ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ସୁଂଦରକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ ସୀତାମୁପାଗମ୍ୟ ରାକ୍ଷସ୍ୟୋ ଵିକୃତାନନାଃ ।
ପରୁଷଂ ପରୁଷା ନାର୍ୟ ଊଚୁସ୍ତାଂ ଵାକ୍ୟମପ୍ରିୟମ୍ ॥ 1 ॥
କିଂ ତ୍ଵମଂତଃପୁରେ ସୀତେ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରେ ।
ମହାର୍ହଶୟନୋପେତେ ନ ଵାସମନୁମନ୍ୟସେ ॥ 2 ॥
ମାନୁଷୀ ମାନୁଷସ୍ୟୈଵ ଭାର୍ୟାତ୍ଵଂ ବହୁମନ୍ୟସେ ।
ପ୍ରତ୍ୟାହର ମନୋ ରାମାନ୍ନ ତ୍ଵଂ ଜାତୁ ଭଵିଷ୍ୟସି ॥ 3 ॥
ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଵସୁଭୋକ୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍ ।
ଭର୍ତାରମୁପସଂଗମ୍ୟ ଵିହରସ୍ଵ ୟଥାସୁଖମ୍ ॥ 4 ॥
ମାନୁଷୀ ମାନୁଷଂ ତଂ ତୁ ରାମମିଚ୍ଛସି ଶୋଭନେ ।
ରାଜ୍ୟାଦ୍ଭ୍ର୍ରଷ୍ଟମସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଵିକ୍ଲବଂ ତ୍ଵମନିଂଦିତେ ॥ 5 ॥
ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣା ।
ନେତ୍ରାଭ୍ୟାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ୟାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 6 ॥
ୟଦିଦଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟମୁଦାହରଥ ସଂଗତାଃ ।
ନୈତନ୍ମନସି ଵାକ୍ୟଂ ମେ କିଲ୍ବିଷଂ ପ୍ରତିଭାତି ଵଃ ॥ 7 ॥
ନ ମାନୁଷୀ ରାକ୍ଷସସ୍ୟ ଭାର୍ୟା ଭଵିତୁମର୍ହତି ।
କାମଂ ଖାଦତ ମାଂ ସର୍ଵା ନ କରିଷ୍ୟାମି ଵୋ ଵଚଃ ॥ 8 ॥
ଦୀନୋ ଵା ରାଜ୍ୟହୀନୋ ଵା ୟୋ ମେ ଭର୍ତା ସ ମେ ଗୁରୁଃ ।
ତଂ ନିତ୍ୟମନୁରକ୍ତାସ୍ମି ୟଥା ସୂର୍ୟଂ ସୁଵର୍ଚଲା ॥ 9 ॥
ୟଥା ଶଚୀ ମହାଭାଗା ଶକ୍ରଂ ସମୁପତିଷ୍ଠତି ।
ଅରୁଂଧତୀ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ରୋହିଣୀ ଶଶିନଂ ୟଥା ॥ 10 ॥
ଲୋପାମୁଦ୍ରା ୟଥାଗସ୍ତ୍ୟଂ ସୁକନ୍ୟା ଚ୍ୟଵନଂ ୟଥା ।
ସାଵିତ୍ରୀ ସତ୍ୟଵଂତଂ ଚ କପିଲଂ ଶ୍ରୀମତୀ ୟଥା ॥ 11 ॥
ସୌଦାସଂ ମଦୟଂତୀଵ କେଶିନୀ ସଗରଂ ୟଥା ।
ନୈଷଧଂ ଦମୟଂତୀଵ ଭୈମୀ ପତିମନୁଵ୍ରତା ॥ 12 ॥
ତଥାଽହମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରଂ ରାମଂ ପତିମନୁଵ୍ରତା ।
ସୀତାୟା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସ୍ୟଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ ॥ 13 ॥
ଭର୍ତ୍ସୟଂତି ସ୍ମ ପରୁଷୈର୍ଵାକ୍ୟୈ ରାଵଣଚୋଦିତାଃ ।
ଅଵଲୀନଃ ସ ନିର୍ଵାକ୍ୟୋ ହନୂମାନ୍ ଶିଂଶୁପାଦ୍ରୁମେ ॥ 14 ॥
ୟସୀତାଂ ସଂତର୍ଜୟଂତୀସ୍ତା ରାକ୍ଷସୀରଶୃଣୋତ୍ କପିଃ ।
ତାମଭିକ୍ରମ୍ୟ ସଂକୃଦ୍ଧା ଵେପମାନାଂ ସମଂତତଃ ॥ 15 ॥
ଭୃଶଂ ସଂଲିଲିହୁର୍ଦୀପ୍ତାନ୍ ପ୍ରଲଂବାନ୍ ଦଶନଚ୍ଛଦାନ୍ ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ୟାଶୁ ପରଶ୍ଵଧାନ୍ ॥ 16 ॥
ନେୟମର୍ହତି ଭର୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ସା ଭର୍ତ୍ସ୍ୟମାନା ଭୀମାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ଵରାନନା ॥ 17 ॥
