ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାଂ ତଥା ଗର୍ହୟିତ୍ଵା ତୁ ମାତରଂ ଭରତସ୍ତଦା ।
ରୋଷେଣ ମହତାଽଵିଷ୍ଟଃ ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ॥ 1 ॥
ରାଜ୍ୟାଦ୍ଭ୍ରଂଶସ୍ଵ କୈକେୟି ନୃଶଂସେ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣି ।
ପରିତ୍ୟକ୍ତା ଚ ଧର୍ମେଣ ମା ମୃତଂ ରୁଦତୀ ଭଵ ॥ 2 ॥
କିନ୍ନୁ ତେଽଦୂଷୟଦ୍ରାଜା ରାମୋ ଵା ଭୃଶଧାର୍ମିକଃ ।
ୟୟୋର୍ମୃତ୍ୟୁର୍ଵିଵାସଶ୍ଚ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ତୁଲ୍ୟମାଗତୌ ॥ 3 ॥
ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାମସି ପ୍ରାପ୍ତା କୁଲସ୍ୟାସ୍ୟ ଵିନାଶନାତ୍ ।
କୈକେୟି ନରକଂ ଗଚ୍ଛ ମା ଚ ଭର୍ତୁ ସ୍ସଲୋକତାମ୍ ॥ 4 ॥
ୟତ୍ତ୍ଵୟା ହୀଦୃଶଂ ପାପଂ କୃତଂ ଘୋରେଣ କର୍ମଣା ।
ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିୟଂ ହିତ୍ଵା ମମାପ୍ୟାପାଦିତଂ ଭୟମ୍ ॥ 5 ॥
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ମେ ପିତା ଵୃତ୍ତୋ ରାମଶ୍ଚାରଣ୍ୟମାଶ୍ରିତଃ ।
ଅୟଶୋ ଜୀଵଲୋକେ ଚ ତ୍ଵୟାଽହଂ ପ୍ରତିପାଦିତଃ ॥ 6 ॥
ମାତୃରୂପେ ମମାମିତ୍ରେ ନୃଶଂସେ ରାଜ୍ୟକାମୁକେ ।
ନ ତେଽହ ମଭିଭାଷ୍ୟୋଽସ୍ମି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ପତିଘାତିନି ॥ 7 ॥
କୌସଲ୍ୟା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ୟାଶ୍ଚାନ୍ୟା ମମ ମାତରଃ ।
ଦୁଃଖେନ ମହତାଽଵିଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ୟ କୁଲଦୂଷିଣୀମ୍ ॥ 8 ॥
ନ ତ୍ଵମଶ୍ଵପତେଃ କନ୍ୟା ଧର୍ମରାଜସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ରାକ୍ଷସୀ ତତ୍ର ଜାତାଽସି କୁଲପ୍ରଧ୍ଵଂସିନୀ ପିତୁଃ ॥ 9 ॥
ୟତ୍ତ୍ଵୟା ଧାର୍ମିକୋ ରାମୋ ନିତ୍ୟଂ ସତ୍ୟପରାୟଣଃ ।
ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପିତୋ ଦୁଃଖାତ୍ପିତା ଚ ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ ॥ 10 ॥
ୟତ୍ପ୍ରଧାନାଽସି ତତ୍ପାପଂ ମୟି ପିତ୍ରା ଵିନାକୃତେ ।
ଭ୍ରାତୃଭ୍ୟାଂ ଚ ପରିତ୍ୟକ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକସ୍ୟ ଚାପ୍ରିୟେ ॥ 11 ॥
କୌସଲ୍ୟାଂ ଧର୍ମସଂୟୁକ୍ତାଂ ଵିୟୁକ୍ତାଂ ପାପନିଶ୍ଚୟେ ।
କୃତ୍ଵା କଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ତ୍ଵଦ୍ୟ ଲୋକଂ ନିରୟଗାମିନି ॥ 12 ॥
