ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅପଶ୍ୟଂସ୍ତୁ ତତସ୍ତତ୍ର ପିତରଂ ପିତୁରାଲୟେ ।
ଜଗାମ ଭରତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାତରଂ ମାତୁରାଲୟେ ॥ 1 ॥
ଅନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈକେୟୀ ପ୍ରୋଷିତଂ ସୁତମ୍ ।
ଉତ୍ପପାତ ତଦା ହୃଷ୍ଟା ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣମାସନମ୍ ॥ 2 ॥
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ୟୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵଗୃହଂ ଶ୍ରୀଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଭରତଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଜନନ୍ୟାଶ୍ଚରଣୌ ଶୁଭୌ ॥ 3 ॥
ସା ତଂ ମୂର୍ଧନ୍ୟୁପାଘ୍ରାୟ ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ୟଶସ୍ଵିନମ୍ ।
ଅଂକେ ଭରତମାରୋପ୍ୟ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 4 ॥
ଅଦ୍ୟ ତେ କତିଚିଦ୍ରାତ୍ର୍ୟ ଶ୍ଚ୍ୟୁତସ୍ୟାଽର୍ୟକଵେଶ୍ମନଃ ।
ଅପି ନାଧ୍ଵଶ୍ରମଶଶୀଘ୍ରଂ ରଥେନାପତତସ୍ତଵ ॥ 5 ॥
ଆର୍ୟକସ୍ତେ ସୁକୁଶଲୀ ୟୁଧାଜିନ୍ମାତୁଲସ୍ତଵ ।
ପ୍ରଵାସାଚ୍ଚ ସୁଖଂ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଂ ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ॥ 6 ॥
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ କୈକେୟ୍ୟା ପ୍ରିୟଂ ପାର୍ଥିଵନଂଦନଃ ।
ଆଚଷ୍ଟ ଭରତ ସ୍ସର୍ଵଂ ମାତ୍ରେ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ ॥ 7 ॥
ଅଦ୍ୟ ମେ ସପ୍ତମୀ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ୍ୟୁତସ୍ୟାଽର୍ୟକଵେଶ୍ମନଃ ।
ଅଂବାୟାଃ କୁଶଲୀ ତାତ ୟୁଧାଜିନ୍ମାତୁଲଶ୍ଚ ମେ ॥ 8 ॥
ୟନ୍ମେ ଧନଂ ଚ ରତ୍ନଂ ଚ ଦଦୌ ରାଜା ପରଂତପଃ ।
ପରିଶ୍ରାଂତଂ ପଥ୍ୟଭଵତ୍ତତୋଽହଂ ପୂର୍ଵମାଗତଃ ॥ 9 ॥
ରାଜଵାକ୍ୟହରୈର୍ଦୂତୈସ୍ତ୍ଵର୍ୟମାଣୋଽହମାଗତଃ ।
ୟଦହଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତଦଂବା ଵକ୍ତୁମର୍ହତି ॥ 10 ॥
ଶୂନ୍ୟୋଽୟଂ ଶୟନୀୟସ୍ତେ ପର୍ୟଂକୋ ହେମଭୂଷିତଃ ।
ନ ଚାୟମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଜନଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିଭାତି ମା ॥ 11 ॥
ରାଜା ଭଵତି ଭୂୟିଷ୍ଠମିହାଂବାୟା ନିଵେଶନେ ।
ତମହଂ ନାଦ୍ୟ ପଶ୍ୟାମି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛନ୍ନିହାଽଗତଃ ॥ 12 ॥
ପିତୁର୍ଗ୍ରହୀଷ୍ୟେ ଚରଣୌ ତଂ ମମାଽଖ୍ୟାହି ପୃଚ୍ଛତଃ ।
ଆହୋସ୍ଵିଦଂବ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାୟାଃ କୌସଲ୍ୟାୟା ନିଵେଶନେ ॥ 13 ॥