ସବାଷ୍ପମପ ସର୍ପଂତୀ ଶିଂଶୁପାଂ ତାମୁପାଗମତ୍ ।
ତତସ୍ତାଂ ଶିଂଶୁପାଂ ସୀତା ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସମାଵୃତା ॥ 18 ॥
ଅଭିଗମ୍ୟ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ତସ୍ଥୌ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତା ।
ତାଂ କୃଶାଂ ଦୀନଵଦନାଂ ମଲିନାଂବରଧାରିଣୀମ୍ ॥ 19 ॥
ଭର୍ତ୍ସୟାଂଚକ୍ରିରେ ସୀତାଂ ରାକ୍ଷସ୍ୟସ୍ତାଂ ସମଂତତଃ ।
ତତସ୍ତାଂ ଵିନତା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଭୀମଦର୍ଶନା ॥ 20 ॥
ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁପିତାକାରା କରାଲା ନିର୍ଣତୋଦରୀ ।
ସୀତେ ପର୍ୟାପ୍ତମେତାଵଦ୍ଭର୍ତୁଃ ସ୍ନେହୋ ନିଦର୍ଶିତଃ ॥ 21 ॥
ସର୍ଵାତ୍ରାତିକୃତଂ ଭଦ୍ରେ ଵ୍ୟସନାୟୋପକଲ୍ପତେ ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାନୁଷସ୍ତେ କୃତୋ ଵିଧିଃ ॥ 22 ॥
ମମାପି ତୁ ଵଚଃ ପଥ୍ୟଂ ବ୍ରୁଵଂତ୍ୟାଃ କୁରୁ ମୈଥିଲି ।
ରାଵଣଂ ଭଜ ଭର୍ତାରଂ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 23 ॥
ଵିକ୍ରାଂତଂ ରୂପଵଂତଂ ଚ ସୁରେଶମିଵ ଵାସଵମ୍ ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ତ୍ୟାଗଶୀଲଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ୟ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନମ୍ ॥ 24 ॥
ମାନୁଷଂ କୃପଣଂ ରାମଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵା, ରାଵଣମାଶ୍ରୟ ।
ଦିଵ୍ୟାଂଗରାଗା ଵୈଦେହି ଦିଵ୍ୟାଭରଣଭୂଷିତା ॥ 25 ॥
ଅଦ୍ୟପ୍ରଭୃତି ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୀ ଭଵ ।
ଅଗ୍ନେଃ ସ୍ଵାହା ୟଥା ଦେଵୀ ଶଚୀ ଵେଂଦ୍ରସ୍ୟ ଶୋଭନେ ॥ 26 ॥
କିଂ ତେ ରାମେଣ ଵୈଦେହି କୃପଣେନ ଗତାୟୁଷା ।
ଏତଦୁକ୍ତଂ ଚ ମେ ଵାକ୍ୟଂ ୟଦି ତ୍ଵଂ ନ କରିଷ୍ୟସି ॥ 27 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷୟିଷ୍ୟାମହେ ଵୟମ୍ ।
ଅନ୍ୟା ତୁ ଵିକଟା ନାମ ଲଂବମାନପୟୋଧରା ॥ 28 ॥
ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁପିତା ସୀତାଂ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ଗର୍ଜତୀ ।
ବହୂନ୍ୟପ୍ରିୟରୂପାଣି ଵଚନାନି ସୁଦୁର୍ମତେ ॥ 29 ॥
ଅନୁକ୍ରୋଶାନ୍ମୃଦୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ସୋଢାନି ତଵ ମୈଥିଲି ।
ନ ଚ ନଃ କୁରୁଷେ ଵାକ୍ୟଂ ହିତଂ କାଲପୁରସ୍କୃତମ୍ ॥ 30 ॥
ଆନୀତାସି ସମୁଦ୍ରସ୍ୟ ପାରମନ୍ୟୈର୍ଦୁରାସଦମ୍ ।
ରାଵଣାଂତଃପୁରଂ ଘୋରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଚାସି ମୈଥିଲି ॥ 31 ॥
ରାଵଣସ୍ୟ ଗୃହେ ରୁଦ୍ଧାମସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍ ।
ନ ତ୍ଵାଂ ଶକ୍ତଃ ପରିତ୍ରାତୁମପି ସାକ୍ଷାତ୍ପୁରଂଦରଃ ॥ 32 ॥
କୁରୁଷ୍ଵ ହିତଵାଦିନ୍ୟା ଵଚନଂ ମମ ମୈଥିଲି ।