କିଂ ନାଵବୁଧ୍ୟସେ କ୍ରୂରେ ନିୟତଂ ବଂଧୁସଂଶ୍ରୟମ୍ ।
ଜ୍ୟେଷ୍ଠଂ ପିତୃସମଂ ରାମଂ କୌସଲ୍ୟାୟାଽତ୍ମସଂଭଵମ୍ ॥ 13 ॥
ଅଙଗପ୍ରତ୍ୟଙଗଜଃ ପୁତ୍ରୋ ହୃଦୟାଚ୍ଚାପି ଜାୟତେ ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରିୟତମୋ ମାତୁଃ ପ୍ରିୟା ଏଵ ତୁ ବାଂଧଵାଃ ॥ 14 ॥
ଅନ୍ୟଦା କିଲ ଧର୍ମଜ୍ଞା ସୁରଭି ସ୍ସୁରସମ୍ମତା ।
ଵହମାନୌ ଦଦର୍ଶୋର୍ଵ୍ୟାଂ ପୁତ୍ରୌ ଵିଗତଚେତସୌ ॥ 15 ॥
ତାଵର୍ଧଦିଵସେ ଶ୍ରାଂତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରୌ ମହୀତଲେ ।
ରୁରୋଦ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ବାଷ୍ପପର୍ୟାକୁଲେକ୍ଷଣା ॥ 16 ॥
ଅଧସ୍ତାଦ୍ଵ୍ରଜତସ୍ତସ୍ୟାଃ ସୁରରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ ।
ବିଂଦଵଃ ପତିତା ଗାତ୍ରେ ସୂକ୍ଷ୍ମା ସ୍ସୁରଭିଗଂଧିନଃ ॥ 17 ॥
ଇଂଦ୍ରୋଽପ୍ୟଶ୍ରୁନିପାତଂ ତଂ ସ୍ଵଗାତ୍ରେ ପୁଣ୍ୟଗଂଧିନମ୍ ।
ସୁରଭିଂ ମନ୍ୟତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂୟସୀଂ ତାଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ॥ 18 ॥
ନିରୀକ୍ଷମାଣ ଶ୍ଶକ୍ରସ୍ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସୁରଭିଂ ସ୍ଥିତାମ୍ ।
ଆକାଶେ ଵିଷ୍ଠିତାଂ ଦୀନାଂ ରୁଦଂତୀଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ ॥ 19 ॥
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକସଂତପ୍ତାଂ ଵଜ୍ରପାଣିର୍ୟଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଇଂଦ୍ରଃ ପ୍ରାଂଜଲିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନ ସ୍ସୁରରାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ॥ 20 ॥
ଭୟଂ କଚ୍ଛିନ୍ନ ଚାସ୍ମାସୁ କୁତଶ୍ଚିଦ୍ଵିଦ୍ୟତେ ମହତ୍ ।
କୁତୋନିମତ୍ତଶ୍ଶୋକସ୍ତେ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵହିତୈଷିଣି ॥ 21 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସୁରଭି ସ୍ସୁରରାଜେନ ଧୀମତା ।
ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚ ତତୋ ଧୀରା ଵାକ୍ୟଂ ଵାକ୍ୟଵିଶାରଦା ॥ 22 ॥
ଶାଂତଂ ପାପଂ ନ ଵଃ କିଂଚିତ୍କୁତଶ୍ଚିଦମରାଧିପଃ ।
ଅହଂ ମଗ୍ନୌ ତୁ ଶୋଚାମି ସ୍ଵପୁତ୍ରୌ ଵିଷମେ ସ୍ଥିତୌ ॥ 23 ॥
ଏତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଶୌ ଦୀନୌ ସୂର୍ୟରଶ୍ମିପ୍ରତାପିତୌ ।
ବାଧ୍ୟମାନୌ ବଲୀଵର୍ଧୌ କର୍ଷକେଣ ସୁରାଧିପ ॥ 24 ॥
ମମକାୟାତ୍ପ୍ରସୂତୌ ହି ଦୁଃଖିତୌ ଭାରପୀଡିତୌ ।
ୟୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିତପ୍ୟେଽହଂ ନାସ୍ତି ପୁତ୍ରସମଃ ପ୍ରିୟଃ ॥ 25 ॥
ୟସ୍ୟାଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ୟାପ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍ ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦତୀଂ ଶକ୍ରୋ ନ ସୁତାନ୍ମନ୍ୟତେ ପରମ୍ ॥ 26 ॥
ସଦାଽପ୍ରତିମଵୃତ୍ତାୟାଃ ଲୋକଧାରଣକାମ୍ୟୟା ।
ଶ୍ରୀମତ୍ୟା ଗୁଣନିତ୍ୟାୟା ସ୍ସ୍ଵଭାଵପରିଚେଷ୍ଟୟା ॥ 27 ॥
ୟସ୍ୟାଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସାଽପି ଶୋଚତି କାମଧୁକ୍ ।
କିଂ ପୁନର୍ୟା ଵିନା ରାମଂ କୌସଲ୍ୟା ଵର୍ତୟିଷ୍ୟତି ॥ 28 ॥
ଏକପୁତ୍ରା ଚ ସାଧ୍ଵୀ ଚ ଵିଵତ୍ସେୟଂ ତ୍ଵୟା କୃତା ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସତତଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରେତ୍ୟ ଚେହ ଚ ଲପ୍ସ୍ୟସେ ॥ 29 ॥
ଅହଂ ହ୍ୟପଚିତିଂ ଭ୍ରାତୁଃ ପିତୁଶ୍ଚ ସକଲାମିମାମ୍ ।
ଵର୍ଧନଂ ୟଶସଶ୍ଚାପି କରିଷ୍ୟାମି ନ ସଂଶୟଃ ॥ 30 ॥
ଅନାୟୟିତ୍ଵା ତନୟଂ କୌସଲ୍ୟାୟା ମହାବଲମ୍ ।
ସ୍ଵୟମେଵ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ୟାମି ଵନଂ ମୁନିନିଷେଵିତମ୍ ॥ 31 ॥
ନ ହ୍ୟହଂ ପାପସଂକଲ୍ପେ ପାପେ ପାପଂ ତ୍ଵୟା କୃତମ୍ ।
ଶକ୍ତୋ ଧାରୟିତୁଂ ପୌରୈରଶ୍ରୁକଂଠୈ ର୍ନିରୀକ୍ଷିତଃ ॥ 32 ॥
ସା ତ୍ଵମଗ୍ନିଂ ପ୍ରଵିଶ ଵା ସ୍ଵୟଂ ଵା ଦଂଡକାନ୍ଵିଶ ।
ରଜ୍ଜୁଂ ବଧାନ ଵା କଂଠେ ନ ହି ତେଽନ୍ୟତ୍ପରାୟଣମ୍ ॥ 33 ॥
ଅହମପ୍ୟଵନୀଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ରାମେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମେ ।
କୃତକୃତ୍ୟୋ ଭଵିଷ୍ୟାମି ଵିପ୍ରଵାସିତକଲ୍ମଷଃ ॥ 34 ॥
ଇତି ନାଗ ଇଵାରଣ୍ୟେ ତୋମରାଂକୁଶଚୋଦିତଃ ।
ପପାତ ଭୁଵି ସଂକୃଦ୍ଧୋ ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ନିଵ ପନ୍ନଗଃ ॥ 35 ॥
ସଂରକ୍ତନେତ୍ର ଶ୍ଶିଥିଲାଂଭରସ୍ତଦା ଵିଧୂତସର୍ଵାଭରଣଃ ପରଂତପଃ ।
ବଭୂଵ ଭୂମୌ ପତିତୋ ନୃପାତ୍ମଜଶ୍ଶଚୀପତେଃ କେତୁରିଵୋତ୍ସଵକ୍ଷୟେ ॥ 36 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