ତଂ ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚ କୈକେୟୀ ପ୍ରିୟଵଦ୍ଘୋରମପ୍ରିୟମ୍ ।
ଅଜାନଂତଂ ପ୍ରଜାନଂତୀ ରାଜ୍ୟଲୋଭେନ ମୋହିତା ॥ 14 ॥
ୟା ଗତିସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତାଂ ଗତିଂ ତେ ପିତା ଗତଃ ।
ରାଜା ମହତ୍ମା ତେଜସ୍ଵୀ ୟାୟଜୂକସ୍ସତାଂ ଗତିଃ ॥ 15 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋ ଵାକ୍ୟଂ ଧର୍ମାଭିଜନଵାଂଚୁଚିଃ ।
ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ପିତୃଶୋକବଲାର୍ଦିତଃ ॥ 16 ॥
ହା ହତୋଽସ୍ମୀତି କୃପଣାଂ ଦୀନାଂ ଵାଚମୁଦୀରୟନ୍ ।
ନିପପାତ ମହାବାହୁର୍ବାହୂ ଵିକ୍ଷିପ୍ୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ॥ 17 ॥
ତତଶ୍ଶୋକେନ ସଂଵୀତଃ ପିତୁର୍ମରଣଦୁଃଖିତଃ ।
ଵିଲଲାପ ମହାତେଜା ଭ୍ରାଂତାକୁଲିତଚେତନଃ ॥ 18 ॥
ଏତତ୍ସୁରୁଚିରଂ ଭାତି ପିତୁର୍ମେ ଶୟନଂ ପୁରା ।
ଶଶିନେଵାମଲଂ ରାତ୍ରୌ ଗଗନଂ ତୋୟଦାତ୍ୟୟେ ॥ 19 ॥
ତଦିଦଂ ନ ଵିଭାତ୍ୟଦ୍ୟ ଵିହୀନଂ ତେନ ଧୀମତା ।
ଵ୍ୟୋମେଵ ଶଶିନା ହୀନମପ୍ଚ୍ଛୁଷ୍କ ଇଵ ସାଗରଃ ॥ 20 ॥
ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଜ୍ୟ୍ କଂଠେନ ସ୍ଵାତ୍ମନା ପରମପୀଡିତଃ ।
ଆଚ୍ଛାଦ୍ୟ ଵଦନଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵସ୍ତ୍ରେଣ ଜୟତାଂ ଵରଃ ॥ 21 ॥
ତମାର୍ତଂ ଦେଵସଂକାଶଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ପତିତଂ ଭୁଵି ।
ନିକୃତ୍ତମିଵ ସାଲସ୍ୟ ସ୍କଂଧଂ ପରଶୁନା ଵନେ ॥ 22 ॥
ମତ୍ତମାତଂଗସଂକାଶଂ ଚଂଦ୍ରାର୍କସଦୃଶଂ ଭୁଵଃ ।
ଉତ୍ଥାପୟିତ୍ଵା ଶୋକାର୍ତଂ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 23 ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ କିଂ ଶେଷେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାୟଶଃ ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିଧା ନହି ଶୋଚଂତି ସଂତ ସ୍ସଦସି ସମ୍ମତାଃ ॥ 24 ॥
ଦାନୟଜ୍ଞାଧିକାରା ହି ଶୀଲଶ୍ରୁତିଵଚୋଽନୁଗା ।
ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିସଂପନ୍ନ ପ୍ରଭେଵାର୍କସ୍ୟ ମଂଦିରେ ॥ 25 ॥
ସ ରୁଦିତ୍ଵା ଚିରଂ କାଲଂ ଭୂମୌ ଵିପରିଵୃତ୍ୟ ଚ ।
ଜନନୀଂ ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚେଦଂ ଶୋକୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତଃ ॥ 26 ॥
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ୟତି ରାମଂ ନୁ ରାଜା ୟଜ୍ଞଂ ନୁ ୟକ୍ଷ୍ୟତେ ।
ଇତ୍ୟହଂ କୃତସଂକଲ୍ପୋ ହୃଷ୍ଟୋ ୟାତ୍ରାମୟାସିଷମ୍ ॥ 27 ॥
ତଦିଦଂ ହ୍ୟନ୍ୟଥା ଭୂତଂ ଵ୍ୟଵଦୀର୍ଣଂ ମନୋ ମମ ।
ପିତରଂ ୟୋ ନ ପଶ୍ୟାମି ନିତ୍ୟଂ ପ୍ରିୟହିତେ ରତମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଂବ କେନାତ୍ୟଗାଦ୍ରାଜା ଵ୍ୟାଘିନା ମୟ୍ୟନାଗତେ ।
