ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ଭୂମିପ୍ରଦେଶଜ୍ଞାସ୍ସୂତ୍ରକର୍ମଵିଶାରଦାଃ ।
ସ୍ଵକର୍ମାଭିରତାଶ୍ଶୂରାଃ ଖନକା ୟଂତ୍ରକାସ୍ତଥା ॥ 1 ॥
କର୍ମାଂତିକାଃ ସ୍ଥପତୟଃ ପୁରୁଷ ୟଂତ୍ରକୋଵିଦାଃ ।
ତଥା ଵାର୍ଧକୟଶ୍ଚୈଵ ମାର୍ଗିଣୋ ଵୃକ୍ଷତକ୍ଷକାଃ ॥ 2 ॥
କୂପକାରାସ୍ସୁଧାକାରାର୍ଵଂଶକର୍ମକୃତସ୍ତଥା ।
ସମର୍ଥା ୟେ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଃ ପୁରତସ୍ତେ ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ॥ 3 ॥
ଅଥ ଭୂମିପ୍ରଦେଶଜ୍ଞାସ୍ସୂତ୍ରକର୍ମଵିଶାରଦାଃ ।
ସ୍ଵକର୍ମାଭିରତାଶ୍ଶୂରାଃ ଖନକା ୟଂତ୍ରକାସ୍ତଥା ॥ 4 ॥
କର୍ମାଂତିକାଃ ସ୍ଥପତୟଃ ପୁରୁଷ ୟଂତ୍ରକୋଵିଦାଃ ।
ତଥା ଵାର୍ଧକୟଶ୍ଚୈଵ ମାର୍ଗିଣୋ ଵୃକ୍ଷତକ୍ଷକାଃ ॥ 5 ॥
କୂପକାରାସ୍ସୁଧାକାରାର୍ଵଂଶକର୍ମକୃତସ୍ତଥା ।
ସମର୍ଥା ୟେ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଃ ପୁରତସ୍ତେ ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ॥ 6 ॥
ସ ତୁ ହର୍ଷାତ୍ତମୁଦ୍ଦେଶଂ ଜନୌଘୋ ଵିପୁଲଃ ପ୍ରୟାନ୍ ।
ଅଶୋଭତ ମହାଵେଗସ୍ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି ॥ 7 ॥
ତେ ସ୍ଵଵାରଂ ସମାସ୍ଥାୟ ଵର୍ତ୍ମକର୍ମଣି କୋଵିଦାଃ ।
କରଣୈର୍ଵିଵିଧୋପେତୈଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ସଂପ୍ରତସ୍ଥିରେ ॥ 8 ॥
ଲତାଵଲ୍ଲୀ ଶ୍ଚ ଗୁଲ୍ମାଂଶ୍ଚ ସ୍ଥାଣୂନଶ୍ମନ ଏଵ ଚ ।
ଜନାୟାଂଚକ୍ରିରେ ମାର୍ଗଂ ଛିଂଦଂତୋ ଵିଵିଧାଂଦ୍ରୁମାନ୍ ॥ 9 ॥
ଅଵୃକ୍ଷେଷୁ ଚ ଦେଶେଷୁ କେଚିଦ୍ଵୃକ୍ଷାନରୋପୟନ୍ ।
କେଚିତ୍କୁଠାରୈଷ୍ଟଂକୈଶ୍ଚ ଦାତ୍ରୈଶ୍ଚିଂଦନ୍କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 10 ॥
ଅପରେ ଵୀରଣସ୍ତଂଭାନ୍ବଲିନୋ ବଲଵତ୍ତରାଃ ।
ଵିଧମଂତି ସ୍ମ ଦୁର୍ଗାଣି ସ୍ଥଲାନି ଚ ତତସ୍ତତଃ ॥ 11 ॥
ଅପରେଽପୂରୟନ୍କୂପାନ୍ପାଂସୁଭି ଶ୍ଶ୍ଵଭ୍ରମାୟତମ୍ ।
ନିମ୍ନଭାଗାନ୍ସ୍ତତଃ କେଚିତ୍ସମାନ୍ଶ୍ଚକ୍ରୁ ସ୍ସମଂତତଃ ॥ 12 ॥
ବବଂଧୁର୍ବଂଧନୀୟାଂଶ୍ଚ କ୍ଷୋଦ୍ୟାନ୍ସଂଚୁକ୍ଷୁଦୁସ୍ତଦା ।
ବିଭିଦୁର୍ଭେଦନୀୟାଂଶ୍ଚ ତାଂସ୍ତାଂଦେଶାନ୍ନରା ସ୍ତଦା ॥ 13 ॥
