି ନ ଚ ମେ ରୁଜମ୍ ॥ 35 ॥
ଶିଶିରସ୍ୟେଵ ସଂଘାତୋ ଲାଂଗୂଲାଗ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ।
ଅଥଵା ତଦିଦଂ ଵ୍ୟକ୍ତଂ ୟଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ଲଵତା ମୟା ॥ 36 ॥
ରାମପ୍ରଭାଵାଦାଶ୍ଚର୍ୟଂ ପର୍ଵତ ସ୍ସରିତାଂ ପତୌ ।
ୟଦି ତାଵତ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ୟ ମୈନାକସ୍ୟ ଚ ଧୀମତଃ ॥ 37 ॥
ରାମାର୍ଥଂ ସଂଭ୍ରମସ୍ତାଦୃକ୍କିମଗ୍ନିର୍ନ କରିଷ୍ୟତି ।
ସୀତାୟାଶ୍ଚାନୃଶଂସ୍ୟେନ ତେଜସା ରାଘଵସ୍ୟ ଚ ॥ 38 ॥
ପିତୁଶ୍ଚ ମମ ସଖ୍ୟେନ ନ ମାଂ ଦହତି ପାଵକଃ ।
ଭୂୟସ୍ସ ଚିଂତୟାମାସ ମୁହୂର୍ତଂ କପିକୁଂଜରଃ ॥ 39 ॥
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ନନାଦ ଚ ମହାକପିଃ ।
ପୁରଦ୍ଵାରଂ ତତଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶୈଲଶୃଂଗମିଵୋନ୍ନତମ୍ ॥ 40 ॥
ଵିଭକ୍ତରକ୍ଷସ୍ସଂବାଧମାସସାଦାନିଲାତ୍ମଜଃ ।
ସ ଭୂତ୍ଵା ଶୈଲସଂକାଶଃ କ୍ଷଣେନ ପୁନରାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 41 ॥
ହ୍ରସ୍ଵତାଂ ପରମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବଂଧନାନ୍ୟଵଶାତୟତ୍ ।
ଵିମୁକ୍ତଶ୍ଚାଭଵଛ୍ରଚୀମାନ୍ ପୁନଃ ପର୍ଵତସନ୍ନିଭଃ ॥ 42 ॥
ଵୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଦଦୃଶେ ପରିଘଂ ତୋରଣାଶ୍ରିତମ୍ ।
ସ ତଂ ଗୃହ୍ୟ ମହାବାହୁଃ କାଲାୟସପରିଷ୍କୃତମ୍ ॥ 43 ॥
ରକ୍ଷିଣସ୍ତାନ୍ ପୁନସ୍ସର୍ଵାନ୍ସୂଦୟାମାସ ମାରୁତିଃ ।
ସ ତାନ୍ନିହତ୍ତ୍ଵା ରଣଚଂଡଵିକ୍ରମ ସ୍ସମୀକ୍ଷମାଣଃ ପୁନରେଵ ଲଂକାମ୍ ।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଲାଂଗୂଲକୃତାର୍ଚିମାଲୀ ପ୍ରକାଶତାଦିତ୍ୟ ଇଵାର୍ଚିମାଲୀ ॥ 44 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ସୁଂଦରକାଂଡେ ତ୍ରିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