ଧନ୍ୟା ରାମାଦୟସ୍ସର୍ଵେ ୟୈଃ ପିତା ସଂସ୍କୃତ ସ୍ସ୍ଵୟମ୍ ॥ 29 ॥
ନ ନୂନଂ ମାଂ ମହାରାଜଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜାନାତି କୀର୍ତିମାନ୍ ।
ଉପଜିଘ୍ରେଦ୍ଧି ମୂର୍ଧ୍ନି ତାତ ସ୍ସନ୍ନମ୍ୟ ସତ୍ଵରମ୍ ॥ 30 ॥
କ୍ଵ ସ ପାଣିସ୍ସୁଖସ୍ପର୍ଶସ୍ତାତସ୍ୟାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ ।
ୟେନ ମାଂ ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତମଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପରିମାର୍ଜତି ॥ 31 ॥
ୟୋ ମେ ଭ୍ରାତା ପିତା ବଂଧୁର୍ୟସ୍ୟ ଦାସୋଽସ୍ମି ଧୀମତଃ ।
ତସ୍ୟ ମାଂ ଶୀଘ୍ରମାଖ୍ୟାହି ରାମସ୍ୟାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ ॥ 32 ॥
ପିତା ହି ଭଵତି ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋ ଧର୍ମମାର୍ୟସ୍ୟ ଜାନତଃ ।
ତସ୍ୟ ପାଦୌ ଗ୍ରହୀଷ୍ୟାମି ସ ହୀଦାନୀଂ ଗତିର୍ମମ ॥ 33 ॥
ଧର୍ମଵିଦ୍ଧର୍ମନିତ୍ୟଶ୍ଚ ସତ୍ୟସଂଧୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ।
ଆର୍ୟଃ କିମବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ପିତା ମେ ସତ୍ୟଵିକ୍ରମଃ ॥ 34 ॥
ପଶ୍ଚିମଂ ସାଧୁ ସଂଦେଶମିଚ୍ଛାମି ଶ୍ରୋତୁମାତ୍ମନଃ ।
ଇତି ପୃଷ୍ଟା ୟଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୈକେୟୀ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 35 ॥
ରାମେତି ରାଜା ଵିଲପନ୍ ହା ସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ।
ସ ମହାତ୍ମା ପରଂ ଲୋକଂ ଗତୋ ଗତିମତାଂ ଵରଃ ॥ 36 ॥
ଇମାଂ ତୁ ପଶ୍ଚିମାଂ ଵାଚଂ ଵ୍ୟାଜହାର ପିତା ତଵ ।
କାଲଧର୍ମପରିକ୍ଷିପ୍ତଃ ପାଶୈରିଵ ମହାଗଜଃ ॥ 37 ॥
ସିଦ୍ଧାର୍ଥାସ୍ତେ ନରା ରାମମାଗତଂ ସହ ସୀତୟା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବାହୁଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଂତି ପୁନରାଗତମ୍ ॥ 38 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷସାଦୈଵ ଦ୍ଵିତୀୟାପ୍ରିୟଶଂସନାତ୍ ।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୂୟଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମାତରମ୍ ॥ 39 ॥
କ୍ଵ ଚେଦାନୀଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କୌସଲ୍ୟାନଂଦଵର୍ଧନଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତୟା ଚ ସମଂ ଗତଃ ॥ 40 ॥
ତଥା ପୃଷ୍ଟା ୟଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ୟାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।
ମାତାସ୍ୟ ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ଵିପ୍ରିୟଂ ପ୍ରିୟଶଂକୟା ॥ 41 ॥