ଅଲମଶ୍ରୁପ୍ରପାତେନ ତ୍ୟଜ ଶୋକମନର୍ଥକମ୍ ॥ 33 ॥
ଭଜ ପ୍ରୀତିଂ ଚ ହର୍ଷଂ ଚ ତ୍ୟଜୈତାଂ ନିତ୍ୟଦୈନ୍ୟତାମ୍ ।
ସୀତେ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ସହ କ୍ରୀଡ ୟଥାସୁଖମ୍ ॥ 34 ॥
ଜାନାସି ହି ୟଥା ଭୀରୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ୟୌଵନମଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ୟାଵନ୍ନ ତେ ଵ୍ୟତିକ୍ରାମେତ୍ତାଵତ୍ସୁଖମଵାପ୍ନୁହି ॥ 35 ॥
ଉଦ୍ୟାନାନି ଚ ରମ୍ୟାଣି ପର୍ଵତୋପଵନାନି ଚ ।
ସହ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ଚର ତ୍ଵଂ ମଦିରେକ୍ଷଣେ ॥ 36 ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ସହସ୍ରାଣି ତେ ସପ୍ତ ଵଶେ ସ୍ଥାସ୍ୟଂତି ସୁଂଦରି ।
ରାଵଣଂ ଭଜ ଭର୍ତାରଂ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 37 ॥
ଉତ୍ପାଟ୍ୟ ଵା ତେ ହୃଦୟଂ ଭକ୍ଷୟିଷ୍ୟାମି ମୈଥିଲି ।
ୟଦି ମେ ଵ୍ୟାହୃତଂ ଵାକ୍ୟଂ ନ ୟଥାଵତ୍କରିଷ୍ୟସି ॥ 38 ॥
ତତଶ୍ଚଂଡୋଦରୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା ।
ଭ୍ରାମୟଂତୀ ମହଚ୍ଛୂଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 39 ॥
ଇମାଂ ହରିଣଲୋଲାକ୍ଷୀଂ ତ୍ରାସୋତ୍କଂପିପୟୋଧରାମ୍ ।
ରାଵଣେନ ହୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ଦୌହୃଦୋ ମେ ମହାନଭୂତ୍ ॥ 40 ॥
ୟକୃତ୍ପ୍ଲୀହମଥୋତ୍ପୀଡଂ ହୃଦୟଂ ଚ ସବଂଧନମ୍ ।
ଆଂତ୍ରାଣ୍ୟପି ତଥା ଶୀର୍ଷଂ ଖାଦେୟମିତି ମେ ମତିଃ ॥ 41 ॥
ତତସ୍ତୁ ପ୍ରଘସା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
କଂଠମସ୍ୟା ନୃଶଂସାୟାଃ ପୀଡୟାମ କିମାସ୍ୟତେ ॥ 42 ॥
ନିଵେଦ୍ୟତାଂ ତତୋ ରାଜ୍ଞେ ମାନୁଷୀ ସା ମୃତେତି ହ ।
ନାତ୍ର କଶ୍ଚନ ସଂଦେହଃ ଖାଦତେତି ସ ଵକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 43 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵଜାମୁଖୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଵିଶସ୍ୟେମାଂ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ସମାନ୍ କୁରୁତ ପିଂଡକାନ୍ ॥ 44 ॥
ଵିଭଜାମ ତତଃ ସର୍ଵା ଵିଵାଦୋ ମେ ନ ରୋଚତେ ।
ପେୟମାନୀୟତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲେହ୍ୟମୁଚ୍ଚାଵଚଂ ବହୁ ॥ 45 ॥
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅଜାମୁଖ୍ୟା ୟଦୁକ୍ତଂ ହି ତଦେଵ ମମ ରୋଚତେ ॥ 46 ॥
ସୁରା ଚାନୀୟତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସର୍ଵଶୋକଵିନାଶିନୀ ।
ମାନୁଷଂ ମାଂସମାସ୍ଵାଦ୍ୟ ନୃତ୍ୟାମୋଽଥ ନିକୁଂଭିଲାମ୍ ॥ 47 ॥
ଏଵଂ ସଂଭର୍ତ୍ସ୍ୟମାନା ସା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସୁଘୋରାଭିର୍ଦୈର୍ୟମୁତ୍ସୃଜ୍ୟ ରୋଦିତି ॥ 48 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ସୁଂଦରକାଂଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