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପରିଵାହାନ୍ବହୂଦକାନ୍ ।
ଚକ୍ରୁର୍ବହୁଵିଧାକାରାନ୍ ସାଗରପ୍ରତିମାନ୍ବହୂନ୍ ॥ 14 ॥
ନିର୍ଜଲେଷୁ ଚ ଦେଶେଷୁ ଖାନୟାମାସୁରୁତ୍ତମାନ୍ ।
ଉଦପାନାନ୍ବହୁଵିଧାନ୍ଵେଦିକାପରିମଂଡିତାନ୍ ॥ 15 ॥
ସସୁଧାକୁଟ୍ଟିମତଲଃ ପ୍ରପୁଷ୍ପିତମହୀରୁହଃ ।
ମତ୍ତୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟ ଦ୍ଵିଜଗଣଃ ପତାକାଭିରଲଂକୃତଃ ॥ 16 ॥
ଚଂଦନୋଦକସଂସିକ୍ତୋ ନାନାକୁସୁମଭୂଷିତଃ ।
ବହ୍ଵଶୋଭତ ସେନାୟାଃ ପଂଥା ସ୍ସୁରପଥୋପମଃ ॥ 17 ॥
ଆଜ୍ଞାପ୍ୟାଥ ୟଥାଽଜ୍ଞପ୍ତି ୟୁକ୍ତାସ୍ତେଽଧିକୃତା ନରାଃ ।
ରମଣୀୟେଷୁ ଦେଶେଷୁ ବହୁସ୍ଵାଦୁଫଲେଷୁ ଚ ॥ 18 ॥
ୟୋ ନିଵେଶସ୍ତ୍ଵଭିପ୍ରେତୋ ଭରତସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଭୂୟସ୍ତଂ ଶୋଭୟାମାସୁର୍ଭୂଷାଭିର୍ଭୂଷଣୋପମମ୍ ॥ 19 ॥
ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ପ୍ରଶସ୍ତେଷୁ ମୁହୂର୍ତେଷୁ ଚ ତଦ୍ଵିଦଃ ।
ନିଵେଶାନ୍ ସ୍ଥାପୟାମାସୁର୍ଭରତସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 20 ॥
ବହୁପାଂସୁଚୟାଶ୍ଚାପି ପରିଖାପରିଵାରିତାଃ ।
ତତ୍ରେଂଦ୍ରକୀଲପ୍ରତିମାଃ ପ୍ରତୋଲୀଵରଶୋଭିତାଃ ॥ 21 ॥
ପ୍ରାସାଦମାଲାଵିତତା ସ୍ସୌଧପ୍ରାକାରସଂଵୃତାଃ ।
ପତାକାଶୋଭିତା ସ୍ସର୍ଵେ ସୁନିର୍ମିତମହାପଥାଃ ॥ 22 ॥
ଵିସର୍ପଦ୍ଭିରିଵାଽକାଶେ ଵିଟଂକାଗ୍ରଵିମାନକୈଃ ।
ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈର୍ନିଵେଶାସ୍ତେ ବଭୁଶ୍ଶକ୍ରପୁରୋପମାଃ ॥ 23 ॥
ଜାହ୍ନଵୀଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ୟ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମକାନନାମ୍ ।
ଶୀତଲାମଲପାନୀୟାଂ ମହାମୀନସମାକୁଲାମ୍ ॥ 24 ॥
ସଚଂଦ୍ରତାରାଗଣମଂଡିତଂ ୟଥା ନଭଃ କ୍ଷପାୟାମମଲଂ ଵିରାଜତେ ।
ନରେଂଦ୍ରମାର୍ଗସ୍ସ ତଥା ଵ୍ୟରାଜତ କ୍ରମେଣ ରମ୍ୟଃ ଶୁଭଶିଲ୍ପିନିର୍ମିତଃ ॥ 25 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଅଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