ସ ହି ରାଜସୁତଃ ପୁତ୍ର ଚୀରଵାସା ମହାଵନମ୍ ।
ଦଂଡକାନ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ଗତଃ ॥ 42 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତସ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଭ୍ରାତୁଶ୍ଚାରିତ୍ରଶଂକୟା ।
ସ୍ଵସ୍ୟ ଵଂଶସ୍ୟ ମହାତ୍ମ୍ୟାତ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 43 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଧନଂ ହୃତଂ ରାମେଣ କସ୍ୟଚିତ୍ ।
କଚ୍ଚିନ୍ନାଢ୍ୟୋ ଦରିଦ୍ରୋ ଵା ତେନାପାପୋ ଵିହିଂସିତଃ ॥ 44 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପରଦାରାନ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରୋଽଭିମନ୍ୟତେ ।
କସ୍ମାତ୍ସ ଦଂଡକାରଣ୍ୟେ ଭ୍ରୂଣହେଵ ଵିଵାସିତଃ ॥ 45 ॥
ଅଥାସ୍ୟ ଚପଲା ମାତା ତତ୍ସ୍ଵକର୍ମ ୟଥାତଥମ୍ ।
ତେନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵେନ ଵ୍ୟାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 46 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେୟୀ ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ହୃଷ୍ଟା ମୂଢା ପଂଡିତମାନିନୀ ॥ 47 ॥
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଧନଂ କିଂଚିଦ୍ଧୃତଂ ରାମେଣ କସ୍ୟଚିତ୍ କଶ୍ଚିନ୍ନାଢ୍ୟୋ ଦରିଦ୍ରୋ ତେନାପାପୋ ଵିହିଂସିତଃ ।
ନ ରାମଃ ପରଦାରାଂଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ୟାମପି ପଶ୍ୟତି ॥ 48 ॥
ମୟା ତୁ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ରାମସ୍ୟୈଵାଭିଷେଚନମ୍ ।
ୟାଚିତସ୍ତେ ପିତା ରାଜ୍ୟଂ ରାମସ୍ୟ ଚ ଵିଵାସନମ୍ ॥ 49 ॥
ସ ସ୍ଵଵୃତ୍ତିଂ ସମାସ୍ଥାୟ ପିତା ତେ ତତ୍ତଽଥାକରୋତ୍ ।
ରାମଶ୍ଚ ସହ ସୌମିତ୍ରିଃ ପ୍ରେଷିତସ୍ସହ ସୀତୟା ॥ 50 ॥
ତମପଶ୍ୟନ୍ପ୍ରିୟଂପୁତ୍ରଂ ମହୀପାଲୋ ମହାୟଶାଃ ।
ପୁତ୍ରଶୋକପରିଦ୍ୟୂନଃ ପଂଚତ୍ଵମୁପପେଦିଵାନ୍ ॥ 51 ॥
ତ୍ଵୟାତ୍ଵିଦାନୀଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜତ୍ଵମଵଲଂବ୍ୟତାମ୍ ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମୟା ସର୍ଵମିଦମେଵଂ ଵିଧଂ କୃତମ୍ ॥ 52 ॥
ମା ଶୋକଂ ମା ଚ ସଂତାପଂ ଧୈର୍ୟମାଶ୍ରୟ ପୁତ୍ରକ ।
ତ୍ଵଦଧୀନା ହି ନଗରୀ ରାଜ୍ୟଂ ଚୈତଦନାମୟମ୍ ॥ 53 ॥
ତତ୍ପୁତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଧିନା ଵିଧିଜ୍ଞୈର୍ଵସିଷ୍ଠମୁଖ୍ୟୈ ସ୍ସହିତୋ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରୈଃ ।
ସଂକାଲ୍ୟ ରାଜାନମଦୀନସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁର୍ଵ୍ୟାମଭିଷେଚୟସ୍ଵ ॥ 54 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
